Մրցանակաբաշխության երրորդ հանդեսը․ 1879 թվականի հուլիսի 15

Քաղաքագիտություն

Այս գիրքը ներկայացնում է քաղաքական հոգեբանության հիմնական հասկացություններն ու ուսումնասիրության ոլորտները՝ բացատրելով, թե ինչպես են անհատների և խմբերի հոգեբանական առանձնահատկությունները ազդում քաղաքական վարքագծի և որոշումների ձևավորման վրա։ Գրքում քննարկվում են քաղաքական ընկալումների, արժեքների, կարծրատիպերի և գաղափարախոսությունների ձևավորման մեխանիզմները, ինչպես նաև զանգվածային վարքագծի հոգեբանական հիմքերը։ Հեղինակը անդրադառնում է քաղաքական առաջնորդության հոգեբանությանը, հանրային կարծիքի ձևավորմանը, քարոզչության և մեդիայի ազդեցությանը, ինչպես նաև քաղաքական կոնֆլիկտների հոգեբանական պատճառներին։ Նյութը համադրում է հոգեբանական և քաղաքական վերլուծությունը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ քաղաքական գործընթացների մարդկային և հոգեբանական կողմերը։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքի կարևորագույն ինստիտուտներից մեկի՝ արարքի հանցավորությունը բացառող հանգամանքների տեսական և գործնական ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այն իրավական պայմանները, որոնց առկայության դեպքում արտաքինից հանցագործության հատկանիշներ պարունակող արարքը չի համարվում քրեորեն պատժելի՝ իր իրավաչափ բնույթի պատճառով։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է անհրաժեշտ պաշտպանությանը, ծայրահեղ անհրաժեշտությանը, հանցագործություն կատարած անձին վնաս պատճառելով բռնելուն, իրավաչափ մասնագիտական կամ ծառայողական գործունեությանը, հիմնավորված ռիսկին և օրենքով նախատեսված այլ հանգամանքներին՝ ներկայացնելով դրանց կիրառման չափանիշներն ու սահմանները։ Ուսումնասիրությունը հիմնված է քրեական օրենսդրության, իրավական տեսության, դատական պրակտիկայի և համեմատական իրավունքի վերլուծության վրա՝ նպաստելով իրավակիրառական խնդիրների առավել հստակ ընկալմանը և քրեական իրավունքի նորմերի արդյունավետ կիրառմանը։

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է կենսաբանության դպրոցական դասընթացի համակարգված ուսուցման տեսական և գործնական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կենսաբանական գիտելիքների այնպիսի կազմակերպման և մատուցման խնդիրն է, որը հնարավորություն է տալիս աշակերտներին առանձին փաստերի ու հասկացությունների փոխարեն ձևավորել փոխկապակցված, ամբողջական և տրամաբանորեն կառուցված գիտելիքների համակարգ։ Համակարգված ուսուցման մոտեցումը ենթադրում է, որ կենսաբանության տարբեր բաժինները, թեմաները և հասկացությունները պետք է ներկայացվեն ոչ թե մեկուսացված, այլ դրանց միջև առկա պատճառահետևանքային, կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կապերի բացահայտմամբ։ Այս սկզբունքը հատկապես կարևոր է կենսաբանության համար, քանի որ առարկան ներառում է կենդանի համակարգերի կազմակերպման տարբեր մակարդակներ՝ բջջից և օրգանիզմից մինչև պոպուլյացիա, էկոհամակարգ և կենսոլորտ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել կենսաբանական գիտելիքների համակարգման սկզբունքները, ուսումնական նյութի ընտրության և հաջորդականության հարցերը, ինչպես նաև տարրական հասկացություններից ավելի բարդ գիտական ընդհանրացումների անցման մեթոդական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաբանական հիմնական հասկացությունների ձևավորմանը և դրանց միջև կապերի հաստատմանը։ Աշակերտի համար կարևոր է ոչ միայն իմանալ առանձին օրգանների, գործընթացների կամ օրգանիզմների առանձնահատկությունները, այլև հասկանալ դրանց փոխկապակցվածությունը, օրինակ՝ կառուցվածքի և գործառույթի, ժառանգականության և փոփոխականության, օրգանիզմի և միջավայրի, էվոլյուցիայի և բնական ընտրության միջև։ Հետազոտության գործնական բաղադրիչը կարող է ներառել դասի կազմակերպման տարբեր ձևերի, ուսուցման մեթոդների և միջոցների վերլուծություն։ Համակարգված ուսուցմանը կարող են նպաստել թեմատիկ և ընդհանրացնող դասերը, համեմատական աղյուսակները, սխեմաները, հասկացությունների քարտեզները, դիտարկումները, լաբորատոր և գործնական աշխատանքները, փորձարարական առաջադրանքները և խնդրային ուսուցման մեթոդները։ Նման միջոցները հնարավորություն են տալիս աշակերտներին ոչ միայն յուրացնել տեղեկատվությունը, այլև ինքնուրույն բացահայտել գիտելիքների միջև կապերը և կիրառել դրանք նոր իրավիճակներում։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև միջառարկայական կապերի դերը։ Կենսաբանության ուսուցումը սերտորեն կապված է քիմիայի, ֆիզիկայի, աշխարհագրության, մաթեմատիկայի և էկոլոգիայի հետ, ուստի այդ կապերի նպատակային օգտագործումը կարող է նպաստել կենսաբանական երևույթների ավելի խոր ընկալմանը։ Օրինակ՝ նյութափոխանակության, էներգիայի փոխակերպումների, գենետիկական օրինաչափությունների կամ էկոհամակարգերի ուսումնասիրությունը կարող է պահանջել այլ առարկաներից ստացած գիտելիքների կիրառություն։ Համակարգված ուսուցման կարևոր խնդիր է նաև գիտելիքների հաջորդականությունն ու շարունակականությունը տարբեր դասարանների միջև։ Նոր նյութը պետք է հիմնվի նախկինում ձևավորված գիտելիքների և կարողությունների վրա՝ միաժամանակ ընդլայնելով ու խորացնելով դրանք։ Այս մոտեցումը կարող է կանխել գիտելիքների մասնատված յուրացումը և նպաստել երկարաժամկետ հիշողության մեջ ավելի կայուն գիտելիքային կառուցվածքների ձևավորմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին։ Կենսաբանական հասկացությունների բարդությունը պահանջում է ուսուցման մեթոդների համապատասխանեցում աշակերտների ճանաչողական զարգացման մակարդակին։ Դպրոցական տարբեր փուլերում նույն կենսաբանական երևույթները կարող են ներկայացվել տարբեր խորությամբ՝ աստիճանաբար անցնելով նկարագրական պատկերացումներից դեպի պատճառահետևանքային և տեսական բացատրություններ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սովորողների ճանաչողական ակտիվության զարգացումը։ Համակարգված ուսուցումը արդյունավետ է այն դեպքում, երբ աշակերտը ոչ միայն ստանում է պատրաստի գիտելիք, այլև մասնակցում է դրա կառուցմանը՝ հարցադրումների, դիտարկումների, վարկածների առաջադրման, փորձերի և արդյունքների վերլուծության միջոցով։ Այդպիսի մոտեցումը նպաստում է գիտական մտածողության, տրամաբանական դատողության, խնդիրների լուծման և ինքնուրույն աշխատանքի կարողությունների զարգացմանը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են մշակվել նաև սովորողների գիտելիքների գնահատման չափանիշներ և մեթոդներ։ Համակարգված գիտելիքը պետք է գնահատվի ոչ միայն փաստերի վերարտադրման, այլև հասկացությունների միջև կապերի բացահայտման, գիտելիքների կիրառման, վերլուծության, համեմատության և ընդհանրացման կարողությունների հիման վրա։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսուցման իրական արդյունքը և բացահայտել այն թեմաները, որտեղ սովորողների գիտելիքները դեռևս մասնատված են։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է կենսաբանության ուսուցիչների համար ուսուցման արդյունավետ մեթոդական մոտեցումների մշակման և դասընթացի կառուցվածքի կատարելագործման հետ։ Համակարգված ուսուցման սկզբունքների կիրառումը կարող է նպաստել կենսաբանական գիտելիքների ավելի խոր և գիտակցված յուրացմանը, սովորողների հետաքրքրության բարձրացմանը և բնագիտական աշխարհայացքի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կենսաբանության դպրոցական ուսուցումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գիտելիքների, կարողությունների և գիտական մտածողության ձևավորման գործընթաց՝ տեսական դրույթները կապելով դասավանդման իրական պրակտիկայի հետ և ընդգծելով ուսումնական նյութի համակարգվածության, հաջորդականության, միջառարկայական կապերի ու սովորողների ակտիվ ներգրավվածության նշանակությունը։

Պատմություն

Աշխատությունը ներկայացնում է Թիֆլիսի կանանց հայկական բարեգործական հասարակության գործունեության տարեկան կամ շրջանային հաշվետվությունը։ Գրքում ամփոփված են կազմակերպության կողմից իրականացված սոցիալական, կրթական, առողջապահական և բարեգործական ծրագրերը, նպաստների, ֆինանսական միջոցների և նվիրատվությունների հաշվառումը, ինչպես նաև հասարակության անդամների մասնակցությունը և գործունեության արդյունավետության գնահատումը։ Հաշվետվության միջոցով կարելի է հետևել բարեգործական նախաձեռնությունների տևողությանը, նպատակների իրականացմանը, համայնքի կարիքներին արձագանքելու ձևերին և սոցիալական ծրագրերի ազդեցությանը տեղական հայ համայնքի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է հետազոտողների, պատմաբանների, սոցիոլոգների և համայնքային կազմակերպությունների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել հայկական բարեգործական շարժման գործունեությունը 19–20-րդ դարերում և դրա սոցիալական նշանակությունը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ծառայությունների ոլորտի կազմակերպման գիտական և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը, դրա գործունեության արդյունավետության գնահատմանը և հետագա զարգացման հիմնական ուղղությունների հիմնավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում ծառայությունների համակարգը դիտարկվում է որպես տնտեսության կարևոր բաղադրիչ, որն անմիջականորեն կապված է բնակչության պահանջմունքների բավարարման, ձեռնարկատիրական գործունեության ընդլայնման, զբաղվածության և ընդհանուր տնտեսական զարգացման հետ։ Քննության են առնվում ծառայությունների կազմակերպման տեսական սկզբունքները, կառավարման մեխանիզմները, կազմակերպական կառուցվածքները և ոլորտի տարբեր հատվածների գործունեության առանձնահատկությունները։ Ուշադրություն է հատկացվում ծառայությունների որակի, մատչելիության և արդյունավետության գնահատման չափանիշներին, ինչպես նաև առաջարկի և սպառողական պահանջարկի միջև համապատասխանության ապահովման խնդիրներին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել հանրապետությունում ծառայությունների ոլորտի ձևավորման ու զարգացման միտումների վերլուծություն՝ բացահայտելով դրա գործունեության վրա ազդող տնտեսական, կազմակերպական, սոցիալական և տեխնոլոգիական գործոնները։ Կարևորվում են շուկայական հարաբերությունների պայմաններում մրցակցության զարգացումը, կառավարման ժամանակակից մոտեցումների ներդրումը, մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկման մշակույթի կատարելագործումը։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել տարածքային անհամաչափությունների գնահատմանը՝ ուսումնասիրելով տարբեր բնակավայրերում ծառայությունների հասանելիության և զարգացման հնարավորությունները։ Քննարկվում է նաև նոր տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական համակարգերի նշանակությունը սպասարկման գործընթացների պարզեցման, կառավարման արդյունավետության բարձրացման և սպառողների հետ հաղորդակցության բարելավման տեսանկյունից։ Գիտական մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս ձևակերպելու ոլորտի զարգացման կազմակերպական և տնտեսական ուղղություններ՝ հաշվի առնելով տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունները և հասարակության պահանջմունքների զարգացումը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպատակ ունի համակարգված պատկերացում ձևավորել ծառայությունների ոլորտի կազմակերպման օրինաչափությունների վերաբերյալ և հիմնավորել այնպիսի զարգացման ուղղություններ, որոնք կարող են նպաստել ոլորտի արդյունավետության, մրցունակության և սոցիալ-տնտեսական նշանակության բարձրացմանը Հայաստանի Հանրապետությունում։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է սովորողների ռազմահայրենասիրական դաստիարակության կատարելագործման ուղիների և միջոցների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ազգային ինքնագիտակցության, քաղաքացիական պատասխանատվության և հայրենասիրական արժեքների ձևավորման կարևորությունը հանրակրթական համակարգում։ Վերլուծվում են ռազմահայրենասիրական դաստիարակության բովանդակային բաղադրիչները, դրանց ինտեգրումը ուսումնական գործընթացում, արտադասարանական և արտադպրոցական միջոցառումների դերը աշակերտների արժեքային համակարգի ձևավորման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտերակտիվ մեթոդների, նախագծային ուսուցման, պատմամշակութային նյութերի և հայրենագիտական ծրագրերի կիրառմանը՝ որպես դաստիարակչական գործընթացի արդյունավետ գործիքներ։ Ուսումնասիրությունը նաև գնահատում է դպրոց-համայնք համագործակցության, զինվորական-հայրենասիրական կազմակերպությունների և հասարակական նախաձեռնությունների ազդեցությունը ռազմահայրենասիրական դաստիարակության համակարգի զարգացման վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է մեթոդական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել սովորողների արժեքային կողմնորոշման ձևավորմանը և ազգային ինքնության ամրապնդմանը։