Քրեականացման և ապաքրեականացման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բարձր լեռնային շրջանների ավանդական կաթնամթերքներից մեկուսացված կաթնաթթվային բակտերիաների նույնականացման և դրանց կենսաբանական հատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են տարբեր կաթնամթերքային նմուշներից ստացված մանրէային շտամների ֆենոտիպային և գենոտիպային բնութագրերը՝ կիրառելով ժամանակակից մանրէաբանական և մոլեկուլային կենսաբանության մեթոդներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ միկրոօրգանիզմների հակաբակտերիական ակտիվության գնահատմանը՝ պաթոգեն և պայմանական-պաթոգեն մանրէների նկատմամբ, ինչպես նաև դրանց պրոտեոլիտիկ ֆերմենտային համակարգերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը բացահայտում է ավանդական կաթնամթերքներում ձևավորված միկրոբիոտայի կենսատեխնոլոգիական պոտենցիալը՝ ընդգծելով դրանց կիրառման հնարավորությունները սննդի արդյունաբերությունում, պրոբիոտիկների ստեղծման և ֆունկցիոնալ սննդամթերքի մշակման ոլորտներում։ Ուսումնասիրությունը նաև ներկայացնում է շրջակա միջավայրի, բարձրադիր կլիմայական պայմանների և ավանդական պատրաստման տեխնոլոգիաների ազդեցությունը միկրոօրգանիզմների բազմազանության և ակտիվության վրա։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է հանքային հանքավայրերում օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման վիճակագրական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ երկրատեղեկատվական մոդելավորման և տարածական տվյալների վերլուծության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում հանքայնացման տարածական անհամասեռության բացահայտումը, օգտակար բաղադրիչների պարունակության փոփոխությունների գնահատումը և դրանց տարածական փոխկապակցվածության մաթեմատիկական նկարագրությունն է՝ Գեղի գետի ավազանի և Ագարակի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրի նյութերի օրինակով։ Քննվում են երկրաբանական, երկրաքիմիական և տարածական տվյալների միասնական տեղեկատվական միջավայրում հավաքագրման, համակարգման և վերլուծության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նմուշարկման կետերի տվյալների վիճակագրական մշակմանը, օգտակար բաղադրիչների պարունակության տարածական փոփոխականության գնահատմանը և այն օրինաչափությունների բացահայտմանը, որոնք կարող են արտացոլել հանքայնացման կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են երկրավիճակագրական և քարտեզագրական մոտեցումների հնարավորությունները՝ դիտարկումների սահմանափակ քանակի հիման վրա տարածական բաշխման շարունակական մոդելներ ձևավորելու և տարբեր տեղամասերի միջև հնարավոր տարբերությունները գնահատելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում թվային թեմատիկ քարտեզների, տարածական շերտերի և եռաչափ կամ բազմաչափ մոդելների կիրառումը՝ հանքային մարմինների կառուցվածքի և օգտակար բաղադրիչների տեղաբաշխման ավելի ամբողջական պատկերացում ստանալու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր երկրաբանական գործոններ՝ ապարների կազմը, կառուցվածքային խախտումները, հանքայնացման գոտիները և երկրաքիմիական ցուցանիշները՝ դրանց ու օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սկզբնական տվյալների որակի, նմուշարկման խտության և ընտրված մոդելավորման մեթոդի ազդեցությանը ստացված տարածական գնահատականների հավաստիության վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքի մեկնաբանման, հանքային ռեսուրսների գնահատման և հետախուզական տվյալների արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանքավայրերի երկրաբանության, երկրավիճակագրության, երկրաքիմիայի և երկրատեղեկատվական համակարգերի մոտեցումները՝ օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման օրինաչափությունների համակարգված բացահայտման և թվային ներկայացման նպատակով։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է պետական կառավարման համակարգում էթիկական սկզբունքների և վարքագծային չափանիշների նշանակության, դրանց ինստիտուցիոնալ ամրապնդման մեխանիզմների և եվրոպական փորձի համեմատական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի պայմաններում համապատասխան մոտեցումների կիրառելիությունը գնահատելու տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում հանրային ծառայության այնպիսի հիմնարար արժեքներ են, ինչպիսիք են օրինականությունը, անաչառությունը, պատասխանատվությունը, թափանցիկությունը, բարեվարքությունը, մասնագիտական պարտաճանաչությունը և հանրային շահի առաջնահերթությունը։ Քննվում է պետական ծառայողի մասնագիտական վարքագծի և կառավարման մարմինների նկատմամբ հասարակական վստահության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև էթիկական չափանիշների դերը վարչական որոշումների ընդունման և պետական կառույցների հաշվետվողականության ապահովման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շահերի բախման կանխարգելման, պաշտոնեական դիրքի պատշաճ օգտագործման, նվերների և այլ հնարավոր ազդեցությունների կարգավորման, ծառայողական տեղեկատվության հետ պատասխանատու աշխատանքի և քաղաքացիների նկատմամբ հավասար ու անաչառ վերաբերմունքի սկզբունքներին։ Համեմատական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են եվրոպական տարբեր պետություններում ձևավորված հանրային ծառայության էթիկայի համակարգերը՝ վարքագծի կանոնների, բարեվարքության մեխանիզմների, վերահսկողության, խորհրդատվության և պատասխանատվության ինստիտուտների ընդհանուր առանձնահատկությունների բացահայտմամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե օտարերկրյա փորձի որ տարրերն են պայմանավորված տվյալ երկրների իրավական և վարչական ավանդույթներով, և որոնք կարող են համապատասխանեցվել Հայաստանի պետական կառավարման առանձնահատկություններին։ Դիտարկվում է նաև միայն իրավական սահմանափակումներով չբավարարվելու անհրաժեշտությունը՝ ընդգծելով կազմակերպական մշակույթի, մասնագիտական կրթության, էթիկական իրազեկվածության և ղեկավարների վարքագծային օրինակի նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր կառավարման մոդելներ և բարեվարքության ապահովման մեխանիզմներ՝ գնահատելով դրանց հնարավոր առավելություններն ու կիրառման սահմանափակումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային կառավարման, վարչական էթիկայի, համեմատական կառավարման և ինստիտուցիոնալ զարգացման մոտեցումները՝ պետական ծառայության բարեվարքության ամրապնդման և միջազգային փորձի տեղայնացման հնարավորությունները համակարգված ուսումնասիրելու նպատակով։

Գրականություն

Սա բազմահատոր պատմավեպի չորրորդ մասն է, որը շարունակելով ամբողջական շարքի գաղափարական և պատմական գիծը՝ խորանում է հայ գյուղական կյանքի, հասարակական փոփոխությունների և մարդու ներաշխարհի բարդ փոխհարաբերությունների մեջ։ Ստեղծագործության հիմքում ընկած է գյուղական աշխարհի պատկերումը՝ իր ավանդույթներով, սոցիալական լարվածություններով և աստիճանական փոխակերպումներով, որտեղ անհատը հաճախ հայտնվում է պատմական և սոցիալական մեծ գործընթացների ճնշման տակ։ Հատորում զարգացվում են կերպարների ներքին կոնֆլիկտները, նրանց հարաբերությունները համայնքի հետ, ինչպես նաև այն փոփոխությունները, որոնք բերում են ժամանակի ընթացքը և նոր հասարակական իրողությունները։ Պատմության մեջ զգալի տեղ ունեն բնության նկարագրությունները, որոնք ոչ միայն միջավայրային ֆոն են, այլ նաև կերպարների հոգեվիճակների արտացոլում։ Ընդհանուր առմամբ այս հատվածը շարունակում է ամբողջ շարքի հիմնական գաղափարը՝ ցույց տալով մարդու և հասարակության, ավանդականի և նորի բախումը՝ խոր հոգեբանական և գեղարվեստական շեշտադրումներով։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության պատմագիտական ուսումնասիրության կարևոր և բազմաշերտ խնդիրներից մեկին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կայսերական Գերմանիայի դիրքորոշման, դերակատարության և պատասխանատվության հարցի ներկայացմանը հայ պատմագրության մեջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ոչ միայն 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային տեղահանության և բնաջնջման փաստն է, այլև այն հարցը, թե ինչպես են հայ պատմաբանները տարբեր ժամանակաշրջաններում գնահատել Օսմանյան կայսրության դաշնակից Գերմանիայի տեղեկացվածությունը, քաղաքական դիրքորոշումը, հնարավոր աջակցությունը և հանցագործությունների կանխման ուղղությամբ չձեռնարկված քայլերը։ Հայ պատմագրության մեջ Գերմանիայի մեղսակցության խնդիրը սովորաբար դիտարկվում է մի քանի փոխկապակցված մակարդակներում՝ դիվանագիտական և քաղաքական հարաբերություններ, գերմանա-թուրքական ռազմական համագործակցություն, գերմանացի զինվորականների ու դիվանագետների տեղեկացվածություն, հայերի տեղահանությունների և կոտորածների վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրություններ, ինչպես նաև Գերմանիայի իշխանությունների կողմից այդ տեղեկությունների նկատմամբ ցուցաբերված վերաբերմունք։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է պատմագիտական տարբեր մոտեցումների համադրումը, քանի որ հարցի շուրջ գոյություն են ունեցել ինչպես Գերմանիայի պատասխանատվությունն ընդգծող, այնպես էլ դրա չափն ու բնույթը տարբեր կերպ մեկնաբանող տեսակետներ։ Արխիվային փաստաթղթերի հրապարակումը էապես ընդլայնել է այս թեմայի ուսումնասիրության հնարավորությունները․ մասնավորապես, Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության արխիվներից հավաքված բազմաթիվ դիվանագիտական հեռագրերն ու զեկույցները վկայում են, որ գերմանական պետական կառույցները տեղեկացված էին հայերի նկատմամբ իրականացվող բռնությունների և զանգվածային ոչնչացման մասին։ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը նշում է, որ Վոլֆգանգ Գուստի հետազոտությունները կարևոր դեր են ունեցել այդ փաստաթղթերի հրապարակման և Գերմանիայի մեղսակցության վերաբերյալ պատմագիտական քննարկումների զարգացման գործում։ Հայ պատմագիտական աշխատություններում մեղսակցության հասկացությունը կարող է ներառել ինչպես հանցագործությունների հանդեպ հանդուրժողականությունը, այնպես էլ դաշնակցային հարաբերությունների պահպանման նպատակով դրանց նկատմամբ քաղաքական աջակցությունը կամ կանխարգելման հնարավորությունից հրաժարվելը։ Երևանի պետական համալսարանի հրապարակումներում ևս ընդգծվում է, որ Գերմանիայի մեղսակցության հարցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես Հայոց ցեղասպանության պատմության, այլև դրա միջազգային քաղաքական համատեքստի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատության արժեքը հատկապես մեծ է պատմագրության զարգացման տեսանկյունից, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է փոխվել Գերմանիայի դերակատարության վերաբերյալ գիտական գնահատականը՝ սկզբնական վկայություններից և խորհրդային շրջանի ուսումնասիրություններից մինչև անկախ Հայաստանի ժամանակակից պատմագիտությունը և նոր արխիվային նյութերի ներգրավումը։ Այս համատեքստում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև գերմանացի հետազոտողների աշխատանքները, որոնք ուսումնասիրել են Գերմանիայի քաղաքական և ռազմական կառույցների տեղեկացվածության աստիճանը։ Հետազոտությունների մի մասը ցույց է տալիս, որ գերմանական կողմը մանրամասն տեղեկություններ էր ստանում հայերի տեղահանության և բնաջնջման ընթացքի վերաբերյալ, ինչը Գերմանիայի քաղաքական պատասխանատվության հարցը դարձնում է պատմագիտական քննարկման առանցքային թեմա։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ Գերմանիայի պատմական պատասխանատվության հարցը հետագայում դուրս է եկել զուտ ակադեմիական շրջանակներից և դարձել քաղաքական ու հասարակական քննարկումների առարկա։ 2016 թվականին Գերմանիայի Բունդեսթագի բանաձևում արձանագրվեց Գերմանական կայսրության դաշնակցային կապը Օսմանյան կայսրության հետ և այդ իրադարձությունների նկատմամբ Գերմանիայի պատմական պատասխանատվության հարցը։ Այսպիսով, աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ցեղասպանագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, քաղաքագետներին, ինչպես նաև Հայոց ցեղասպանության պատմագրությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և ընթերցողներին։ Այն կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ խնդիրը ներկայացնում է ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների նկարագրություն, այլ որպես պատմական պատասխանատվության, դաշնակցային քաղաքականության, արխիվային աղբյուրների մեկնաբանության և պատմագրական գնահատականների ձևավորման համալիր ուսումնասիրության թեմա։

Գյուղատնտեսություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գյուղատնտեսական արտադրության կառավարման համակարգային հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց լուծման արդյունավետ ուղիների մշակմանը՝ Արագածոտնի մարզ-ի օրինակով։ Աշխատությունում վերլուծվում են գյուղատնտեսական ոլորտի կազմակերպչական, տնտեսական և տեխնոլոգիական խնդիրները, ներառյալ արտադրության ցածր արդյունավետությունը, ռեսուրսների ոչ օպտիմալ օգտագործումը, շուկայի անկայունությունը և գյուղացիական տնտեսությունների սահմանափակ մրցունակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման անհրաժեշտությանը՝ արտադրական պլանավորման, ֆինանսական աջակցության, կոոպերացիայի զարգացման և պետական քաղաքականության գործիքների արդյունավետ կիրառման համատեքստում։ Քննարկվում են նաև նոր տեխնոլոգիաների ներդրման հնարավորությունները, ոռոգման համակարգերի արդիականացումը, գյուղատնտեսական խորհրդատվական ծառայությունների զարգացումը և գյուղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական կայունության բարձրացման ուղիները։ Աշխատությունը ընդգծում է համակարգված մոտեցման կարևորությունը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետությունը և ապահովել կայուն զարգացման երկարաժամկետ հեռանկարներ։