Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա

Բժշկություն

Գիրքը նվիրված է Երևան քաղաքի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում սովորող ուսանողների առողջական վիճակի համակողմանի հիգիենիկ գնահատմանը՝ դիտարկելով այն գործոնների ամբողջությունը, որոնք կարող են ազդել երիտասարդների ֆիզիկական և հոգեֆիզիոլոգիական առողջության վրա ուսումնական գործընթացի ընթացքում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ուսանողների առողջության պահպանմանն ու ամրապնդմանը վերաբերող հարցեր՝ հաշվի առնելով նրանց առօրյայի առանձնահատկությունները, ուսումնական ծանրաբեռնվածությունը, կենսակերպը, հանգստի և քնի ռեժիմը, սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և շրջակա միջավայրի պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական միջավայրի հիգիենիկ բնութագրերին, քանի որ լսարաններում անցկացվող երկարատև աշխատանքը, մտավոր լարվածությունը, նստակյաց կենսակերպը և օրակարգի խախտումները կարող են տարբեր կերպ անդրադառնալ ուսանողների առողջական վիճակի վրա։ Ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու երիտասարդների շրջանում առողջության հետ կապված հնարավոր խնդիրների տարածվածության, դրանց առաջացմանը նպաստող պայմանների և կանխարգելման անհրաժեշտ ուղղությունների մասին։ Աշխատանքը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ուսանողական տարիքը մարդու կյանքի այն փուլերից է, երբ ձևավորվում և ամրապնդվում են հետագա կյանքի համար նշանակալի առողջապահական սովորություններն ու վարքագծային մոդելները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բուհերի վարչակազմերի, առողջապահական ծառայությունների, հիգիենայի և հանրային առողջության մասնագետների, ինչպես նաև կրթական միջավայրի կազմակերպմամբ զբաղվող անձանց համար՝ նպաստելով ուսանողների առողջության պահպանմանն ուղղված կանխարգելիչ միջոցառումների մշակմանը և ուսումնական պայմանների բարելավմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել բժշկության, հանրային առողջության, հիգիենայի, կրթության և հարակից մասնագիտությունների ուսանողներին, դասախոսներին, հետազոտողներին և մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են երիտասարդների առողջությունը և կրթական միջավայրի ազդեցությունը դրա վրա։

Իրավաբանություն

Ազգային ժողովը պետության բարձրագույն ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմինն է, որը ձևավորվում է ժողովրդի կողմից և իրականացնում է օրենսդրական իշխանությունը։ Այն հանդիսանում է ժողովրդավարական համակարգի կարևոր ինստիտուտ, որի հիմնական նպատակն է օրենքների ընդունումը, պետական քաղաքականության ձևավորման վերահսկումը և գործադիր իշխանության գործունեության նկատմամբ վերահսկողության իրականացումը։ Ազգային ժողովը կազմված է պատգամավորներից, որոնք ընտրվում են քաղաքացիների կողմից ընտրությունների միջոցով՝ սահմանված ժամկետով։ Նրա հիմնական գործառույթներից է օրենքների նախագծերի քննարկումն ու ընդունումը, պետական բյուջեի հաստատումը, կառավարության գործունեության վերահսկումը, ինչպես նաև պետական կարևոր նշանակության այլ հարցերի լուծումը։ Ազգային ժողովը մասնակցում է նաև սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացին և կարող է հաստատել կամ մերժել միջազգային պայմանագրերը։ Նրա գործունեությունը հիմնված է ժողովրդավարության, բազմակարծության և քաղաքական կուսակցությունների մրցակցության սկզբունքների վրա։ Պատգամավորները ներկայացնում են հասարակության տարբեր շերտերի շահերը և մասնակցում են հանձնաժողովների աշխատանքին, որտեղ ավելի մանրամասն քննարկվում են օրենսդրական նախաձեռնությունները։ Ազգային ժողովի արդյունավետ գործունեությունը մեծապես կախված է քաղաքական կայունությունից, իրավական համակարգի զարգացվածությունից և պատգամավորների պատասխանատվությունից։ Այն նաև վերահսկվում է հասարակության և լրատվամիջոցների կողմից, ինչը ապահովում է թափանցիկություն և հաշվետվողականություն։ Այսպիսով, Ազգային ժողովը հանդիսանում է պետական իշխանության առանցքային օղակ, որը ապահովում է օրենքների ստեղծումը, ժողովրդավարական գործընթացների իրականացումը և պետական կառավարման համակարգի հավասարակշռությունը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարդու էքսֆոլիատիվ (թափվող) բջիջներում ցիտոգենետիկական խանգարումների ուսումնասիրությանը՝ միկրոմիջուկային թեստի կիրառմամբ։ Գրքում ներկայացվում են բջջային գենետիկայի հիմունքները և քրոմոսոմային վնասումների ձևավորման մեխանիզմները՝ ընդգծելով մուտագեն և գենոտոքսիկ գործոնների ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է միկրոմիջուկային թեստի մեթոդաբանական հիմքերը, դրա զգայունությունը և կիրառելիությունը որպես բջջային գենետիկական վնասների վաղ հայտնաբերման գործիք։ Աշխատությունում քննարկվում են շրջակա միջավայրի տարբեր գործոնների՝ քիմիական նյութերի, ճառագայթման և կենսաբանական ազդեցությունների կապը քրոմոսոմային աբերացիաների և միկրոմիջուկների ձևավորման հաճախականության հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հետազոտական արդյունքների վիճակագրական մշակմանը, ռիսկերի գնահատմանը և կանխարգելիչ բժշկության մեջ այս մեթոդի կիրառման հնարավորություններին։ Գիրքը նախատեսված է գենետիկների, կենսաբանների, բժշկական լաբորատորիաների մասնագետների, թունաբանների, հանրային առողջապահության ոլորտի աշխատողների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ կիրառական մոտեցումներ ցիտոգենետիկական հետազոտությունների ոլորտում։

Մշակույթ

Ստորև ներկայացվում է պայմանական մատենագիտական ցանկի ձևաչափով ամփոփում՝ նվիրված 1979 թվականի մարտ ամսին Հայկական ՍՍՀ-ում կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակված նոր գրականությանը․ այսպիսի ցանկերը սովորաբար ընդգրկում էին ինչպես գիտական մենագրություններ, այնպես էլ հոդվածներ, ժողովածուներ և մեթոդական նյութեր, որոնք վերաբերում էին արվեստի պատմությանը, ժողովրդական ստեղծագործությանը, երաժշտագիտությանը, թատրոնի և կերպարվեստի զարգացման խնդիրներին։ Այդ շրջանում խորհրդային գիտական միջավայրը մեծ ուշադրություն էր դարձնում ազգային մշակույթների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով ընդհանուր խորհրդային մշակութային համակարգի համատեքստում, ինչի արդյունքում հրատարակվող նյութերը հաճախ համադրում էին տեղական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը և գաղափարական-մեթոդաբանական մոտեցումները։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ընտանիքի անդամների կողմից ստանձնվող կամ ձևավորվող ախտածին դերերի և դրանց՝ ներընտանեկան հարաբերությունների հոգեբանական մթնոլորտի վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կայուն վարքային և հաղորդակցական ձևերի վրա, որոնք կարող են խաթարել ընտանիքի բնականոն փոխհարաբերությունները, դժվարացնել փոխըմբռնումը և նպաստել երկարատև լարվածության ու կոնֆլիկտների առաջացմանը։ Քննության են առնվում ընտանիքի՝ որպես փոխկապակցված համակարգի առանձնահատկությունները, որտեղ յուրաքանչյուր անդամի վարքը, հուզական արձագանքները և ընտանեկան դիրքը կարող են ազդել մյուսների հոգեբանական վիճակի ու հարաբերությունների ընդհանուր կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դերային սպասումների ձևավորմանը, ընտանիքի անդամների միջև պարտականությունների և պատասխանատվության բաշխմանը, իշխանության ու վերահսկողության հարաբերակցությանը, ինչպես նաև այն իրավիճակներին, երբ որևէ դեր դառնում է չափազանց կոշտ, հակասական կամ ընտանիքի անդամների կարիքներին անհամապատասխան։ Ուսումնասիրվում են հաղորդակցական դժվարությունները, փոխադարձ մեղադրանքները, հուզական հեռավորությունը, չափազանց վերահսկող վարքը, կախվածության տարբեր ձևերը և կոնֆլիկտների լուծման ոչ արդյունավետ ռազմավարությունները՝ որպես ընտանեկան հարաբերությունների անկայունությանը նպաստող հնարավոր գործոններ։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ նման դերային կառուցվածքները չեն դիտարկվում մեկ անձի առանձնահատկություններով պայմանավորված մեկուսացված երևույթներ, այլ վերլուծվում են ամբողջ ընտանեկան համակարգի փոխազդեցությունների համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ամուսնական հարաբերությունների, ծնող–երեխա փոխհարաբերությունների և սերունդների միջև հաղորդակցության առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցազրույցներ, դիտարկումներ, հարցարաններ և ընտանեկան փոխհարաբերությունների գնահատման այլ մեթոդներ՝ դերային կառուցվածքների և հարաբերությունների որակի միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ընտանեկան կոնֆլիկտների առաջացման և պահպանման հոգեբանական մեխանիզմներին, ինչպես նաև ընտանիքի անդամների կողմից կրկնվող վարքային ձևերի գիտակցման հնարավորությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև սոցիալական միջավայրի, ընտանեկան ավանդույթների, դաստիարակության ձևերի և նախորդ սերունդներից փոխանցվող հարաբերությունների մոդելների ազդեցությանը։ Կարևորվում են կառուցողական հաղորդակցությունը, անձնական սահմանների պահպանումը, փոխադարձ հարգանքը, պատասխանատվության հավասարակշռված բաշխումը և խնդիրների համատեղ լուծումը՝ որպես առողջ ընտանեկան հարաբերությունների ձևավորմանը նպաստող գործոններ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ընտանեկան համակարգում դերերի հոգեբանական նշանակության մասին և բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում ոչ արդյունավետ դերային հարաբերությունները կարող են դառնալ ընտանեկան լարվածության աղբյուր։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ընտանեկան և սոցիալական հոգեբանության ոլորտների հետազոտողների, հոգեբանների, խորհրդատուների, մանկավարժների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը մեթոդական բնույթի ուղեցույց է, որը նախատեսված է հանրային գրադարաններում տպագիր հրատարակությունների մատենագիտական մշակման միասնական սկզբունքների կիրառման համար։ Այն ներկայացնում է գրքերի, պարբերականների և այլ տպագիր նյութերի մատենագիտական տվյալների ընտրության, համակարգման, գրանցման և միասնական ձևաչափով ներկայացման հիմնական պահանջները՝ նպաստելով գրադարանային տեղեկատու-որոնողական համակարգերի ճշգրտությանն ու միատեսակությանը։ Հիմնական ուշադրությունը հատկացվում է մատենագիտական գրառման կառուցվածքին, դրա պարտադիր և լրացուցիչ տարրերի հաջորդականությանը, հեղինակային տվյալների, հրատարակության վերաբերյալ տեղեկությունների, հրատարակության վայրի, հրատարակչության, տարեթվի, ծավալի և այլ բնութագրերի ճիշտ արտացոլմանը։ Քննարկվում են նաև տարբեր կառուցվածք ունեցող հրատարակությունների նկարագրման առանձնահատկությունները՝ անհատական և կոլեկտիվ հեղինակությամբ աշխատություններ, բազմահատոր հրատարակություններ, ժողովածուներ, շարունակական և պարբերական հրատարակություններ ու այլ նյութեր։ Մեթոդական նշանակություն ունի մատենագիտական նկարագրության տարրերի սահմանազատման, կետադրական նշանների հետևողական կիրառման և տեղեկատվության աղբյուրների ընտրության սկզբունքների պարզաբանումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ տպագիր նյութի տվյալները թերի են, ներկայացված են տարբեր լեզուներով կամ պահանջում են լրացուցիչ ճշտում՝ գրադարանային գրառման ամբողջականությունն ապահովելու համար։ Ուղեցույցի կարևոր նպատակներից է տարբեր գրադարաններում նույնատիպ հրատարակությունների նկարագրման մոտեցումների միասնականացումը, ինչը հեշտացնում է գրացուցակների վարումը, մատենագիտական տեղեկությունների փոխանակումը և ընթերցողների կողմից անհրաժեշտ նյութերի որոնումը։ Ներկայացվող կանոնները կարող են կիրառվել ինչպես այբբենական և համակարգային գրացուցակների ձևավորման, այնպես էլ ընթացիկ մատենագիտական աշխատանքի ընթացքում։ Աշխատանքը կարևորում է գրադարանավարի մասնագիտական ճշգրտությունը, քանի որ մատենագիտական գրառման նույնիսկ փոքր անհամապատասխանությունները կարող են դժվարացնել փաստաթղթի նույնականացումը և որոնումը։ Ընդհանուր առմամբ մեթոդական նյութը ծառայում է որպես գործնական և ուսուցողական ձեռնարկ՝ ուղղված մատենագիտական նկարագրության կանոնների յուրացմանը, գրադարանային մշակման որակի բարձրացմանը և տպագիր ֆոնդերի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը։