Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловИстория
Ведомость о распределении временно-проживающего населения Карсской области по вероисповеданиям и национальностям к 1-му января 1900 года
Պատմաժողովրդագրական և վիճակագրական բնույթի այս փաստաթուղթը նվիրված է Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Կարսի մարզի ժամանակավորապես բնակվող բնակչության ազգային և կրոնական կազմի ներկայացմանը՝ 1900 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ։ Այն պաշտոնական վիճակագրական տեղեկագիր է, որում բնակչության վերաբերյալ տվյալները համակարգված են ըստ ազգությունների և կրոնական պատկանելության։ Փաստաթուղթն արտացոլում է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի Կարսի մարզի բազմազգ ու բազմակրոն ժողովրդագրական միջավայրը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու տարածաշրջանում բնակվող տարբեր ազգային և կրոնական համայնքների թվաքանակն ու հարաբերակցությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայերի, ռուսների, հույների, թուրքերի, քրդերի և այլ բնակչական խմբերի վերաբերյալ վիճակագրական տեղեկությունները, ինչպես նաև քրիստոնեական տարբեր դավանանքների և մահմեդական բնակչության ներկայացվածությունը։ Տեղեկագրի տվյալները կարող են օգտագործվել բնակչության ժամանակավոր տեղաշարժերի, տարածաշրջանային ժողովրդագրական փոփոխությունների և բնակչության ազգային ու դավանական կառուցվածքի պատմական ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է նաև Կարսի մարզի վարչատարածքային պատմության, Ռուսական կայսրության վիճակագրական հաշվառման համակարգի և Հարավային Կովկասի ժողովրդագրական գործընթացների հետազոտության տեսանկյունից։ Դրա ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական վիճակագրությունը մարդահամարների, վարչական հաշվետվությունների և այլ պատմական աղբյուրների հետ՝ հաշվի առնելով մշտական ու ժամանակավոր բնակչության հաշվառման տարբերությունները։ Տեղեկագիրը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, պատմական ժողովրդագրության, ազգագրության, Կովկասագիտության և պատմական վիճակագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-08
Химия
Алкилирование вторичных фосфинов и фосфиноксидов ацетиленовыми углеводородами и винилгалоген дами в условиях межфазного катализа или в суперосновной среде
Աշխատությունը նվիրված է երկրորդային ֆոսֆինների և ֆոսֆինօքսիդների ալկիլացման ռեակցիաների ուսումնասիրությանը՝ ացետիլենային ածխաջրածինների և վինիլհալոգենիդների մասնակցությամբ, ինչպես նաև միջֆազային կատալիզի և գերհիմնային միջավայրերի ազդեցության բացահայտմանը ֆոսֆորօրգանական միացությունների փոխակերպումների վրա։ Հետազոտության կենտրոնում ֆոսֆոր պարունակող ելանյութերի ռեակցունակության, ածխածին–ֆոսֆոր կապի ձևավորման ընդհանուր օրինաչափությունների և տարբեր ռեակցիոն միջավայրերում ընթացող փոխակերպումների ուղղվածության ուսումնասիրությունն է։ Քննվում է ֆոսֆինների և դրանց օքսիդացված ածանցյալների կառուցվածքի ազդեցությունը քիմիական վարքի վրա, ինչպես նաև չհագեցած օրգանական միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունների դերը վերջնական արգասիքների ձևավորման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջֆազային կատալիզի սկզբունքներին, որոնց միջոցով հնարավոր է փոխազդեցության մեջ ներգրավել տարբեր ֆազերում գտնվող բաղադրիչներ և ուսումնասիրել միջավայրի ազդեցությունը ռեակցիայի արդյունավետության ու ընտրողականության վրա։ Գերհիմնային համակարգերը դիտարկվում են որպես բարձր ռեակցունակությամբ միջավայրեր, որոնք կարող են փոփոխել ֆոսֆորօրգանական միացությունների փոխազդեցության ուղիները և նպաստել նոր կառուցվածքային տիպերի ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ռեակցիայի հնարավոր մեխանիզմների և կառուցվածք–ռեակցունակություն փոխկապակցվածությունների տեսական մեկնաբանությունը՝ տարբեր ելանյութերի վարքի համեմատական վերլուծության միջոցով։ Ստացված միացությունների կառուցվածքային բնութագրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու փոխակերպումների ուղղվածությունը և բացահայտելու ֆոսֆոր պարունակող նոր ածանցյալների ձևավորման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Ֆոսֆորօրգանական միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում օրգանական սինթեզի, կոորդինացիոն քիմիայի, նյութագիտության և կատալիզի տարբեր ուղղությունների համար, ինչի պատճառով դրանց կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնումն ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆոսֆորօրգանական քիմիայի, օրգանական ռեակցիաների մեխանիզմների և կատալիզի մոտեցումները՝ նպաստելով չհագեցած ածխաջրածինների մասնակցությամբ ֆոսֆոր պարունակող միացությունների փոխակերպումների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։
Обновлено. 2026-09-25
Философия
Մարդկային կեցության այլակերպումները
Այս գիրքը ուսումնասիրում է մարդու կեցության փոփոխվող ձևերը պատմության, մշակույթի և հասարակական զարգացման տարբեր փուլերում՝ բացահայտելով, թե ինչպես են սոցիալական պայմանները, արժեքային համակարգերը և տեխնոլոգիական առաջընթացը ձևափոխում մարդու ինքնընկալումը և աշխարհայացքը։ Գրքում քննարկվում են մարդու գոյության իմաստի, ինքնության, ազատության և պատասխանատվության հիմնախնդիրները՝ ներկայացնելով կեցության տարբեր «այլակերպումներ»՝ որպես պատմական և փիլիսոփայական զարգացումների արդյունք։ Հեղինակը անդրադառնում է ավանդական և ժամանակակից հասարակությունների միջև անցումներին, մարդու հոգևոր և նյութական աշխարհների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև անհատի և հասարակության բարդ փոխազդեցությանը։ Նյութը համադրում է փիլիսոփայական վերլուծություն, մարդաբանական դիտարկումներ և մշակութային մեկնաբանություններ՝ օգնելով հասկանալ, թե ինչպես է մարդը մշտապես վերաիմաստավորում իր գոյությունը փոփոխվող աշխարհում։ Գիրքը հետաքրքիր է փիլիսոփաների, սոցիոլոգների, մարդաբանների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել մարդու կեցության իմաստային և պատմական փոխակերպումները։
Обновлено. 2026-09-07
Экономика
Հարկային քաղաքականություն. ձևերն ու լծակները
Գիրքը նվիրված է հարկային քաղաքականության տեսական հիմքերին և գործնական կիրառությանը՝ ներկայացնելով պետության ֆինանսական համակարգում հարկման դերի, նպատակների և ազդեցության համապարփակ ուսումնասիրություն։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հարկային քաղաքականության հիմնական ձևերը՝ ընդարձակող և սահմանափակող մոտեցումներ, ինչպես նաև դրանց կիրառման տնտեսական պայմանները և ազդեցությունը մակրոտնտեսական կայունության վրա։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է հարկային լծակներին՝ հարկերի դրույքաչափեր, հարկային արտոնություններ, հարկային բազայի կարգավորում, հարկային վարչարարություն և դրանց միջոցով տնտեսական վարքագծի կարգավորման մեխանիզմներին։ Գրքում քննարկվում են նաև հարկային համակարգի կառուցվածքը, բյուջետային եկամուտների ձևավորումը, ստվերային տնտեսության նվազեցման գործիքները և հարկային քաղաքականության արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային քաղաքականության սոցիալական ազդեցությանը՝ եկամուտների վերաբաշխում, սոցիալական արդարություն և տնտեսական աճի խթանում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ամբողջական պատկերացում հարկային քաղաքականության ձևերի և լծակների վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների և ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-23
Религия
Խորհրդածություններ
Խոհափիլիսոփայական և մտորումային բնույթի աշխատություն, որի վերնագիրը ծագում է օսմաներեն «թէֆէքքիւր» բառից և նշանակում է խորհրդածություն, մտորում կամ խոհ։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը մարդու մտավոր և հոգևոր աշխարհի ուսումնասիրությունն է, կյանքի երևույթների իմաստավորման, ինքնաճանաչման, բարոյական արժեքների գնահատման և շրջապատող իրականության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորման խնդիրը։ Խորհրդածական գրականությանը բնորոշ մոտեցմամբ՝ ուշադրության կենտրոնում են հայտնվում մարդու ներաշխարհը, մտածողության ընթացքը, կյանքի փորձառությունը, մարդկային հարաբերությունները և այն հարցերը, որոնք մղում են անհատին վերանայելու սեփական համոզմունքներն ու վարքագիծը։ Այս բնույթի երկերը ընթերցողին առաջարկում են ոչ միայն պատրաստի գաղափարներ ու դատողություններ, այլև ինքնուրույն մտածելու, երևույթների խորքային պատճառները որոնելու և սեփական եզրահանգումներն անելու հնարավորություն։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածությունը կարելի է դիտարկել խոհական և բարոյագիտական գրականության շրջանակում, որտեղ կարևորվում են իմաստությունը, խոհեմությունը, ինքնաքննությունը, բարությունը, արդարությունը, մարդկային արժանապատվությունը և հոգևոր կատարելագործումը։ Խորհրդածության միջոցով մարդը դիտարկում է իր հարաբերությունները հասարակության, բնության, ժամանակի և սեփական խղճի հետ՝ փորձելով հասկանալ կյանքի արժեքը և իր տեղը աշխարհում։ Կարևոր գաղափարական նշանակություն ունի նաև գիտելիքի և մտածողության դերը մարդու զարգացման գործում։ Խորաթափանց դատողությունը, փորձից քաղված դասերը և բարոյական սկզբունքների գիտակցումը ներկայացվում են որպես անհատի հասունացման ու ճիշտ որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտ նախապայմաններ։ Գրական առումով խորհրդածական ժանրն առանձնանում է մտքի ազատ ընթացքով, դատողական շարադրանքով, ընդհանրացումներով, հարցադրումների և եզրահանգումների համադրությամբ։ Այսպիսի երկերում լեզուն ծառայում է գաղափարների բացահայտմանը, իսկ շարադրանքի հիմնական շարժիչ ուժը հեղինակի մտավոր որոնումն ու ընթերցողի հետ անուղղակի երկխոսությունն է։ Խոհագրական խոսքը կարող է միավորել փիլիսոփայական, բարոյագիտական և դաստիարակչական դիտարկումները՝ ստեղծելով մտորումների բազմաշերտ ամբողջություն։ Հրատարակության պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության տպագրական գործունեության հետ ունեցած կապով։ 19-րդ դարում Վիեննայի Մխիթարյանները կարևոր դեր էին կատարում հայ գրականության, գիտության, կրթության և տպագրության զարգացման գործում՝ հրատարակելով բազմաբնույթ աշխատություններ և նպաստելով եվրոպական մտավոր միջավայրի հետ հայ մշակույթի կապերի ամրապնդմանը։ Միաբանության գործունեությունը կարևոր էր նաև հայերեն գրավոր մշակույթի պահպանման, նոր գիտելիքների տարածման և տարբեր լեզուներով ստեղծված գրական ու փիլիսոփայական գաղափարների շրջանառության համար։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում այդ լայն մտավոր շարժման համատեքստում, քանի որ խորհրդածական և փիլիսոփայական գրականությունը կարևոր տեղ ուներ անհատի կրթության, բարոյական դաստիարակության և աշխարհայացքի ձևավորման գործընթացում։ Վերնագրի օսմաներեն ծագումը ևս ուշադրության արժանի լեզվամշակութային հանգամանք է՝ արտացոլելով հայ գրավոր մշակույթի բազմալեզու միջավայրը և տարբեր լեզվական ու մտավոր ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Գիրքը կարող է կարևոր նյութ լինել հայ մտավոր մշակույթի, փիլիսոփայական գրականության, բարոյագիտության, հայ-օսմաներեն լեզվամշակութային առնչությունների և 19-րդ դարի հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում փիլիսոփայությամբ, գրականագիտությամբ, լեզվաբանությամբ և մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև ինքնաճանաչման ու խոհական գրականության ընթերցողների համար։ Իր խորհրդածական բնույթով աշխատությունը նպաստում է մարդու ներաշխարհի, մտածողության և բարոյական ընտրության վերաբերյալ հարցերի քննարկմանը՝ ընթերցողին մղելով ավելի խորությամբ գնահատելու կյանքի արժեքները, գիտելիքի նշանակությունը և անհատի հոգևոր զարգացման հնարավորությունները։
Обновлено. 2026-11-13
Математика
Amplitude-frequency interaction and localization of electroelastic shear wave in piezoelectric waveguide with nearsurface weak inhomogeneities
Աշխատությունը նվիրված է պիեզոէլեկտրական ալիքատարներում էլեկտրաառաձգական սահքային ալիքների տարածման առանձնահատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը՝ մակերևույթամերձ թույլ անհամասեռությունների առկայության պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում ալիքի ամպլիտուդային և հաճախականային բնութագրերի փոխազդեցությունն է, ինչպես նաև այն ֆիզիկական պայմանները, որոնց դեպքում ալիքային էներգիան կարող է տեղայնացվել ալիքատարի որոշակի տիրույթներում։ Պիեզոէլեկտրական միջավայրի առանձնահատկությունը մեխանիկական և էլեկտրական դաշտերի փոխկապակցվածությունն է, ինչի հետևանքով սահքային դեֆորմացիաները և էլեկտրական պոտենցիալի փոփոխությունները կազմում են միասնական էլեկտրաառաձգական գործընթաց։ Մակերևույթին մոտ տեղակայված թույլ անհամասեռությունները կարող են պայմանավորված լինել նյութական հատկությունների տարածական փոքր փոփոխություններով և ազդել ալիքի տարածման, փուլային ու խմբային բնութագրերի և էներգիայի բաշխման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ալիքային հավասարումների համապատասխան մաթեմատիկական մոդելները, սահմանային պայմանները և դիսպերսիոն հարաբերությունները՝ պարզելու հաճախականության, ալիքային թվի և համակարգի նյութական ու երկրաչափական բնութագրերի միջև կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ամպլիտուդահաճախականային փոխազդեցության վերլուծությանը, քանի որ տարբեր հաճախականային տիրույթներում թույլ անհամասեռության ազդեցությունը կարող է փոփոխել ալիքային դաշտի կառուցվածքը և տարածման բնույթը։ Տեղայնացման երևույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե ինչ պայմաններում է ալիքի ամպլիտուդը կենտրոնանում մակերևույթամերձ կամ այլ սահմանափակ տիրույթներում և ինչպես է այդ վարքը կախված միջավայրի անհամասեռության բնութագրերից։ Կարող են համեմատվել համասեռ և թույլ անհամասեռ ալիքատարների տեսական արդյունքները՝ բացահայտելու կառուցվածքային փոքր փոփոխությունների ազդեցությունը դիսպերսիայի և ալիքային էներգիայի տարածական բաշխման վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ակուստոէլեկտրոնային և պիեզոէլեկտրական համակարգերի տեսության համար, որտեղ ալիքների կառավարվող տարածումն ու տեղայնացումը կարող են նշանակություն ունենալ սենսորային, ազդանշանային և ալիքատարային սարքերի ֆիզիկական սկզբունքների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պիեզոէլեկտրականության տեսության, ալիքային մեխանիկայի, շարունակական միջավայրի էլեկտրադինամիկայի և կիրառական մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել թույլ մակերևույթամերձ անհամասեռությունների ազդեցությունը էլեկտրաառաձգական սահքային ալիքների դինամիկական բնութագրերի և տեղայնացման վրա։
Обновлено. 2026-09-27