Մեթոդական հանձնարարականներ սեմինար պարապմունքների համար

Տնտեսագիտություն

Այս գիրքը նվիրված է պետական հովանավորչության և ռազմավարական միությունների խնդիրների համապատասխանեցմանը նոր տնտեսակարգի կայացման գործընթացում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են պետության տնտեսական քաղաքականության դերը, շուկայի ձևավորման պայմաններում պետական աջակցության մեխանիզմները, ռազմավարական համագործակցությունների նշանակությունը և դրանց ազդեցությունը ազգային տնտեսության զարգացման վրա։ Գրքում վերլուծվում են պետական և մասնավոր հատվածների փոխհարաբերությունները, տնտեսական զարգացման ռազմավարական ուղղությունները, մրցունակության բարձրացման գործոնները և նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման ընթացքում առաջացող կառավարչական խնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով պետությունը կարող է նպաստել արտադրության զարգացմանը, ներդրումների ներգրավմանը և տնտեսության կառուցվածքային փոփոխություններին։ Ժամանակակից տնտեսական կառավարման համատեքստում նման հարցերը շարունակում են մնալ կարևոր՝ կապված երկարաժամկետ ռազմավարությունների, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների և տնտեսական կայունության ապահովման հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, ֆինանսիստների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և տնտեսական քաղաքականության ձևավորման ու զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է քրեական դատավարության ընթացքում անձանց, առարկաների կամ այլ օբյեկտների ճանաչման նպատակով ներկայացման իրավական, կազմակերպական և տակտիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Քննության կենտրոնում են տվյալ դատավարական գործողության նշանակությունը, դրա իրականացման սկզբունքները, ապացուցողական արժեքը և քրեական գործի համար կարևոր հանգամանքների բացահայտման գործընթացում ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճանաչման հոգեբանական հիմքերին՝ մարդու ընկալման, հիշողության, նախկինում տեսած օբյեկտի մտապատկերի պահպանման և հետագայում այն տարբերակելու կարողության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել ճանաչման հավաստիության վրա, այդ թվում՝ սկզբնական դիտարկման պայմանները, ժամանակային ընդմիջումը, ճանաչվող օբյեկտի առանձնահատկությունները և ճանաչող անձի հոգեբանական վիճակը։ Դատավարական տեսանկյունից քննարկվում են գործողության օրինական կազմակերպման, մասնակիցների իրավունքների ապահովման, արդյունքների պատշաճ արձանագրման և ստացված տվյալների ապացուցողական նշանակության հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նախապատրաստական փուլին, որի ընթացքում անհրաժեշտ է գնահատել ճանաչման իրականացման նպատակահարմարությունը, պարզել ճանաչող անձի՝ նախկինում ընկալած օբյեկտի վերաբերյալ հիշողությունները և ընտրել համապատասխան կազմակերպական պայմաններ։ Քրեագիտական տակտիկայի շրջանակում ուսումնասիրվում են գործողության արդյունավետությունն ու օբյեկտիվությունը բարձրացնող մոտեցումները, ինչպես նաև այն սխալներն ու կողմնակալության հնարավոր աղբյուրները, որոնք կարող են հանգեցնել ոչ հավաստի արդյունքների։ Անդրադարձ է կատարվում անձի արտաքին հատկանիշներով ճանաչմանը, առարկաների և այլ օբյեկտների նույնականացման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարբեր իրավիճակներում կիրառվող դատավարական մոտեցումների տարբերություններին։ Քննարկվում է ճանաչման արդյունքների հարաբերակցությունը քրեական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված այլ ապացույցների հետ՝ ընդգծելով դրանց համակցված և բազմակողմանի գնահատման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտությունը կարևորում է օրինականության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և ապացույցների արժանահավատության պահանջների պահպանումը՝ ցույց տալով, որ ճանաչման արդյունքների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ճանաչող անձի հայտարարությամբ, այլև ամբողջ գործողության կազմակերպման և փաստաթղթավորման պատշաճությամբ։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն քրեական դատավարության և քրեագիտության համար՝ նպաստելով ճանաչման հետ կապված դատավարական գործողությունների գիտական հիմնավորմանն ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործմանը։

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է Դավիթ Անհաղթին վերագրվող աստվածաբանական բնագրի և դրա շուրջ ձևավորված մեկնողական ավանդույթի պատմագիտական ու աստվածաբանական համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում Սուրբ Խաչի քրիստոնեական խորհրդաբանության ներկայացումն է, դրա գաղափարական բովանդակությունը, աստվածաբանական հիմնավորումները և հայ միջնադարյան հոգևոր մտքի շրջանակում ունեցած նշանակությունը։ Բնագիրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական բովանդակություն ունեցող գրական ստեղծագործություն, այլև որպես հայ քրիստոնեական աշխարհայացքի, մեկնողական մշակույթի և մտավոր ավանդույթի զարգացման մասին տեղեկություններ պարունակող սկզբնաղբյուր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաչի խորհրդի մեկնաբանությանը, Քրիստոսի փրկագործության գաղափարին և այն աստվածաբանական պատկերացումներին, որոնց միջոցով բացահայտվում է խաչի տեղը քրիստոնեական վարդապետության մեջ։ Քննվում են ստեղծագործության կառուցվածքային, գաղափարական և հռետորական առանձնահատկությունները, աստվածաշնչյան հղումների գործառույթը և քրիստոնեական խորհրդանիշների մեկնաբանման եղանակները։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրվում է երկի ձևավորման մշակութային ու եկեղեցական միջավայրը, ձեռագրային փոխանցման ավանդույթը և հետագա դարերում դրա ընկալման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստեղծագործության հեղինակության և վերագրման խնդրին՝ հաշվի առնելով Դավիթ Անհաղթի անունով պահպանված ժառանգության ուսումնասիրության ընթացքում առաջացած բանասիրական ու պատմագիտական հարցերը։ Մեկնությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես են մեկնաբանվել բնագրի աստվածաբանական հասկացությունները, խորհրդանշական պատկերները և գաղափարական շեշտադրումները։ Համեմատական քննության միջոցով հնարավոր է բացահայտել մեկնողական ավանդույթի շարունակականությունն ու փոփոխությունները, ինչպես նաև այն մտավոր միջավայրը, որտեղ գործել են մեկնիչները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայ միջնադարյան աստվածաբանական գրականության և փիլիսոփայական մտածողության փոխհարաբերությանը, քանի որ բնագրի գաղափարական կառուցվածքում կրոնական խորհրդաբանությունը կարող է զուգակցվել տրամաբանական ու փիլիսոփայական մեկնաբանության տարրերի հետ։ Ձեռագրագիտական և աղբյուրագիտական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս դիտարկել բնագրի տարբերակների փոխանցման, ընդօրինակման և մեկնությունների պահպանման պատմությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը կարևոր է հայ միջնադարյան աստվածաբանական մտքի, Սուրբ Խաչի պաշտամունքի գաղափարական հիմքերի, մեկնողական գրականության և Դավիթ Անհաղթին վերագրվող ժառանգության պատմական ընկալման բացահայտման համար՝ միավորելով պատմագիտության, աստվածաբանության, աղբյուրագիտության և միջնադարյան հայ գրական մշակույթի ուսումնասիրության մոտեցումները։

Բժշկություն

Բժշկական գիտությունների, համաճարակաբանության, հանրային առողջապահության և առողջապահության կազմակերպման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հիվանդությունների տարածվածության հիմնական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և հոգեբուժական ծառայության կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում բնակչության հիվանդացության և հիվանդությունների տարածվածության ցուցանիշները, դրանց տարածքային, տարիքային, սեռային և սոցիալ-ժողովրդագրական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգեկան առողջության խանգարումների համաճարակաբանական բնութագրերին, դրանց հայտնաբերման, հաշվառման և բժշկական օգնության կազմակերպման խնդիրներին։ Վերլուծվում են հիվանդությունների տարածվածության վրա ազդող սոցիալական, տնտեսական, ժողովրդագրական և առողջապահական գործոնները, ինչպես նաև բնակչության տարբեր խմբերի բուժօգնության պահանջարկի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են հոգեբուժական ծառայության կառուցվածքը, մասնագիտացված բուժհաստատությունների գործունեությունը, կադրային և նյութատեխնիկական ռեսուրսների բաշխումը և բուժօգնության հասանելիության ապահովման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հիվանդանոցային և արտահիվանդանոցային հոգեբուժական օգնության կազմակերպման ձևերը, վաղ հայտնաբերման, շարունակական հսկողության և վերականգնողական ծառայությունների զարգացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հոգեբուժական օգնության տարածքային հասանելիությանը, բուժման շարունակականությանը, պացիենտների իրավունքների պաշտպանությանը և հոգեկան առողջության հետ կապված խարանի նվազեցման նշանակությանը։ Կարևորվում է բժշկական վիճակագրության, համաճարակաբանական վերլուծության և առողջապահական ծառայությունների գործունեության գնահատման մեթոդների կիրառումը՝ կազմակերպական խնդիրների բացահայտման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել հոգեբուժական ծառայության ռացիոնալ կազմակերպման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և բնակչության հոգեկան առողջության պահպանմանն ուղղված միջոցառումների հիմնավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանության, հոգեբուժության, հանրային առողջապահության, առողջապահության կառավարման և բժշկական վիճակագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Գրականագիտական, պատմամշակութային և ճանաչողական բնույթի աշխատությունը նվիրված է պատմության և գրականության փոխհարաբերությունների, գրական ստեղծագործություններում պատմական իրադարձությունների արտացոլման, ինչպես նաև գրողների աշխարհայացքի և գեղարվեստական մտածողության միջոցով անցյալի ընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմնական ուղղությունը կապված է պատմական թեմատիկայով գրական երկերի քննարկման, դրանց գաղափարական և գեղարվեստական արժեքների բացահայտման, պատմական իրականության ու հեղինակային երևակայության փոխազդեցության և ընթերցողի պատմական գիտակցության ձևավորման հարցերի հետ։ Գրականությունը պատմական անցյալի ճանաչման յուրահատուկ միջոց է, քանի որ հնարավորություն է տալիս ոչ միայն անդրադառնալու տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձություններին, այլև պատկերացնելու տվյալ ժամանակների հասարակական հարաբերությունները, մարդկային ճակատագրերը, բարոյական պատկերացումները և մշակութային միջավայրը։ Պատմական իրադարձությունների գեղարվեստական ներկայացումը տարբերվում է պատմագիտական ուսումնասիրությունից, քանի որ գրողը կարող է օգտագործել կերպարների հոգեբանական նկարագրությունը, երկխոսությունները, գեղարվեստական պատկերները և ստեղծագործական երևակայությունը՝ անցյալի մասին սեփական մեկնաբանությունը ձևավորելու նպատակով։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է պատմական թեմաներով գրված գրքերի բովանդակային առանձնահատկությունները, դրանցում ներկայացված իրադարձությունների և կերպարների մեկնաբանությունը, ինչպես նաև գրական ստեղծագործությունների ճանաչողական ու դաստիարակչական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի պատմական վեպերի, վիպակների, պատմվածքների, հուշագրությունների և գրական այլ ժանրերի հնարավորությունները հասարակության պատմական հիշողության պահպանման ու փոխանցման գործում։ Հետազոտական և մեկնաբանական հետաքրքրություն է ներկայացնում այն հանգամանքը, որ տարբեր հեղինակներ կարող են միևնույն պատմական իրադարձությունը ներկայացնել տարբեր տեսանկյուններից՝ պայմանավորված իրենց ապրած ժամանակաշրջանով, գաղափարական դիրքորոշումներով, գեղագիտական նախասիրություններով և ստեղծագործական նպատակներով։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի պատմական փաստի և գեղարվեստական հորինվածքի հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Գրական ստեղծագործությունը կարող է հիմնվել իրական իրադարձությունների, պատմական փաստաթղթերի, ժամանակակիցների վկայությունների և ժողովրդական հիշողության վրա, սակայն դրանց գեղարվեստական վերամշակումը հաճախ ենթադրում է կերպարների, իրավիճակների և իրադարձությունների հեղինակային մեկնաբանություն։ Այդ պատճառով պատմական թեմատիկայով գրականության ընթերցումը պահանջում է տարբերակել փաստագրական տեղեկությունը գեղարվեստական պատկերավորումից և հաշվի առնել ստեղծագործության ժանրային առանձնահատկությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գրողների կողմից պատմական անհատականությունների ներկայացման ուսումնասիրությունը։ Պատմական գործիչների, հասարակական առաջնորդների, մտավորականների և սովորական մարդկանց կերպարների միջոցով գրականությունը կարող է բացահայտել պատմական իրադարձությունների մարդկային կողմը, անձնական ընտրությունների նշանակությունը և անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ստեղծագործությունները, որոնցում պատմական գործընթացները ներկայացվում են անհատական ճակատագրերի, ընտանեկան պատմությունների և սերունդների փոխհարաբերությունների միջոցով։ Նման գեղարվեստական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ընկալելու պատմությունը ոչ միայն որպես թվականների և իրադարձությունների հաջորդականություն, այլև որպես մարդկային ապրումների, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային շարունակականության ամբողջություն։ Աշխատության թեմատիկան կարող է ընդգրկել նաև ազգային պատմության և համաշխարհային պատմական իրադարձությունների գրական արտացոլման առանձնահատկությունները։ Հայ գրականության համատեքստում պատմական թեմատիկան կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային ինքնագիտակցության, մշակութային ժառանգության, պատմական հիշողության և հասարակական արժեքների ներկայացման գործում։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում հայ գրողները դիմել են պատմական անցյալին՝ անդրադառնալով պետականության, ազատության, հասարակական պայքարի, ազգային ինքնության և մշակութային գոյատևման հիմնախնդիրներին։ Միաժամանակ համաշխարհային գրականության պատմական թեմաներով ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու այլ ժողովուրդների պատմական փորձառությանը, հասարակական վերափոխումներին և մշակութային առանձնահատկություններին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից կարող են լինել առանձին գրքերի շուրջ կառուցված քննարկումները, որոնց միջոցով ներկայացվում են ստեղծագործությունների հիմնական գաղափարները, պատմական միջավայրը, կերպարների փոխհարաբերությունները և հեղինակի գեղարվեստական մոտեցումները։ Գրքերի մասին զրույցի ձևաչափը հնարավորություն է տալիս գրականագիտական նյութը ներկայացնելու մատչելի, կենդանի և ընթերցողի համար հետաքրքիր եղանակով՝ համադրելով պատմական տեղեկությունները, գրական մեկնաբանությունները և ընթերցողական դիտարկումները։ Նման կառուցվածքը կարող է նպաստել ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը, գրական ստեղծագործությունների նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը և պատմական թեմաների շուրջ ինքնուրույն մտածողության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրական երկերի համեմատական քննարկումը, քանի որ տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պատմական իրադարձությունների ներկայացման ընդհանուր գծերը, գաղափարական տարբերությունները և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների բազմազանությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև գրականության և պատմական հիշողության փոխհարաբերությունները, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես են գեղարվեստական ստեղծագործությունները նպաստում անցյալի մասին հանրային պատկերացումների ձևավորմանը։ Գրական երկերը կարող են պահպանել որոշակի ժամանակաշրջանի հոգևոր մթնոլորտը, հասարակական մտահոգությունները և մշակութային արժեքները՝ միաժամանակ արտահայտելով դրանց նկատմամբ հեղինակի անհատական վերաբերմունքը։ Այս տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել նաև պատմական իրադարձությունների գեղարվեստական մեկնաբանությունների ազդեցությունը ընթերցողի աշխարհայացքի և արժեքային պատկերացումների վրա։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է գրականության կրթական և դաստիարակչական նշանակությանը։ Պատմական թեմաներով գրքերի քննարկումը կարող է նպաստել սովորողների և ընթերցողների պատմական գիտելիքների ընդլայնմանը, պատճառահետևանքային կապերի ընկալմանը, տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական կյանքի առանձնահատկությունների ճանաչմանը և քննադատական մտածողության զարգացմանը։ Առանձին ուշադրության են արժանի գրական ստեղծագործությունների միջոցով բարոյական ընտրության, մարդկային պատասխանատվության, արդարության, հայրենասիրության, հասարակական համերաշխության և մշակութային արժեքների պահպանման հարցերի քննարկման հնարավորությունները։ Միաժամանակ պատմական թեմաներով գեղարվեստական գրականության ճանաչողական նշանակությունը առավել ամբողջական է դառնում, երբ այն համադրվում է պատմագիտական գիտելիքների և հավաստի պատմական աղբյուրների հետ։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել գրականագիտական, պատմահամեմատական, թեմատիկ, կերպարային և գաղափարագեղարվեստական վերլուծության մոտեցումներ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել գրական երկերի պատմական հիմքերը, հեղինակային մեկնաբանությունների առանձնահատկությունները, ստեղծագործությունների գաղափարական ուղղվածությունը և դրանց տեղը գրական ու մշակութային գործընթացներում։ Աշխատության գիտաճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է պատմության և գեղարվեստական գրականության փոխազդեցության ուսումնասիրությամբ, պատմական թեմատիկայով ստեղծագործությունների մեկնաբանությամբ և ընթերցողական մշակույթի զարգացմանը նպաստող մոտեցումների ներկայացմամբ։ Դրա կիրառական արժեքը կապված է գրականության և պատմության դասավանդման, արտադասարանական ընթերցանության կազմակերպման, գրադարանային միջոցառումների, գրական քննարկումների և մշակութային կրթության ծրագրերի հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, պատմաբաններին, մանկավարժներին, գրադարանավարներին, մշակութային ոլորտի մասնագետներին, ուսանողներին, աշակերտներին և պատմական ու գեղարվեստական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների լայն շրջանակին։ Աշխատությունն ունի գրականագիտական, պատմաճանաչողական, կրթական և մշակութային նշանակություն՝ նպաստելով պատմական անցյալի գեղարվեստական ընկալման, գրական ստեղծագործությունների գաղափարական բովանդակության, հեղինակային աշխարհայացքի և պատմական հիշողության ձևավորման գործընթացների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Այլ առարկաներ

Այս թեման վերաբերում է աշխատատեղերի (աշխատանքային դիրքերի) բնութագրմանը և դրանց դասակարգման սկզբունքներին ժամանակակից կազմակերպություններում՝ որպես մարդկային ռեսուրսների կառավարման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատատեղի բնութագիրը իրենից ներկայացնում է տվյալ պաշտոնի համար անհրաժեշտ պարտականությունների, պատասխանատվության, իրավասությունների, պահանջվող գիտելիքների, հմտությունների և աշխատանքային պայմանների ամբողջական նկարագրություն, որը հնարավորություն է տալիս ճիշտ ընտրել աշխատակիցներ, գնահատել կատարողականը և կազմակերպել արդյունավետ աշխատանքային գործընթաց։ Աշխատատեղերը դասակարգվում են տարբեր չափանիշներով՝ ըստ գործունեության բնույթի (օրինակ՝ ղեկավար, մասնագիտական, տեխնիկական, սպասարկման), ըստ պատասխանատվության մակարդակի (բարձր, միջին, ցածր), ըստ որակավորման պահանջների և ըստ կազմակերպական կառուցվածքում զբաղեցրած դիրքի։ Ժամանակակից կազմակերպություններում լայնորեն կիրառվում են նաև աշխատանքների վերլուծության և գնահատման համակարգեր, որոնք թույլ են տալիս համեմատել տարբեր աշխատատեղերի բարդությունը, ծանրաբեռնվածությունը և արժեքը կազմակերպության համար։ Բացի այդ, թվային տնտեսության զարգացման պայմաններում առաջանում են նոր տեսակի աշխատատեղեր՝ հեռավար, հիբրիդային և նախագծային ձևաչափերով, ինչը փոխում է ավանդական դասակարգման մոտեցումները և պահանջում ավելի ճկուն համակարգեր։ Այս գործընթացները սերտորեն կապված են մարդկային ռեսուրսների կառավարման գիտության հետ, որը ուսումնասիրում է կազմակերպությունում մարդկանց ներգրավման, զարգացման և արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմները։