Քրեական վարույթ նախաձեռնելու հիմնախնդիրները ՀՀ քրեական դատավարությունում

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների գեղարվեստական կրթության համակարգում դեկորատիվ-կիրառական արվեստի դերին, նշանակությանը և ուսուցման մեթոդներին։ Գրքում վերլուծվում են այն մանկավարժական մոտեցումները, որոնք նպաստում են աշակերտների ստեղծագործական մտածողության, գեղագիտական ճաշակի և գործնական հմտությունների զարգացմանը դեկորատիվ արվեստի տարբեր ձևերի միջոցով։ Ներկայացվում են ուսումնական գործընթացում կիրառվող մեթոդներ, ծրագրային մոտեցումներ և ուսուցման կազմակերպման ձևեր, որոնք օգնում են ինտեգրել ժողովրդական և ժամանակակից դեկորատիվ արվեստի տարրերը դպրոցական կրթության մեջ։ Հեղինակը ընդգծում է արվեստի ուսուցման դաստիարակչական և մշակութային նշանակությունը՝ որպես ազգային ինքնության ձևավորման, գեղագիտական ընկալման և ստեղծագործական կարողությունների զարգացման կարևոր գործոն։ Քննարկվում են նաև ուսուցիչների պատրաստման, դասընթացների արդյունավետ կազմակերպման և ուսումնական նյութերի ընտրության հարցերը։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, արվեստի ուսուցիչների, ուսանողների և գեղարվեստական կրթության ոլորտով հետաքրքրվողների համար՝ որպես տեսական և գործնական արժեքավոր ուղեցույց։

Մանկավարժություն

Այս գիտական-մանկավարժական աշխատանքը նվիրված է ավագ դպրոցականների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով կրթական միջավայրի, ընտանիքի և սոցիալական ազդեցությունների փոխազդեցությունը։ Գրքում վերլուծվում են արժեքային համակարգի ձևավորման հոգեբանական հիմքերը՝ ներառյալ անձի ինքնագիտակցության զարգացումը, սոցիալականացման գործընթացները և բարոյական նորմերի յուրացումը դեռահասության տարիքում։ Հեղինակը ներկայացնում է ավագ դպրոցականների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման հիմնական ուղիները՝ կրթական ծրագրերի բովանդակության բարելավում, ուսուցչի դաստիարակչական դերը, արտադասարանային գործունեությունը և սոցիալ-հոգեբանական միջավայրի ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արժեքների ինտեգրման մեթոդներին ուսումնական գործընթացում, ինչպես նաև քննադատական մտածողության և ինքնուրույն դատողության զարգացմանը՝ որպես արժեքային համակարգի կայացման կարևոր նախապայմաններ։ Ներկայացվում են նաև գործնական առաջարկություններ՝ ուղղված դպրոցական միջավայրում արժեքային դաստիարակության արդյունավետ կազմակերպմանը և ուսումնական գործընթացի հումանիզացմանը։ Գիրքը օգտակար է մանկավարժների, հոգեբանների, կրթության ոլորտի մասնագետների, ուսանողների և դպրոցական դաստիարակության խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է անասնապահության ոլորտում օգտագործվող տարբեր տեսակի կերերի մանրացման համար նախատեսված բազմաֆունկցիոնալ մեքենայի նախագծման, կառուցվածքային կատարելագործման և հիմնական տեխնոլոգիական ու աշխատանքային պարամետրերի գիտական հիմնավորման խնդիրներին։ Քննարկվում են կերերի նախապատրաստման և վերամշակման տեխնոլոգիական գործընթացները, մանրացման նշանակությունը կենդանիների կերակրման արդյունավետ կազմակերպման գործում, ինչպես նաև ժամանակակից կերամանրացնող սարքավորումների կառուցվածքային և շահագործական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր ֆիզիկամեխանիկական հատկություններ ունեցող կերային նյութերի՝ հացահատիկի, խոտի, ծղոտի և այլ բուսական կերերի մանրացման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են մանրացման մեխանիկական գործընթացները, աշխատանքային օրգանների փոխազդեցությունը մշակվող նյութի հետ, մասնիկների չափերի փոփոխության օրինաչափությունները և ստացվող կերային զանգվածի որակական ցուցանիշները։ Դիտարկվում են մեքենայի կառուցվածքային սխեմայի ընտրության, աշխատանքային օրգանների ձևի և չափերի որոշման, շարժաբերի հզորության հաշվարկման և տեխնոլոգիական գործընթացի կայունության ապահովման հարցերը։ Կարևորվում են կտրող, հարվածային կամ այլ մանրացնող մեխանիզմների կիրառման հնարավորությունները՝ կախված մշակվող կերի տեսակից, խոնավությունից, խտությունից և ամրության բնութագրերից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են իրականացվել տեսական հաշվարկներ, կառուցվածքային նախագծումներ և փորձարարական ուսումնասիրություններ՝ մեքենայի արտադրողականության, էներգածախսի, մանրացման աստիճանի և աշխատանքային արդյունավետության գնահատման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում մանրացնող օրգանների պտտման արագության, կերի մատուցման ինտենսիվության, աշխատանքային բացակների և այլ կարգավորվող պարամետրերի ազդեցությանը տեխնոլոգիական գործընթացի արդյունքների վրա։ Առանձնացվում են մեքենայի բազմաֆունկցիոնալության ապահովման, տարբեր կերատեսակների մշակման ռեժիմների ընտրության և սարքավորման շահագործման հուսալիության բարձրացման խնդիրները։ Կարևորվում են նաև էներգախնայողության, կառուցվածքի պարզեցման, սպասարկման հարմարավետության, աշխատանքի անվտանգության և արտադրական ծախսերի նվազեցման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել գյուղատնտեսական մեքենաշինության զարգացմանը, կերերի նախապատրաստման տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը և անասնապահական տնտեսություններում տեխնիկական միջոցների արդյունավետ օգտագործմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կերամշակման սարքավորումների նախագծման, արտադրության և շահագործման գործընթացներում։ Այն օգտակար է գյուղատնտեսական մեքենաշինության մասնագետների, ինժեներ-մեխանիկների, տեխնոլոգների, անասնապահական տնտեսությունների կազմակերպիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է 1945–1990 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում մշակույթի նկատմամբ պետական իշխանության իրականացրած քաղաքականության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով մշակութային կյանքի կազմակերպման սկզբունքները, պետական կառավարման մեխանիզմները, գաղափարական վերահսկողության ձևերը և մշակույթի տարբեր ոլորտների զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատության հիմքում այն հարցադրումն է, թե ինչպես էր խորհրդային պետությունը ձևավորում, ուղղորդում և վերահսկում մշակութային գործընթացները, ինչ նպատակներ էին հետապնդում իշխանական կառույցները և ինչպես էին այդ քաղաքականության պայմաններում զարգանում կրթությունը, գիտությունը, գրականությունը, արվեստը, թատրոնը, երաժշտությունը, կինոն և մշակութային այլ ոլորտներ։ 1945 թվականից հետո Հայաստանի մշակութային կյանքը մտավ զարգացման նոր փուլ․ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հանրապետությունում ընդլայնվեցին կրթական և գիտական հաստատությունները, ակտիվացավ մշակութային շինարարությունը, զարգացան արվեստի տարբեր ճյուղերը, իսկ Երևանը աստիճանաբար վերածվեց ոչ միայն հանրապետական, այլև համահայկական մշակութային կենտրոնի։ Միաժամանակ մշակույթի զարգացումը տեղի էր ունենում խորհրդային գաղափարախոսության և կուսակցական վերահսկողության պայմաններում։ Խորհրդային իշխանությունը մշակույթը դիտարկում էր որպես հասարակության գաղափարական դաստիարակության կարևոր միջոց, ուստի գրականության, արվեստի և գիտության զարգացումը սերտորեն կապված էր պետական քաղաքականության հետ։ Այդ համակարգում ստեղծագործական ազատությունը սահմանափակվում էր ընդունված գաղափարական չափանիշներով, իսկ սոցիալիստական ռեալիզմը երկար ժամանակ հանդես էր գալիս որպես գրականության և արվեստի հիմնական պաշտոնական գեղագիտական սկզբունք։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը պետական իշխանության և մշակութային հաստատությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունն է։ Մշակույթի նախարարությունը, կուսակցական մարմինները, տեղական իշխանությունները և մասնագիտացված կառույցները մասնակցում էին մշակութային կյանքի կազմակերպմանը, ֆինանսավորմանը, կադրային քաղաքականությանը և բովանդակային վերահսկողությանը։ Այդ համակարգի միջոցով պետությունը կարողանում էր որոշակի ուղղություն տալ մշակութային քաղաքականությանը՝ միաժամանակ խրախուսելով այնպիսի ստեղծագործություններ և նախաձեռնություններ, որոնք համապատասխանում էին պաշտոնական գաղափարախոսությանը։ Խորհրդային մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ էր կրթությունը։ Հետպատերազմյան շրջանում ընդլայնվեց դպրոցների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանցը, զարգացավ մասնագիտական կրթությունը, իսկ գիտական հաստատությունների գործունեությունը դարձավ հանրապետության մշակութային և մտավոր կյանքի կարևոր մասը։ Հայաստանի գիտական ներուժի զարգացման մեջ առանձնահատուկ դեր ունեցավ գիտահետազոտական հաստատությունների համակարգը, որի ընդլայնումը նպաստեց բնական, տեխնիկական և հումանիտար գիտությունների առաջընթացին։ Մշակութային քաղաքականության մեկ այլ առանցքային ոլորտը գրականությունն էր։ Պետական կառույցները և գրական կազմակերպությունները մասնակցում էին հրատարակչական գործունեության կազմակերպմանը, գրողների միությունների աշխատանքին, գրական մամուլի և գրքերի տարածմանը։ Միաժամանակ գրական ստեղծագործությունը ենթարկվում էր գաղափարական չափանիշների․ քաղաքական կամ գաղափարական առումով անցանկալի մոտեցումները կարող էին քննադատության արժանանալ, իսկ հեղինակների ստեղծագործական գործունեությունը՝ սահմանափակվել։ Սակայն խորհրդային համակարգի ներսում անգամ ձևավորվեցին այնպիսի գրական և գեղարվեստական արժեքներ, որոնք հետագայում դարձան հայ մշակույթի նշանակալի ձեռքբերումներ։ Արվեստի բնագավառում պետական քաղաքականությունը դրսևորվում էր թատրոնի, կինոյի, կերպարվեստի, երաժշտության և ճարտարապետության կազմակերպման ու ֆինանսավորման միջոցով։ Պետական աջակցությունը հնարավորություն էր տալիս ստեղծել խոշոր մշակութային հաստատություններ, կազմակերպել համերգներ, ցուցահանդեսներ, թատերական ներկայացումներ և կինոարտադրություն, սակայն միաժամանակ պահպանվում էր բովանդակային վերահսկողությունը։ Այս հակասությունը՝ մշակույթի նյութական և ինստիտուցիոնալ զարգացման մի կողմից և գաղափարական սահմանափակումների մյուս կողմից, թեմայի ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է։ Հատուկ ուշադրության է արժանի ազգային մշակույթի և խորհրդային գաղափարախոսության փոխհարաբերությունը։ Հայկական պատմությունը, գրականությունը, լեզուն, ժողովրդական արվեստը և ազգային մշակութային ժառանգությունը շարունակեցին զարգանալ, սակայն դրանց ներկայացումը հաճախ պետք է տեղավորվեր խորհրդային գաղափարական շրջանակներում։ Միաժամանակ հայ մշակույթի որոշ ոլորտներ կարողացան ձեռք բերել լայն ճանաչում նաև ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս։ Հայկական երաժշտությունը, կերպարվեստը, գրականությունը, կինոն և ճարտարապետությունը ներկայացվեցին միութենական և միջազգային մշակութային հարթակներում՝ նպաստելով Հայաստանի մշակութային հեղինակության բարձրացմանը։ Հետազոտության համար կարևոր ժամանակահատված է 1960-ական թվականներից սկսվող մշակութային վերելքը։ Այս շրջանը կապված էր հասարակական և մշակութային կյանքի որոշակի աշխուժացման, նոր սերնդի մտավորականների և արվեստագետների ակտիվացման, պատմական հիշողության նկատմամբ հետաքրքրության աճի և ազգային մշակութային թեմաների ավելի լայն շրջանառության հետ։ Մշակույթի տարբեր բնագավառներում ի հայտ եկան նոր գեղարվեստական որոնումներ, որոնք երբեմն դուրս էին գալիս պաշտոնական չափորոշիչների նեղ շրջանակից։ Հետագա տասնամյակներում այդ գործընթացներն ավելի խորացան՝ հատկապես 1980-ականների երկրորդ կեսին, երբ վերակառուցման և հրապարակայնության քաղաքականությունը թուլացրեց նախկին գաղափարական սահմանափակումների մի մասը։ 1988 թվականից հետո Հայաստանում մշակութային կյանքը սերտորեն միահյուսվեց հասարակական և ազգային-քաղաքական շարժումների հետ։ Այդ ժամանակ մշակութային գործիչները, գրողները, արվեստագետները և գիտական հանրությունը սկսեցին ավելի ակտիվորեն արտահայտվել հասարակական խնդիրների շուրջ, իսկ ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և Արցախի հարցի թեմաները դարձան հանրային քննարկումների կարևոր բաղադրիչներ։ ՀՀ կրթական ծրագրերում նույնպես խորհրդահայ մշակույթի ուսումնասիրությունը ներկայացվում է որպես Խորհրդային Հայաստանի պատմության կարևոր բաղադրիչ՝ ընդգծելով մշակույթի զարգացման պայմանները, ձեռքբերումները և Երևանի՝ համահայկական կրթամշակութային կենտրոն դառնալու նշանակությունը։ Աշխատության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ Գագիկ Եթիմյանի այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է Վանաձորում 2012 թվականին և ընդգրկված է Վանաձորի պետական համալսարանի պատմության ամբիոնի հրապարակումների ցանկում։ Հեղինակը նույն թեմային անդրադարձել է նաև «Հայաստանի մշակույթը 1945–1990 թվականներին / Քաղաքականություն և իրականություն» և «Մշակութային քաղաքականությունը Խորհրդային Հայաստանում (1945–1990 թթ.)» աշխատություններում, ինչը վկայում է թեմայի նրա երկարատև և համակարգված ուսումնասիրության մասին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է խորհրդային շրջանի հայկական մշակույթի պատմությունը ոչ միայն ստեղծագործությունների և մշակութային ձեռքբերումների, այլև դրանց ձևավորման քաղաքական ու ինստիտուցիոնալ պայմանների տեսանկյունից հասկանալու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս համադրելու պետական վերահսկողությունն ու մշակութային զարգացումը, գաղափարախոսական սահմանափակումներն ու ստեղծագործական որոնումները, ինչպես նաև գնահատելու այն ձեռքբերումները, որոնք ձևավորվեցին խորհրդային համակարգի պայմաններում և հետագայում դարձան ժամանակակից հայ մշակույթի կարևոր ժառանգություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, խորհրդային շրջանի պատմությամբ, մշակույթի պատմությամբ, քաղաքականության և մշակույթի փոխհարաբերություններով, գրականության, արվեստի և կրթության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Գրականություն

Գիրքը նվիրված է հայ միջնադարյան գրականության ժանրային համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հիմնված Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ԺԲ–ԺԵ դարերի ձեռագիր մատյանների հարուստ նյութի վրա։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են այդ ժամանակաշրջանի ձեռագրերում հանդիպող գրական ժանրերի ծագումը, զարգացումը, փոխազդեցությունն ու առանձնահատկությունները՝ անդրադառնալով ինչպես հայտնի, այնպես էլ համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված ժանրերին։ Առանձնակի ուշադրություն է դարձվում պատմագրական, հոգևոր, ծիսական, ներբողական, թղթագրական, հիշատակարանային և այլ գրական ձևերի բովանդակային ու գեղարվեստական արժեքին, դրանց գործառույթներին և ձեռագրային ավանդույթի շրջանակում ունեցած նշանակությանը։ Աշխատությունը բացահայտում է ձեռագիր մատյանների դերը ոչ միայն որպես գրական երկերի պահպանման աղբյուր, այլև որպես միջնադարյան հայ մշակույթի, մտավոր կյանքի և ժանրային բազմազանության կարևոր վկայություններ՝ ներկայացնելով նոր դիտարկումներ ու գիտական ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են հայ միջնադարյան գրական ժառանգության առավել խորքային ճանաչմանը։ Գիրքը հետաքրքիր և օգտակար է գրականագետների, հայագետների, մատենագետների, պատմաբանների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և միջնադարյան հայկական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Քիմիա

Քիմիական գիտությունների, կոորդինացիոն քիմիայի և մոլեկուլային սպեկտրոսկոպիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ազոտի (II) օքսիդի (NO) և մի շարք անցումային մետաղների պորֆիրինատների ցածրջերմաստիճանային փոխազդեցությունների սպեկտրային ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մետաղապորֆիրինային համալիրների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց էլեկտրոնային հատկությունները և փոքր մոլեկուլների հետ կոորդինացիոն փոխազդեցությունների հնարավոր մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի (II) օքսիդի՝ որպես լիգանդի հատկություններին, մետաղական կենտրոնի հետ դրա կապման բնույթին և առաջացող համալիրների կայունությանը։ Վերլուծվում են տարբեր անցումային մետաղների էլեկտրոնային կառուցվածքի, օքսիդացման աստիճանի և կոորդինացիոն միջավայրի ազդեցությունները ազոտի օքսիդի հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Քննարկվում են ցածր ջերմաստիճաններում ընթացող համալիրագոյացման գործընթացները, դրանց հնարավոր միջանկյալ վիճակները և ջերմաստիճանի փոփոխության ազդեցությունը համակարգերի սպեկտրային բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ինֆրակարմիր, էլեկտրոնային կլանման և այլ սպեկտրոսկոպիական մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ առաջացող միացությունների կառուցվածքի և կապերի բնույթի պարզաբանման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում սպեկտրային գոտիների դիրքերի, ինտենսիվությունների և փոփոխությունների վերլուծությանը, ինչպես նաև փորձարարական տվյալների համադրմանը մոլեկուլների էլեկտրոնային կառուցվածքի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների հետ։ Կարևորվում է մետաղ–ազոտի օքսիդ կապի բնույթի, լիգանդների փոխազդեցության և մետաղապորֆիրինային համակարգերի ռեակցիոնունակության ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ազոտի օքսիդի կոորդինացիոն քիմիայի օրինաչափությունների բացահայտմանը և պորֆիրինային համալիրների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել անօրգանական քիմիայի, կոորդինացիոն միացությունների քիմիայի, մոլեկուլային սպեկտրոսկոպիայի և կենսաանօրգանական քիմիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։