Կենսաբազմազանություն

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի երկու գրական տարբերակներում բայերի կազմության համակարգային և համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բայական բառապաշարի ձևավորման հիմնական կառուցվածքային օրինաչափությունները, բառակազմական միջոցները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում այն կառուցվածքային մոդելներն են, որոնց միջոցով գոյություն ունեցող բառային հիմքերից, արմատներից և ածանցներից կազմվում են նոր բայեր։ Ուսումնասիրվում են բայական հիմքերի տեսակները, բայակերտ ածանցների գործառույթները, նախածանցների և այլ բառակազմական տարրերի մասնակցությունը, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների համակցման արդյունքում ձևավորվող բայերի իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառակազմական կաղապարների արտադրողականությանը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք են ակտիվորեն կիրառվում նոր բայերի ստեղծման համար, որոնք ունեն սահմանափակ գործածություն, իսկ որոնք հիմնականում պահպանվել են լեզվի պատմական շերտերում։ Արևելահայերենի և արևմտահայերենի տվյալների զուգադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու ինչպես երկու տարբերակների համար ընդհանուր բայակազմական սկզբունքները, այնպես էլ դրանցից յուրաքանչյուրին բնորոշ կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նույն կամ մոտ իմաստն արտահայտող բայերի կազմության տարբեր եղանակները, բառակազմական ձևերի զուգահեռ գործածությունը և այն դեպքերը, երբ երկու գրական տարբերակներում միևնույն հիմքից ձևավորվել են կառուցվածքով կամ նշանակությամբ տարբեր բայեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բայակազմության և բառապաշարի պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը, քանի որ երկու գրական տարբերակների ձևավորման տարբեր պայմանները կարող էին նպաստել որոշ կաղապարների տարբեր աստիճանի տարածմանը կամ պահպանմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև փոխառությունների և օտար լեզուների ազդեցության պայմաններում բայական նոր ձևերի յուրացմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են օտար բառային հիմքերը ներառվում հայերենի բառակազմական համակարգում և ենթարկվում դրա օրինաչափություններին։ Կարևորվում է բայակազմական իմաստների դասակարգումը՝ գործողության առաջացում, պատճառականություն, վիճակի փոփոխություն, կրկնություն, փոխադարձություն և այլ իմաստային հարաբերություններ արտահայտող ձևերի տեսանկյունից։ Բառակազմական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կապվում է նաև ձևաբանության և իմաստաբանության հետ, քանի որ նոր բայի կառուցվածքը հաճախ պայմանավորում է ոչ միայն բառային նշանակությունը, այլև դրա քերականական ու գործառական առանձնահատկությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ ներկայացնելու արևելահայերենի և արևմտահայերենի բառակազմական համակարգերի փոխհարաբերությունը, դրանց ընդհանուր պատմական հիմքը և ինքնուրույն զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառակազմության տեսության, պատմական լեզվաբանության և երկու գրական տարբերակների համեմատական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայերենի բայական համակարգի կառուցվածքի և զարգացման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային ռազմավարության և հարկային համակարգի կառավարման կազմակերպական կառուցվածքի զարգացման ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում հարկային համակարգի արդյունավետության բարձրացման, հարկային քաղաքականության ռազմավարական նպատակների հստակեցման և պետական եկամուտների կառավարման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների կատարելագործման խնդիրներն են։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են հարկային ռազմավարության ձևավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, դրա կապը պետության տնտեսական և ֆինանսական քաղաքականության հետ, ինչպես նաև հարկային համակարգի գործունեության վրա ազդող տնտեսական, իրավական և կազմակերպական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային վարչարարության կազմակերպմանը, հարկային մարմինների կառուցվածքին, լիազորությունների բաշխմանը, կառավարման գործընթացների արդյունավետությանը և տարբեր մակարդակների միջև փոխգործակցության մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են հարկային պարտավորությունների հաշվարկման և կատարման նկատմամբ վերահսկողության, հարկային կարգապահության բարձրացման, հարկ վճարողների սպասարկման և հարկային ռիսկերի կառավարման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Կարևորվում է ժամանակակից տեղեկատվական և թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը հարկային վարչարարության գործընթացներում, քանի որ թվայնացումը կարող է նպաստել տվյալների մշակման արագության, վերահսկողության արդյունավետության և հարկային ծառայությունների մատչելիության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում են նաև հարկային համակարգի կառավարման կազմակերպական կառուցվածքի կատարելագործման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով գործառույթների օպտիմալ բաշխումը, կառավարման ճկունությունը, մասնագիտական կարողությունների զարգացումը և հաշվետվողականության ու թափանցիկության ամրապնդումը։ Աշխատությունը անդրադառնում է հարկային քաղաքականության և տնտեսավարող սուբյեկտների վարքագծի փոխկապակցվածությանը՝ կարևորելով այնպիսի հարկային միջավայրի ձևավորումը, որը միաժամանակ ապահովում է պետական բյուջեի եկամուտների կայունությունը և չի խաթարում տնտեսական ակտիվության ու ներդրումների խթանները։ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա կատարված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գործող համակարգի ուժեղ և թույլ կողմերը, գնահատել առկա կազմակերպական մեխանիզմների արդյունավետությունը և ձևակերպել դրանց զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հարկային ռազմավարության կատարելագործման, հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման և հարկային համակարգի կառավարման ավելի ժամանակակից ու արդյունավետ կազմակերպական մոդելների ներդրման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, հարկային և ֆինանսական ոլորտների մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հարկային խորհրդատուներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և տնտեսագիտական ու կառավարչական ուղղությունների ուսանողներին։

Բժշկություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է մնացորդային-օրգանական բնույթի գլխուղեղի ախտահարումների պայմաններում զարգացող հոգեսեռական խանգարումների կլինիկական պատկերին, դիֆերենցիալ ախտորոշմանը և բուժման սկզբունքներին՝ ընդգծելով նյարդաբանական և հոգեբուժական գործոնների փոխազդեցությունը։ Նյութում վերլուծվում են հիվանդության կլինիկական դրսևորումները՝ ներառյալ լիբիդոյի խանգարումները, սեռական վարքի փոփոխությունները, էմոցիոնալ անկայունությունը և անձի կառուցվածքային փոփոխությունները, որոնք հաճախ ուղեկցվում են ճանաչողական դեֆիցիտներով և վարքային դիսհարմոնիայի տարբեր աստիճաններով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դիֆերենցիալ ախտորոշմանը՝ տարբերակելով օրգանական հիմքով խանգարումները ֆունկցիոնալ հոգեսեռական խանգարումներից, էնդոգեն հոգեկան հիվանդություններից և էքսոգեն գործոններով պայմանավորված վիճակներից։ Քննարկվում են նաև բուժման համալիր մոտեցումները՝ դեղորայքային թերապիա, նեյրոմետաբոլիկ միջոցներ, հոգեթերապևտիկ միջամտություններ և վարքային վերականգնողական ծրագրեր, որոնք ուղղված են ինչպես նյարդաբանական հիմքի, այնպես էլ հոգեբանական և սոցիալական հետևանքների մեղմմանը։

Մշակույթ

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որը ներկայացնում է ՀՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված ցանկը։ Այն ստեղծվել է մշակույթի և արվեստի ոլորտներում աշխատող մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին, գրադարանների աշխատակիցներին և այլ ընթերցողների անհրաժեշտ գրականության մասին ժամանակին ու հարմար ձևով տեղեկացնելու նպատակով։ Հայաստանի ազգային գրադարանի թվայնացված օրինակներում նշվում է, որ նման տեղեկատուն պատրաստվում էր ՀՍՍՀ պետական գրադարանի մշակույթի և արվեստի հարցերով գիտական տեղեկատվության բաժնի կողմից և ընդգրկում էր հանրապետությունում հայերեն ու ռուսերեն լեզուներով հրատարակվող, ինչպես նաև Հայաստանի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հանրապետությունից դուրս ռուսերենով լույս տեսնող նյութերը։ Տեղեկատուի բովանդակային շրջանակը բավական լայն է և ներառում է մշակութային շինարարությանը, մշակույթի պատմությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը, արվեստի տարբեր տեսակներին, գրադարանագիտությանը և մատենագիտությանը վերաբերող հրատարակություններ։ Նյութերի դասակարգումը կատարվում է գրադարանամատենագիտական համակարգին համապատասխան հիմնական բաժիններով, իսկ յուրաքանչյուր բաժնի ներսում գրականությունը դասավորվում է այբբենական կարգով։ Նման կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին արագ կողմնորոշվել տեղեկատուի մեջ և գտնել իրեն անհրաժեշտ թեմային կամ հեղինակին վերաբերող նյութերը։ Հատկանշական է նաև այն, որ յուրաքանչյուր մատենագիտական նկարագրության կողքին տրվում է գրքի կամ նյութի համապատասխան գրադարանային շիֆրը, ինչը հեշտացնում է տվյալ հրատարակության որոնումը գրադարանի ֆոնդերում։ Հրատարակության տեղեկատվական բնույթը հատկապես կարևոր է ընթացիկ գրականության հաշվառման տեսանկյունից, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս հետևել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրապարակումների ընթացքին և ձևավորում է նոր գրականության թեմատիկ քարտեզ։ Տեղեկատուի բաժիններում կարող են ընդգրկվել ինչպես առանձին գրքեր և գրքույկներ, այնպես էլ պարբերական մամուլում հրապարակված հոդվածներ և այլ նյութեր, որոնք առնչվում են Հայաստանի մշակութային կյանքին, արվեստի զարգացմանը, մշակութային կազմակերպությունների գործունեությանը և համապատասխան գիտական ուսումնասիրություններին։ Այս առումով հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես որոնողական գործիք, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական կյանքի փաստագրական աղբյուր։ Դրա միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել, թե ինչ թեմաներ էին առավել ակտիվորեն ներկայացվում խորհրդահայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության մեջ, ինչ հեղինակներ և հրատարակություններ էին շրջանառվում, ինչպես էին դասակարգվում մշակութային ոլորտի հիմնական ուղղությունները և ինչպիսի տեղեկատվական պահանջների էր արձագանքում ժամանակի գրադարանային համակարգը։ Ընդհանուր առմամբ, տեղեկատուն կարևոր մատենագիտական աղբյուր է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակությունների որոնման, հաշվառման և ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել մշակույթի պատմաբաններին, արվեստաբաններին, գրականագետներին, գրադարանագետներին, մատենագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և խորհրդահայ մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասների ստեղծարարության դրսևորման հոգեբանական և մանկավարժական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը ուսումնական գործընթացում։ Քննության են առնվում ստեղծարար մտածողության էությունը, դրա զարգացման առանձնահատկությունները դեռահասության տարիքում և այն պայմանները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են սովորողների ստեղծագործական ներուժի արտահայտմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երևակայության, ինքնուրույն մտածողության, ճանաչողական հետաքրքրության, մտքի ճկունության, նոր գաղափարներ առաջադրելու և խնդիրների ոչ ստանդարտ լուծումներ գտնելու կարողությունների զարգացմանը։ Վերլուծվում է ուսումնական գործունեության կազմակերպման, առաջադրանքների բնույթի, դասավանդման մեթոդների, ուսուցիչ-աշակերտ փոխհարաբերությունների և դասարանում ձևավորված հոգեբանական միջավայրի ազդեցությունը ստեղծարարության դրսևորման վրա։ Քննարկվում են խնդրահարույց ուսուցման, հետազոտական և նախագծային գործունեության, բաց առաջադրանքների, քննարկումների և ինքնուրույն աշխատանքի հնարավորությունները դեռահասների ստեղծագործական ակտիվության խթանման գործում։ Դիտարկվում են նաև անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների, մոտիվացիայի, ինքնագնահատականի, հետաքրքրությունների և հասակակիցների հետ համագործակցության հնարավոր կապերը ստեղծարար վարքի հետ։ Կարևորվում է այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ սովորողը հնարավորություն ունի ազատ արտահայտելու գաղափարները, փորձարկելու տարբեր լուծումներ, հիմնավորելու սեփական տեսակետը և սովորելու նաև անհաջող փորձերից։ Անդրադարձ է կատարվում ստեղծարարության ուսումնասիրման և գնահատման հոգեբանական մեթոդներին ու չափանիշներին, ինչպես նաև տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել դեռահասների ստեղծագործական ներուժի զարգացմանն ուղղված ուսուցման մեթոդների կատարելագործմանը և կրթական գործընթացի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, մանկավարժների, ուսուցիչների, կրթության ոլորտի հետազոտողների և ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում հարկային քաղաքականությունը դիտարկվում է որպես պետության տնտեսական և ֆինանսական քաղաքականության կարևորագույն բաղադրիչ, որի միջոցով ձևավորվում են պետական բյուջեի եկամուտները, կարգավորվում տնտեսական ակտիվությունը, ազդակներ են հաղորդվում ներդրումներին ու ձեռնարկատիրական գործունեությանը և իրականացվում է եկամուտների վերաբաշխում։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են ներկայացվել հարկման տեսական հիմքերը, հարկերի տնտեսական էությունը, հարկային քաղաքականության սկզբունքները և դրա հիմնական գործառույթները՝ ֆիսկալ, կարգավորող, խթանող և սոցիալական։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի հարկային համակարգի կառուցվածքին, ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությանը, հարկային բեռի ձևավորմանը և տարբեր տնտեսավարող սուբյեկտների վրա դրա ազդեցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հարկային քաղաքականության արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով պետական եկամուտների ապահովման, տնտեսական աճի խթանման, գործարար միջավայրի բարելավման և սոցիալական արդարության փոխկապակցված նպատակները։ Հայաստանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի հարկային վարչարարության կատարելագործումը, հարկային պարտավորությունների կատարման պարզեցումը, թվային գործիքների ընդլայնումը և հարկ վճարողների համար ավելի կանխատեսելի ու հասկանալի միջավայրի ձևավորումը։ Ժամանակակից մոտեցումներում կարևորվում են նաև ստվերային տնտեսության կրճատումը, հարկային կարգապահության բարձրացումը և օրինապահ հարկ վճարողների նկատմամբ վստահության ու համագործակցության ամրապնդումը։