Մրցակցային միջավայրի ձևավորման ուղիները ՀՀ-ում (ՀՀ արդյունաբերության օրինակով)

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայազգի աշխարհահռչակ օպերային և կամերային երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Պավել (Պողոս) Գերասիմի Լիսիցյանի (1911–2004) կյանքի, ստեղծագործական ուղու և երաժշտական արվեստում ունեցած նշանակալի ավանդի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նշանավոր բարիտոնի կենսագրության կարևորագույն դրվագները՝ սկսած մանկության և պատանեկության տարիներից մինչև միջազգային ճանաչման ձեռքբերումը և երաժշտական գործունեության հասուն շրջանը։ Անդրադարձ է կատարվում նրա ընտանեկան միջավայրին, երաժշտության նկատմամբ վաղ տարիքում դրսևորած հետաքրքրությանը, մասնագիտական կրթությանը և կատարողական վարպետության ձևավորման գործընթացին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լենինգրադի Փոքր օպերային թատրոնում, Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում և Մոսկվայի Մեծ թատրոնում ծավալած ստեղծագործական գործունեությանը։ Լուսաբանվում են երգչի բեմական հաջողությունները, օպերային խաղացանկի բազմազանությունը, տարբեր երաժշտական ոճերի և ժանրերի մեկնաբանման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա բացառիկ ձայնային հնարավորություններն ու արտիստական անհատականությունը։ Կարևորվում են համաշխարհային օպերային գրականության նշանավոր ստեղծագործություններում նրա մարմնավորած կերպարները, որոնց միջոցով բացահայտվում են երգչի վոկալ տեխնիկան, երաժշտական մտածողությունը, դերասանական արտահայտչականությունը և կերպարների հոգեբանական խորությունը փոխանցելու կարողությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կամերային երգարվեստում նրա ունեցած նվաճումներին, դասական ռոմանսների, հայկական և այլ ժողովուրդների երգերի կատարումներին, համերգային շրջագայություններին և միջազգային երաժշտական հանրության շրջանում ձեռք բերած հեղինակությանը։ Ուսումնասիրվում է նրա կատարողական արվեստի առանձնահատուկ տեղը 20-րդ դարի երաժշտական մշակույթի պատմության մեջ՝ ընդգծելով հայկական և ռուսական վոկալ դպրոցների ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Ներկայացվում է նաև երգչի մանկավարժական գործունեությունը, մասնավորապես Երևանի պետական կոնսերվատորիայում դասավանդելու տարիները, երիտասարդ երաժիշտների մասնագիտական զարգացման գործում ունեցած ներդրումը և կատարողական հարուստ փորձի փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Աշխատության շրջանակներում կարևորվում են արվեստագետի ստեղծագործական սկզբունքները, երաժշտական ժառանգությունը, ձայնագրությունները, ստացած պետական պարգևներն ու պատվավոր կոչումները, ինչպես նաև նրա արվեստի գնահատականը ժամանակակիցների և հետագա սերունդների կողմից։ Երգչի կյանքի և գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու 20-րդ դարի հայ և խորհրդային օպերային արվեստի զարգացման, միջազգային մշակութային կապերի ընդլայնման և հայ կատարողական արվեստի համաշխարհային ճանաչման գործընթացների մասին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում երաժշտագետների, արվեստաբանների, վոկալ արվեստի մասնագետների, երաժշտական ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ և նշանավոր արվեստագետների կենսագրություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տեխնոլոգիա

Կիրառական մեխանիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կետային հենարաններով ուղղանկյուն և շրջանաձև սալերի տատանումների տեսական ու հաշվարկային ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարբեր երկրաչափական ձևերով սալերի դինամիկական վարքը, հենման պայմանների ազդեցությունը և տատանողական գործընթացների ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կետային հենարանների քանակին ու տեղադրմանը, սալերի երկրաչափական և մեխանիկական պարամետրերին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը սեփական տատանումների հաճախականությունների և ձևերի վրա։ Վերլուծվում են համապատասխան սահմանային խնդիրների մաթեմատիկական ձևակերպումները, շարժման հավասարումները և դրանց լուծման վերլուծական ու թվային մոտեցումները։ Քննարկվում են ուղղանկյուն և շրջանաձև սալերի տատանողական բնութագրերի տարբերությունները, դինամիկական կայունության գնահատման խնդիրները և կառուցվածքային պարամետրերի նպատակահարմար ընտրության հնարավորությունները։ Ստացված մոտեցումները կարող են կիրառվել բարակապատ կառուցվածքների հաշվարկման, նախագծման և դինամիկական բնութագրերի գնահատման ժամանակ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կառուցվածքային մեխանիկայի, տատանումների տեսության, առաձգականության տեսության և ինժեներական կառուցվածքների հաշվարկման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում մարմնամարզության դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործմանը և սովորողների ֆիզիկական պատրաստվածության, շարժողական կարողությունների ու առողջ ապրելակերպի հմտությունների զարգացման առավել արդյունավետ մանկավարժական պայմանների բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մարմնամարզության դասերի բովանդակության, կառուցվածքի, ուսուցման մեթոդների և կազմակերպման ձևերի ուսումնասիրման վրա՝ հաշվի առնելով դպրոցականների տարիքային, ֆիզիկական և անհատական առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում մարմնամարզական վարժությունների ուսուցման հաջորդականության, շարժողական գործողությունների ճիշտ կատարման, սովորողների ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կարգավորման և ուսումնական նյութի աստիճանական բարդացման սկզբունքները։ Կարևորվում է այնպիսի մեթոդական համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ զարգացնել ուժը, ճկունությունը, արագաշարժությունը, հավասարակշռությունը, կոորդինացիան և շարժումների ճշգրտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մարմնամարզական վարժությունների տեխնիկայի յուրացման գործընթացին՝ պարզ շարժողական գործողություններից աստիճանաբար անցնելով առավել բարդ համակցությունների։ Դիտարկվում են վարժությունների բացատրման, ցուցադրման, կրկնության, անհատական ուղղման և սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպման մեթոդական հնարավորությունները։ Կարևորվում է ուսուցչի կողմից շարժումների կատարման որակի մշտական վերահսկումը և սովորողների սխալների ժամանակին հայտնաբերումն ու ուղղումը։ Մարմնամարզության դասավանդման արդյունավետությունը կապվում է նաև դասի ճիշտ կառուցվածքի հետ՝ նախապատրաստական, հիմնական և եզրափակիչ փուլերի նպատակային կազմակերպմամբ։ Նախապատրաստական հատվածում կարևորվում է օրգանիզմի աստիճանական պատրաստումը ֆիզիկական աշխատանքի, հիմնական հատվածում՝ նախատեսված շարժողական հմտությունների ուսուցումն ու զարգացումը, իսկ եզրափակիչ փուլում՝ ծանրաբեռնվածության աստիճանական նվազեցումը և կատարված աշխատանքի ամփոփումը։ Առանձին նշանակություն է տրվում անվտանգության պահանջների պահպանմանը, հատկապես մարմնամարզական սարքավորումների և տեխնիկապես ավելի բարդ վարժությունների կիրառման ժամանակ։ Ուսուցման մեթոդիկայի կատարելագործումը դիտարկվում է սովորողների ֆիզիկական պատրաստվածության տարբեր մակարդակների հաշվառման և տարբերակված մոտեցման կիրառման համատեքստում։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առաջադրանքների բարդությունն ու ծանրաբեռնվածությունը համապատասխանեցնել յուրաքանչյուր սովորողի հնարավորություններին և ապահովել ուսումնական գործընթացին արդյունավետ մասնակցություն։ Կարևորվում է նաև դպրոցականների հետաքրքրության և ուսումնական մոտիվացիայի բարձրացումը՝ դասերի բովանդակության բազմազանեցման, շարժողական խաղերի, մրցակցային տարրերի և հետաքրքիր առաջադրանքների նպատակային կիրառման միջոցով։ Ուսումնասիրվում են սովորողների ֆիզիկական զարգացման և շարժողական պատրաստվածության գնահատման մեթոդները, որոնց օգնությամբ հնարավոր է հետևել առաջընթացին և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխություններ կատարել ուսուցման գործընթացում։ Գնահատումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արդյունքների վերահսկման, այլև որպես հետագա զարգացման ուղղությունները որոշելու միջոց։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարմնամարզության առողջարար նշանակությանը՝ ճիշտ կեցվածքի ձևավորման, շարժողական ակտիվության բարձրացման, օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ հնարավորությունների զարգացման և ֆիզիկական պասիվության կանխարգելման տեսանկյունից։ Դպրոցական ֆիզիկական դաստիարակության համակարգում մարմնամարզությունը ներկայացվում է որպես սովորողների բազմակողմանի ֆիզիկական զարգացման և շարժողական մշակույթի ձևավորման կարևոր միջոց։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է դասավանդման մեթոդների կատարելագործման, դասերի կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման և սովորողների առողջությանը նպաստող անվտանգ կրթական միջավայրի ձևավորման հնարավորություններով։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են օգտագործվել ուսումնական ծրագրերի, մեթոդական հանձնարարականների և մարմնամարզության դասերի կազմակերպման ընթացքում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական դաստիարակության ուսուցիչների, մարզիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Աբիգ Ավագյանը (Abig Avagyan) հայ գրող է, որը ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Թեհրանում՝ իրանահայ ընտանիքում։ Նա ստացել է բազմալեզու կրթություն՝ սովորելով տեղական հայկական դպրոցում, ինչպես նաև պարսկերեն, ֆրանսերեն և ամերիկյան կրթական հաստատություններում, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի և գրական ձևավորման վրա։ 1939 թվականին զորակոչվել է Իրանի բանակ և անցել օդաչուական պատրաստություն՝ ծառայելով որպես ռազմական օդաչու 1941–1946 թվականներին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1946 թվականին, նա տեղափոխվել է Խորհրդային Հայաստան և միացել գրողների միությանը 1949 թվականին։ Նրա ստեղծագործական ուղին հիմնականում կապված է հայ ժողովրդի պատմության, մշակույթի, ազգային ինքնության և մարդու ներաշխարհի խոր վերլուծության հետ, որտեղ նա փորձել է համադրել կենսագրական փորձը, պատերազմական հիշողությունները և փիլիսոփայական դիտարկումները։ Նրա գրական ժառանգությունը գնահատվում է որպես նշանակալի ներդրում հայ խորհրդային գրականության մեջ, իսկ նրա գործերը հաճախ դիտարկվում են որպես պատմական և հոգեբանական արձագանքների համադրություն, որոնք արտացոլում են 20-րդ դարի բարդ սոցիալ-քաղաքական իրականությունը։ Նա մահացել է 1983 թվականին Երևանում։

Բժշկություն

Բժշկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միզածորանի վերին հատվածում տեղակայված խոշոր չափերի քարերի բուժման տարբեր նվազ ինվազիվ մեթոդների համեմատական գնահատմանը։ Քննության են առնվում ժամանակակից ուրոլոգիայում կիրառվող միջամտությունների արդյունավետությունը, անվտանգությունը և տնտեսական մատչելիությունը՝ հաշվի առնելով բուժման արդյունքների վրա ազդող կլինիկական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քարերի հեռացման կամ մասնատման հաջողությանը, կրկնակի միջամտությունների անհրաժեշտությանը, բուժման տևողությանը և հիվանդների հետագա վերականգնմանը։ Վերլուծվում են տարբեր մեթոդների կիրառման ընթացքում հնարավոր բարդությունները, դրանց կանխարգելման և վերահսկման մոտեցումները, ինչպես նաև բուժման եղանակի ընտրության կլինիկական չափանիշները։ Քննարկվում են բժշկական ռեսուրսների օգտագործման, բուժման ընդհանուր ծախսերի և տեխնոլոգիաների հասանելիության հետ կապված հարցերը։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր նվազ ինվազիվ միջամտությունների առավելություններն ու սահմանափակումները՝ համապատասխան կլինիկական իրավիճակների համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ուրոլոգների, վիրաբույժների, առողջապահության կազմակերպիչների և միզաքարային հիվանդության բուժման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի քերականական կառուցվածքի գործնական ուսուցմանը և լեզվական գիտելիքների համակարգված յուրացմանը։ Այն նախատեսված է սովորողներին հայերենի քերականական կանոններին ծանոթացնելու, լեզվական ձևերի ճիշտ կիրառությունը զարգացնելու և գրավոր ու բանավոր խոսքի հմտություններն ամրապնդելու համար։ Գործնական քերականության շրջանակում կարևորվում են բառերի կազմությունը և ձևափոխությունը, խոսքի մասերի առանձնահատկությունները, քերականական կարգերը, բառերի միջև կապերը և նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Նման ձեռնարկները սովորողին օգնում են ոչ միայն ճանաչելու լեզվական երևույթներն ու դրանց օրինաչափությունները, այլև կիրառելու դրանք խոսքում և գրավոր շարադրանքում։ Աշխատությունը կարևոր տեղ ունի հայերենի ուսուցման և լեզվական գրագիտության զարգացման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ արտացոլելով քերականական գիտելիքների մատուցման ու գործնական յուրացման 19-րդ դարի կրթական մոտեցումները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, ավանդական քերականագիտական աշխատություններով և հայերենի ուսուցման մեթոդներով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։