Մեղրը և մյուս բնամթերքները - Դ. Ս. Ջարվիս /թարգ. Լ. Հ. Բոյամյան

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ձեռնարկատիրական գործունեության ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ կազմակերպման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ձեռնարկատիրության տնտեսական էությունը, դրա հիմնական ձևերը, գործառույթները և նշանակությունը շուկայական տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ընդլայնման ու տնտեսական աճի ապահովման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության ձեռնարկատիրական միջավայրի առանձնահատկություններին, փոքր և միջին ձեռնարկությունների գործունեությանը, գործարար նախաձեռնությունների իրականացման պայմաններին և ձեռնարկատիրության զարգացման վրա ազդող տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ գործոններին։ Վերլուծվում են ձեռնարկատիրական գործունեության իրավական կարգավորման, հարկային քաղաքականության, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության, ներդրումների ներգրավման և մրցակցային միջավայրի ձևավորման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են ձեռնարկությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրական կարողությունների զարգացման և գործարար ռիսկերի նվազեցման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են պետական աջակցության ծրագրերի, ձեռնարկատիրական կրթության, ֆինանսավորման մեխանիզմների և գործարար ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությունը ձեռնարկատիրական ակտիվության խթանման համար։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի կիրառման, արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման, տարածաշրջանային տնտեսական անհամաչափությունների մեղմման և ձեռնարկատիրության կայուն զարգացման հեռանկարներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, բիզնեսի կառավարման, ձեռնարկատիրության, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի Հանրապետության գործարար միջավայրի զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականություն

Այս աշխատանքը նվիրված է Եղիշե Չարենցի ստեղծագործական ուղին և նրա տեղը 20-րդ դարասկզբի համաշխարհային գրականության համատեքստում։ Նյութում վերլուծվում է Չարենցի բանաստեղծական ոճի, թեմատիկ ընտրության և գրական նորարարությունների առանձնահատկությունները՝ համեմատական տեսանկյունից գնահատելով ժամանակակից եվրոպական և ռուսական գրական հոսանքների՝ սիմվոլիզմի, ավանգարդի, մոդեռնիզմի ազդեցությունը նրա ստեղծագործության վրա։ Աշխատությունը առանձնացնում է նրա արձակի, էպիկական և վիպական մոտեցումների ներդաշնակությունը, լեզվական և պատկերային նորարարությունները, ինչպես նաև ազգային ինքնության և գլոբալ գրական մշակույթի փոխազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Չարենցի գրական մտքի ներքին դինամիկային, իր ժամանակի սոցիալ-քաղաքական իրողությունների արտացոլմանը և ժամանակակից հայ գրականության զարգացման վրա ունեցած ազդեցությանը։ Նյութը կարևոր է հայ գրականության, համաշխարհային գրականության և մշակութաբանության ուսումնասիրողների համար՝ նպաստելով 20-րդ դարի գրական գործընթացների համընդհանուր և տեղական ասպեկտների ավելի խորքային ընկալմանը։

Բժշկություն

Այս բժշկագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիության ժամանակակից պատկերացումներին և այդ վիճակի հնարավոր ազդեցությանը հղի կնոջ լյարդի ֆունկցիոնալ ու նյութափոխանակային վիճակի վրա։ Ռեզուս-անհամատեղելիության դեպքում հիմնականում ռեզուս-բացասական մոր և ռեզուս-դրական պտղի միջև առաջացած իմունաբանական փոխազդեցությունը կարող է հանգեցնել մայրական հակամարմինների ձևավորմանը, որոնք անցնում են պլացենտայով և վնասում պտղի էրիթրոցիտները՝ առաջացնելով պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդություն։ Ուսումնասիրության առանցքում ռեզուս-կոնֆլիկտի ոչ միայն մանկաբարձական, այլև համակարգային ազդեցությունների բացահայտումն է։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հղի կնոջ լյարդին, քանի որ այն մասնակցում է նյութափոխանակության, սպիտակուցների սինթեզի, հորմոնների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի փոխակերպման, ինչպես նաև օրգանիզմում առաջացող բազմաթիվ նյութերի չեզոքացման ու հեռացման գործընթացներին։ Պտղի էրիթրոցիտների իմունաբանական քայքայման հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային բեռը և հղիության ընթացքում տեղի ունեցող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները կարող են ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվել որպես լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոններ։ Ռեզուս-կոնֆլիկտի զարգացման մեխանիզմը կապված է մայրական իմունային համակարգի սենսիբիլիզացիայի հետ։ Երբ ռեզուս-բացասական կնոջ օրգանիզմը շփվում է ռեզուս-դրական էրիթրոցիտների հետ, կարող են ձևավորվել հակա-D IgG հակամարմիններ։ Հետագա ռեզուս-դրական հղիության ժամանակ այդ հակամարմինները կարող են անցնել պլացենտային պատնեշով և նպաստել պտղի էրիթրոցիտների հեմոլիզին։ Այդ պատճառով խնդիրը հատկապես կարևոր է նախկինում սենսիբիլիզացված կանանց հաջորդող հղիությունների ժամանակ։ Ժամանակակից բժշկության մեջ ռեզուս-սենսիբիլիզացիայի կանխարգելման հիմնական միջոցներից է հակա-D իմունոգլոբուլինի կիրառումը, որը զգալիորեն նվազեցրել է ռեզուս-կապված հեմոլիտիկ հիվանդության հաճախականությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել հղի կնոջ լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատումը։ Այդ նպատակով բժշկական հետազոտություններում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում լյարդային ֆերմենտների, բիլիռուբինի, սպիտակուցային փոխանակության և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշների դինամիկային։ Նման ցուցանիշների համադրումը կլինիկական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու՝ արդյոք տվյալ հղիության ընթացքում առկա են լյարդի աշխատանքի փոփոխություններ և որքանով են դրանք կապված ուսումնասիրվող իմունաբանական գործընթացների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև բիլիռուբինի նյութափոխանակության ուսումնասիրությունը։ Պտղի էրիթրոցիտների հեմոլիզի հետևանքով առաջացած բիլիռուբինը պտղից կարող է անցնել մայրական շրջանառություն, իսկ մայրական օրգանիզմը մասնակցում է դրա մշակման և հեռացման գործընթացներին։ Այս հանգամանքը կարող է հիմք հանդիսանալ պտղի հեմոլիզի, պլացենտար փոխանակության և մայրական լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի փոխկապակցվածությունը ուսումնասիրելու համար։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել ռեզուս-կոնֆլիկտի ուղղակի ազդեցությունը մոր լյարդի վրա և այն փոփոխությունները, որոնք կարող են առաջանալ հղիության այլ բարդությունների կամ ուղեկցող հիվանդությունների պատճառով։ Ժամանակակից մոտեցումը պահանջում է նման տարբերակումը, քանի որ հղիության ընթացքում լյարդի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները կարող են ունենալ բազմաթիվ պատճառներ։ Հետևաբար ուսումնասիրության գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն լյարդային ցուցանիշների արձանագրմամբ, այլև դրանց հնարավոր պատճառահետևանքային կապերի մանրամասն վերլուծությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել պտղի վիճակի գնահատմանը։ Ռեզուս-կապված հեմոլիտիկ հիվանդության ծանր ձևերը կարող են առաջացնել պտղի արտահայտված անեմիա, հիդրոպս, սրտային անբավարարություն և այլ ծանր բարդություններ։ Հետևաբար մոր լյարդի ցուցանիշների ուսումնասիրությունը նպատակահարմար է դիտարկել պտղի հեմատոլոգիական և ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման հետ միասին։ Այդպիսի համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել մայր-պլացենտա-պտուղ համակարգը որպես փոխկապակցված ամբողջություն։ Հետազոտության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև ռեզուս-կոնֆլիկտի ծանրության տարբեր աստիճանների համեմատությունը։ Թեթև սենսիբիլիզացիայի դեպքում մայրական և պտղային համակարգերի փոփոխությունները կարող են լինել նվազ արտահայտված, մինչդեռ բարձր հակամարմինային ակտիվության և ծանր պտղային հեմոլիզի դեպքում կարող են առաջանալ ավելի լուրջ կլինիկական հետևանքներ։ Հետևաբար լյարդային ֆունկցիայի ցուցանիշների համադրումը հակամարմինների մակարդակի և պտղի վիճակի տվյալների հետ կարող է օգնել ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի զարգացման մասին։ Թեմայի կարևոր մասն է նաև կանխարգելիչ և ախտորոշիչ միջոցառումների ուսումնասիրությունը։ Ռեզուս-բացասական հղիների վաղ հայտնաբերումը, հակամարմինների սկրինինգը, դրանց մակարդակի դինամիկ հետևումը և անհրաժեշտության դեպքում պտղի վիճակի հատուկ մոնիթորինգը ժամանակակից հսկողության կարևոր բաղադրիչներ են։ Այս մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ժամանակին հայտնաբերել պտղի անեմիայի կամ հեմոլիտիկ հիվանդության զարգացման վտանգը և համապատասխան բժշկական կենտրոններում կիրառել անհրաժեշտ միջամտություններ։ Ծանր դեպքերում կարող է պահանջվել ներարգանդային արյան փոխներարկում, որը մասնագիտացված կենտրոններում կարող է զգալիորեն նվազեցնել պերինատալ կորուստների ռիսկը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է նաև ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիության նկատմամբ ամբողջական մոտեցման ձևավորման մեջ։ Խնդիրը չի սահմանափակվում միայն պտղի էրիթրոցիտների քայքայման և պտղի հեմոլիտիկ հիվանդության ուսումնասիրությամբ, այլ կարող է ընդգրկել մայրական օրգանիզմի պատասխան ռեակցիաները, նյութափոխանակային գործընթացները, պլացենտայի ֆունկցիան և լյարդի մասնակցությունը այդ գործընթացներին։ Այս տեսանկյունից թեման գտնվում է մանկաբարձության, իմունոհեմատոլոգիայի, պերինատոլոգիայի և կենսաքիմիայի փոխհատման ոլորտում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիությունը ներկայացնում է որպես բարդ իմունաբանական վիճակ, որի հետևանքները հիմնականում դրսևորվում են պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդությամբ, սակայն որի ընթացքում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել նաև մոր օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակին։ Լյարդի աշխատանքի և նյութափոխանակային ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություն տալ հիվանդության պաթոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների մասին և նպաստել մայրական ու պտղային վիճակների համալիր գնահատմանը։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, պերինատոլոգներին, իմունոլոգներին, հեմատոլոգներին, լյարդաբաններին, կլինիկական կենսաքիմիկոսներին և բժշկության պատմությամբ ու հղիության բարդությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Տնտեսագիտություն

Այս գիրքը վերլուծում է Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացները անկախության տարիներին՝ կենտրոնանալով տնտեսական համակարգի փոխակերպման, շուկայական հարաբերությունների ձևավորման և կառուցվածքային բարեփոխումների վրա։ Այն ուսումնասիրում է անցումը պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական տնտեսություն, պետական ինստիտուտների վերափոխումը և տնտեսական աճի հիմնական փուլերը՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը բնակչության կյանքի որակի և սոցիալական կառուցվածքի վրա։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդկային կապիտալի վերարտադրության հիմնախնդիրներին՝ կրթության, առողջապահության, աշխատաշուկայի և միգրացիոն գործընթացների համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է նաև ժողովրդագրական միտումները, զբաղվածության կառուցվածքը և սոցիալական անհավասարության խնդիրները՝ ցույց տալով դրանց կապը երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման հետ։ Նյութը համադրում է մակրոտնտեսական և սոցիալական վերլուծական մոտեցումներ՝ ապահովելով ամբողջական պատկերացում ՀՀ զարգացման մարտահրավերների և հեռանկարների վերաբերյալ անկախության շրջանում։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Սիմեոն Երևանցու «Ջամբռ» երկի՝ որպես XVII-XVIII դարերի հայոց պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրի ուսումնասիրությանը և գիտական գնահատմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում երկի ստեղծման պատմական միջավայրը, հեղինակի գործունեությունը, աշխատության կառուցվածքը, բովանդակային առանձնահատկությունները և պատմական տեղեկությունների բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն նյութերին, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հայության հասարակական, քաղաքական, վարչական, եկեղեցական և տնտեսական կյանքի մասին։ Վերլուծվում են հայ եկեղեցու կառույցների, թեմերի, վանքերի, հոգևոր առաջնորդության, համայնքային հարաբերությունների և եկեղեցական վարչակարգի վերաբերյալ տեղեկությունները, ինչպես նաև տարբեր բնակավայրերի և տարածքների մասին պահպանված տվյալները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է սկզբնաղբյուրի տեղեկությունների համադրումը ժամանակաշրջանի այլ պատմական վկայությունների հետ՝ դրանց հավաստիությունը, առանձնահատկությունները և պատմագիտական արժեքը բացահայտելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են նաև հեղինակի դիրքորոշումների, աշխարհայացքի և իրադարձությունների գնահատման ազդեցությունը ներկայացված պատմական նյութի վրա։ Երկում պահպանված տեղեկությունները արժեքավոր են ոչ միայն քաղաքական պատմության, այլև հայ ժողովրդի սոցիալական կառուցվածքի, մշակութային կյանքի, կրթության, եկեղեցական ավանդույթների և տեղական ինքնակազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ աղբյուրի բովանդակության բազմաշերտ քննությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու XVII-XVIII դարերի հայոց պատմական իրականության մասին և բացահայտելու այն գործընթացները, որոնք հետագայում ազդեցություն են ունեցել հայ հասարակության ու ազգային-եկեղեցական կյանքի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ հայագիտության, աղբյուրագիտության և ուշ միջնադարի հայոց պատմության հետազոտության համար՝ միաժամանակ ընդգծելով երկի՝ որպես պատմական փաստերի, տեղեկությունների և ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի վերաբերյալ ինքնատիպ վկայության գիտական արժեքը։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է անիզոտրոպ դիֆրակցիոն ցանցերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, ֆիզիկական հատկությունների և կիրառական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է դիֆրակցիոն երևույթների տեսական հիմքերը, անիզոտրոպ միջավայրերում լուսային ալիքների փոխազդեցության առանձնահատկությունները և ցանցերի ձևավորման ու գործնական կիրառման սկզբունքները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են անիզոտրոպ դիֆրակցիոն կառուցվածքների օպտիկական բնութագրերը, դրանց ազդեցությունը լույսի տարածման, բեկման և բևեռացման գործընթացների վրա, ինչպես նաև նման համակարգերի կիրառման հնարավորությունները ժամանակակից օպտիկայում և ֆոտոնիկայում։ Ներկայացվում են հետազոտական մոտեցումներ, մոդելավորման և վերլուծության մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել այդ կառուցվածքների արդյունավետությունն ու կիրառական ներուժը։ Գիրքը նախատեսված է ֆիզիկայի, օպտիկայի, ֆոտոնիկայի և հարակից գիտական ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ալիքային երևույթների, օպտիկական համակարգերի և նորագույն տեխնոլոգիական լուծումների ուսումնասիրությամբ։