Клинообразная надпись Русы I в Келаны-Кирланы (Алучалу) на берегу Гокчи в Эриванской губернии

Բժշկություն

Տուբերկուլյոզի արտաթոքային ձևը հիվանդության տեսակ է, որի դեպքում միկոբակտերիաները ախտահարում են ոչ թե միայն թոքերը, այլև մարդու օրգանիզմի այլ օրգաններ և հյուսվածքներ։ Տուբերկուլյոզը վարակիչ հիվանդություն է, որը հիմնականում առաջանում է Mycobacterium tuberculosis բակտերիայից և կարող է տարածվել արյան կամ ավշային համակարգի միջոցով՝ հասնելով տարբեր օրգաններ։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզը կարող է ախտահարել ոսկրերը, հոդերը, ավշային հանգույցները, երիկամները, միզասեռական համակարգը, ուղեղի թաղանթները և այլ օրգաններ։ Այս ձևը հաճախ ավելի դժվար է հայտնաբերվում, քանի որ ախտանիշները կարող են լինել ոչ սպեցիֆիկ՝ երկարատև թուլություն, ջերմություն, ցավ ախտահարված հատվածում, քաշի կորուստ և ընդհանուր վատ ինքնազգացողություն։ Օրինակ՝ ոսկրային տուբերկուլյոզի դեպքում կարող են առաջանալ ցավեր և շարժման սահմանափակումներ, իսկ նյարդային համակարգի ախտահարման դեպքում՝ գլխացավեր և նյարդաբանական խանգարումներ։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզի ախտորոշումը պահանջում է լաբորատոր, ռենտգենաբանական և միկրոբիոլոգիական հետազոտություններ, ինչպես նաև երբեմն բիոպսիա։ Բուժումը երկարատև է և հիմնականում ներառում է հակատուբերկուլյոզային դեղամիջոցների համակցված ընդունում՝ բժշկի խիստ հսկողությամբ։ Հիվանդության կանխարգելման համար կարևոր է ժամանակին հայտնաբերումը, BCG պատվաստումը, առողջ ապրելակերպը և վարակված անձանց հետ շփման սահմանափակումը։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզը համարվում է լուրջ բժշկական խնդիր, սակայն ճիշտ բուժման դեպքում հնարավոր է լիարժեք ապաքինում և բարդությունների կանխում։

Փիլիսոփայություն

երհայեցումներիցս մեկի ժամանակ հանդիպեցի նախամարդուն՝ ճիշտ այն պահին, երբ գտնվում էր կենդանական վիճակից մարդկայինին անցնելու կամրջին, բայց ինձ համակած, երբևէ չտեսնված ամոթը թույլ չտվեց զրուցելու չափ մոտ գնալ նրան, իսկ երբ նա ինձ նայեց մարդու կողմից երբևէ տրված բոլոր հարցերը մարմնավորող հայացքով՝ անմեղություն ճառագող ժպիտով, ես, մտաբերելով մարդկային իմացության բոլոր հետևանքները, ուժերի առավելագույն լարումով միայն կարողացա գոռալ․ «Չիմացությունդ քո պաշտպանությու՜նն է, չիմացությունդ քո պաշտպանությու՜նն է, …», ու սթափվեցի սեփական աղաղակումից՝ շուրթերիս զգալով ծորացող, նրան չասված բառեր, որոնք զգուշացմանս շարունակությունն էին. « …` ինքդ քեզանի՜ց, ինքդ քեզանի՜ց …»։ Հետո ես նրան հանդիպեցի ևս մեկ (վերջին) անգամ՝ արդեն իր նախաձեռնությամբ, երբ ինքս էի կանգնած մարդուց Բարձրագույն Ես-ին անցնելու կամրջին, որտեղ նա, մահին նախորդող ու մահն ազդարարող վերջին շնչի հանգստությամբ, շշնջաց զգուշացմանս պատասխանը. «Գիտե՜մ, գիտե՜մ, ․․․», ու հեռացավ՝ շուրթերիս թողնելով անմեղություն ճառագող իր ժպիտը. որ ինքնարարումն այլընտրանք չունի …

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գորշ ածխից հեղուկ վառելանյութի ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը, տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործմանը և դրանց արդյունավետության գնահատմանը։ Գրքում ներկայացվում են գորշ ածխի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրա վերամշակման հիմնական մեթոդները և հեղուկ վառելիքի ստացման ժամանակ տեղի ունեցող քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունները։ Հեղինակը վերլուծում է հումքի նախապատրաստման, փոխակերպման և մաքրման տեխնոլոգիական փուլերը, տարբեր գործընթացային պայմանների ազդեցությունը ստացվող արտադրանքի քանակական և որակական ցուցանիշների վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են գործընթացի էներգետիկ և տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատությունն ընդգրկում է փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, տեխնոլոգիական սխեմաների վերլուծություն և գիտագործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել տեղական էներգետիկ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և այլընտրանքային հեղուկ վառելիքների արտադրության զարգացմանը։ Գիրքը նախատեսված է քիմիական տեխնոլոգիայի, վառելիքաէներգետիկայի, արդյունաբերական քիմիայի և նյութագիտության ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ճարտարագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հայցի ապահովումը քաղաքացիական դատավարությունում-ը քաղաքացիական դատավարության կարևոր ինստիտուտներից մեկի՝ հայցի ապահովման իրավական կարգավորման և կիրառման մեխանիզմների ուսումնասիրությունն է, որտեղ ներկայացվում է, թե ինչպես և ինչ պայմաններում դատարանը կարող է ձեռնարկել ժամանակավոր միջոցներ՝ ապահովելու համար հետագայում կայացվելիք դատական ակտի արդյունավետ կատարումը։ Դասախոսության ընթացքում բացատրվում է հայցի ապահովման նպատակը՝ կանխել պատասխանողի կողմից գույքի օտարումը, պարտավորությունների կատարումից խուսափելը կամ այնպիսի գործողություններ կատարելը, որոնք կարող են անհնար դարձնել դատական որոշման իրագործումը։ Ներկայացվում են ապահովման միջոցների տեսակները, դրանց կիրառման հիմքերը, միջնորդության ներկայացման կարգը, դատարանի հայեցողության սահմանները և կողմերի իրավունքների հավասարակշռման սկզբունքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև համաչափության պահանջին, ըստ որի՝ կիրառվող միջոցները պետք է լինեն անհրաժեշտ և չգերազանցեն պահանջի ապահովման համար անհրաժեշտ սահմանը՝ չխախտելով պատասխանողի իրավունքները անհամաչափ կերպով։ Բացի այդ քննարկվում են հայցի ապահովման վերացման, փոփոխման և բողոքարկման գործընթացները, ինչպես նաև դատական պրակտիկայում հաճախ հանդիպող խնդիրներն ու դրանց լուծման մոտեցումները։

Պատմություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների զարգացմանը 1920–1939 թվականների ընթացքում՝ դրանք դիտարկելով Մերձավոր Արևելքի, Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման, եվրոպական տերությունների քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում։ Աշխատության կենտրոնում Ֆրանսիայի և Թուրքիայի միջև քաղաքական, դիվանագիտական և տնտեսական կապերի փոփոխությունն է, ինչպես նաև այն հակասությունների ու փոխադարձ շահերի ուսումնասիրությունը, որոնք պայմանավորեցին երկու երկրների հարաբերությունների տարբեր փուլերը։ 1920-ականների սկզբին հարաբերությունները ձևավորվում էին Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո ստեղծված նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակում։ Ֆրանսիան պատերազմից հետո ստանձնեց ազդեցիկ դեր Սիրիայում և Կիլիկիայի տարածաշրջանում, մինչդեռ թուրքական ազգային շարժումը ձգտում էր վերականգնել Թուրքիայի տարածքային և քաղաքական ինքնիշխանությունը։ Այս շահերի բախումը հանգեցրեց զինված հակամարտությունների և լարվածության, սակայն հետագայում կողմերը աստիճանաբար անցան փոխզիջումների որոնման։ Ուսումնասիրության կարևոր հանգրվաններից է 1921 թվականի Անկարայի համաձայնագիրը, որով Ֆրանսիան և թուրքական ազգային շարժումը կարգավորեցին մի շարք տարածքային ու քաղաքական խնդիրներ։ Համաձայնագիրը կարևոր քայլ էր Կիլիկիայում ռազմական գործողությունների դադարեցման և ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների նոր փուլ անցնելու համար, ինչպես նաև ցույց տվեց, որ Ֆրանսիան պատրաստ էր որոշակիորեն վերանայել իր նախկին քաղաքականությունը՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրողությունները։ Հետագա տարիներին հարաբերությունների զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ Լոզանի պայմանագիրը և Թուրքիայի Հանրապետության միջազգային դիրքի ամրապնդումը։ 1923 թվականից հետո Ֆրանսիան և Թուրքիան արդեն հարաբերություններ էին կառուցում երկու պետությունների միջև դիվանագիտական և տնտեսական համագործակցության շրջանակներում, սակայն դրանցում շարունակում էին պահպանվել որոշ չլուծված հարցեր։ Հատկապես նշանակալի էր Ալեքսանդրետի սանջակի՝ հետագայում Հաթայի խնդիրը, որը 1930-ական թվականներին դարձավ երկու երկրների հարաբերությունների ամենազգայուն հարցերից մեկը։ Ֆրանսիայի կողմից Սիրիայի նկատմամբ մանդատային վերահսկողության պայմաններում տարածքի կարգավիճակը բարդացնում էր Փարիզի և Անկարայի հարաբերությունները, քանի որ Թուրքիան ձգտում էր պաշտպանել այնտեղ ապրող թուրք բնակչության շահերը և մեծացնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում։ 1930-ականների երկրորդ կեսին միջազգային իրավիճակի փոփոխությունը ևս նպաստեց հարցի վերանայմանը։ Եվրոպայում լարվածության աճը, Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի անվտանգության խնդիրները, ինչպես նաև Միջերկրածովյան տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը Ֆրանսիային դրդեցին ավելի զգուշավոր քաղաքականություն վարել Թուրքիայի նկատմամբ։ Այս համատեքստում Հաթայի խնդիրը ստացավ ոչ միայն երկկողմ, այլև ավելի լայն միջազգային նշանակություն։ 1937 թվականին տարածքի համար նախատեսվեց հատուկ կարգավիճակ, իսկ 1939 թվականին Հաթայի օրենսդիր մարմինը որոշում ընդունեց Թուրքիայի հետ միավորման վերաբերյալ, ինչից հետո Ֆրանսիան ճանաչեց այդ միացումը։ Այս զարգացումը խորհրդանշում է ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների ամենակարևոր հանգրվաններից մեկը։ Ուսումնասիրության արժեքը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ երկկողմ հարաբերությունները ներկայացվում են ոչ թե որպես մեկուսացված դիվանագիտական գործընթաց, այլ որպես Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Մերձավոր Արևելքում ձևավորված նոր համակարգի բաղադրիչ։ Ֆրանսիայի քաղաքականությունը պայմանավորված էր ինչպես իր մանդատային տարածքների պահպանման և տարածաշրջանային ազդեցության շահերով, այնպես էլ եվրոպական անվտանգության խնդիրներով, մինչդեռ Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության կարևոր նպատակներից էին ազգային ինքնիշխանության ամրապնդումը, տարածքային ամբողջականության պաշտպանությունը և նախկին Օսմանյան տարածքներում իր քաղաքական ու տնտեսական դիրքերի վերականգնումը։ Այդ պատճառով հարաբերությունների պատմության մեջ միաժամանակ նկատվում են հակամարտություն, բանակցություններ, փոխզիջումներ և համագործակցության ձգտում։ Աշխատանքը կարևոր է նաև Հայաստանի պատմության տեսանկյունից, քանի որ 1920–1939 թվականների ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների զարգացումները անմիջականորեն առնչվում էին Կիլիկիայի հայության ճակատագրին, Սիրիայի և Թուրքիայի սահմանային տարածքների կարգավիճակին, ինչպես նաև Առաջին աշխարհամարտից հետո տարածաշրջանում հայկական հարցի շուրջ ձևավորված քաղաքական իրավիճակին։ Հետևաբար թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու ոչ միայն Ֆրանսիայի և Թուրքիայի հարաբերությունները, այլև այն միջազգային միջավայրը, որի պայմաններում զարգանում էին Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների քաղաքական և ազգային խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է որպես 1920–1939 թվականների ֆրանս-թուրքական դիվանագիտական հարաբերությունների, տարածաշրջանային քաղաքականության և Մերձավոր Արևելքի միջպետական գործընթացների վերաբերյալ աղբյուր։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, դիվանագիտության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, հայագետներին, ուսանողներին և Առաջին աշխարհամարտից հետո Թուրքիայի ու Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Բժշկություն

Աշխատանքը նվիրված է սուր՝ դեկոմպենսացված վահանաձև գեղձի պաթոլոգիա ունեցող հիվանդների հորմոնալ, նեյրոհումորալ և իմունային համակարգերի վիճակի ուսումնասիրությանը բուժման դինամիկայում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը հիվանդության սուր փուլում օրգանիզմի կարգավորող համակարգերի փոխկապակցված փոփոխությունների բացահայտումն է և դրանց ընթացքի գնահատումը բուժական միջամտությունների ազդեցության պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել վահանաձև գեղձի ֆունկցիան բնութագրող հորմոնալ ցուցանիշները, ինչպես նաև սթրեսային արձագանքի, նեյրոհումորալ կարգավորման և իմունային համակարգի գործունեության հետ կապված լաբորատոր ու կլինիկական տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր համակարգերի միջև փոխազդեցությանը, քանի որ վահանաձև գեղձի ծանր ֆունկցիոնալ խանգարումները կարող են ուղեկցվել օրգանիզմի հոմեոստազի էական փոփոխություններով և ազդել բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա։ Աշխատանքում բուժման տարբեր փուլերում ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հիվանդության ծանրության և բուժման արդյունավետության հետ կապված դինամիկան, ինչպես նաև բացահայտելու այն փոփոխությունները, որոնք կարող են ունենալ ախտորոշիչ կամ կանխատեսիչ նշանակություն։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիվանդների կլինիկական վիճակի, հորմոնալ պրոֆիլի, նեյրոհումորալ կարգավորման և իմունաբանական ցուցանիշների համակցված գնահատում՝ բուժման սկզբում և հետագա փուլերում։ Նման համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հիվանդության ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների և օրգանիզմի համակարգային արձագանքի մասին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել դեկոմպենսացված վահանաձև գեղձի պաթոլոգիաների դեպքում հիվանդների վիճակի ավելի օբյեկտիվ գնահատմանը, բուժման ընթացքի վերահսկմանը և հնարավոր բարդությունների ռիսկի կանխատեսմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել էնդոկրինոլոգներին, կլինիկական իմունոլոգներին, թերապևտներին, ֆիզիոլոգներին, բժշկական հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։