Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Տիգրան Չուխաճյանի երաժշտական ժառանգության սիմֆոնիկ ոլորտի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով XIX դարի հայ մասնագիտական երաժշտական մշակույթի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում կոմպոզիտորի նվագախմբային մտածողության առանձնահատկությունները, երաժշտական ձևի կառուցման սկզբունքները, թեմատիկ նյութի զարգացումը, գործիքավորման եղանակները և ազգային ու եվրոպական երաժշտական ավանդույթների փոխհարաբերությունն են։ Չուխաճյանի ստեղծագործական գործունեությունը դիտարկվում է այն պատմամշակութային միջավայրում, որտեղ հայկական երաժշտական արվեստը նոր ձևերով էր առնչվում եվրոպական մասնագիտական երաժշտության ժանրերին ու արտահայտչամիջոցներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել սիմֆոնիկ բնույթի ստեղծագործությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, երաժշտական թեմաների հակադրությունն ու զարգացումը, մեղեդային լեզուն, հարմոնիկ մտածողությունը, ռիթմական կազմակերպումը և նվագախմբային հնչողության ձևավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե կոմպոզիտորն ինչպես է եվրոպական ռոմանտիզմին բնորոշ երաժշտական լեզուն համադրում արևելյան և հայկական երաժշտական միջավայրից բխող ինտոնացիոն ու արտահայտչական տարրերի հետ։ Կարևոր է նաև նվագախմբի տարբեր խմբերի գործառույթների ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի դեր են կատարում լարային, փողային և հարվածային գործիքները երաժշտական կերպարների ձևավորման, դրամատուրգիական զարգացման և հնչերանգային հակադրությունների ստեղծման մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ սիմֆոնիկ մտածողության դրսևորումներին նաև կոմպոզիտորի բեմական ստեղծագործություններում, որտեղ նվագախումբը հաճախ կատարում է ոչ միայն ուղեկցող, այլև երաժշտական դրամատուրգիան զարգացնող գործառույթ։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս Չուխաճյանի երաժշտական լեզուն դիտարկել ժամանակաշրջանի եվրոպական կոմպոզիտորական ավանդույթների և հայկական երաժշտության հետ ունեցած կապերի շրջանակում՝ միաժամանակ առանձնացնելով նրա անհատական ոճական հատկանիշները։ Աշխատությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև կոմպոզիտորի ստեղծագործական ժառանգության պատմական գնահատման համար՝ բացահայտելով նրա ներդրումը հայկական նվագախմբային մշակույթի և մասնագիտական կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է երաժշտության պատմության, երաժշտական ձևի, գործիքավորման և ոճաբանական վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Չուխաճյանի սիմֆոնիկ մտածողության գեղարվեստական ու պատմական առանձնահատկությունները։

Социология

Գիրքը ներկայացնում է կամավորության մշակույթի ձևավորման, զարգացման և հասարակական նշանակության բազմակողմանի ուսումնասիրություն Հայաստանում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են կամավորական գործունեության պատմական արմատները, դրա դերը քաղաքացիական հասարակության ամրապնդման, համայնքային զարգացման և սոցիալական համերաշխության խթանման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է կամավորության արժեքային հիմքերը, հասարակական մասնակցության ձևերը, երիտասարդների ներգրավվածության առանձնահատկությունները և կամավորական նախաձեռնությունների ազդեցությունը հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների վրա։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում կամավորության կազմակերպման մեխանիզմներին, հասարակական և բարեգործական կազմակերպությունների գործունեությանը, կամավորների մոտիվացիային, առաջնորդության զարգացմանը և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև Հայաստանում կամավորական շարժման արդի միտումները, առկա խնդիրներն ու զարգացման հնարավորությունները՝ համեմատական դիտարկումներով միջազգային փորձի համատեքստում։ Գիրքը կարևորում է կամավորության դերը որպես ակտիվ քաղաքացիության, հանրային մասնակցության և սոցիալական կապիտալի ձևավորման միջոց՝ ընթերցողին տրամադրելով ինչպես տեսական պատկերացումներ, այնպես էլ գործնական գիտելիքներ ոլորտի վերաբերյալ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է քաղցր գլիկոզիդների տրանսգլյուկոզավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ Stevia rebaudiana Bertoni բույսից ստացված կենսաբանական ակտիվ միացությունների փոփոխման նպատակով՝ տարբեր խմբերի միկրոօրգանիզմներից ստացված ցիկլոդեքստրինգլյուկանոտրանսֆերազների կիրառմամբ։ Ներկայացվում են ստեվիայի գլիկոզիդների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց քիմիական և կենսաբանական հատկությունները, ինչպես նաև ֆերմենտային փոխակերպումների հնարավորությունները՝ նոր հատկություններով ածանցյալներ ստանալու համար։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարբեր միկրոօրգանիզմների կողմից արտադրվող ֆերմենտների ակտիվությունը, տրանսգլյուկոզավորման ռեակցիաների պայմանները, արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և ստացված արտադրանքների բնութագրերը։ Վերլուծվում են կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս բարելավել բնական քաղցրացուցիչների լուծելիությունը, համային հատկությունները և կիրառման ոլորտները սննդարդյունաբերության ու կենսատեխնոլոգիայի մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆերմենտային սինթեզի մեխանիզմներին, մանրէաբանական աղբյուրների ընտրությանը և ստացված արդյունքների գործնական նշանակությանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կենսատեխնոլոգիայի, մանրէաբանության, ֆերմենտաբանության, սննդային քիմիայի և կենսաքիմիայի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բնական քաղցրացուցիչների և ֆերմենտային տեխնոլոգիաների կիրառմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ֆերմենտացիայի գործընթացի վերջնական փուլերի ռեդօքս կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը և այդ գիտելիքների կիրառման հնարավորություններին օրգանական թափոնների կենսաբանական վերամշակման ոլորտում։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակության ընթացքում օքսիդավերականգնման հավասարակշռությունը կարևոր դեր է կատարում վերջնական նյութափոխանակային արգասիքների ձևավորման, էներգիայի ստացման և ֆերմենտացիոն գործընթացի ուղղության որոշման մեջ։ Ռեդօքս վիճակի փոփոխությունները կարող են ազդել վերականգնված և օքսիդացված միացությունների հարաբերակցության, էլեկտրոնների փոխանցման և տարբեր վերջնական արտադրանքների կուտակման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտացիայի ընթացքում տեղի ունեցող էլեկտրոնների փոխանցման գործընթացները, նիկոտինամիդային կոֆերմենտների՝ NAD⁺/NADH համակարգի հավասարակշռությունը և այն նյութափոխանակային ուղիները, որոնց միջոցով միկրոօրգանիզմները վերականգնող համարժեքների ավելցուկը կամ պակասը հավասարակշռում են։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆերմենտացիայի վերջին փուլերին, երբ սկզբնական սուբստրատների փոխակերպման արդյունքում ձևավորվում են վերջնական կամ միջանկյալ օրգանական միացություններ, որոնց հարաբերակցությունը կարող է կախված լինել բջջի ռեդօքս վիճակից։ Այս գործընթացների վերահսկումը կարող է հնարավորություն տալ նպատակային կերպով փոփոխել ֆերմենտացիայի արտադրանքների կազմը և բարձրացնել օրգանական նյութերի կենսաբանական վերամշակման արդյունավետությունը։ Հետազոտության կիրառական ուղղությունը կապված է օրգանական թափոնների վերամշակման հետ։ Կենցաղային, գյուղատնտեսական և սննդարդյունաբերական օրգանական թափոնները պարունակում են զգալի քանակությամբ կենսաքայքայվող նյութեր, որոնք համապատասխան միկրոբիոլոգիական պայմաններում կարող են ենթարկվել ֆերմենտացիայի և վերածվել ավելի պարզ միացությունների։ Այդ գործընթացը կարող է նվազեցնել թափոնների ծավալը, սահմանափակել շրջակա միջավայրի աղտոտումը և միաժամանակ հնարավորություն ստեղծել արժեքավոր երկրորդային արտադրանքների ստացման համար։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես կարելի է ռեդօքս պայմանների կառավարումն օգտագործել թափոնների քայքայման արագությունն ու ուղղությունը վերահսկելու նպատակով։ Կարող են ուսումնասիրվել այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են սուբստրատի բաղադրությունը, միկրոօրգանիզմների տեսակը, միջավայրի թթվայնությունը, ջերմաստիճանը, վերականգնման աստիճանը և տարբեր մետաբոլիտների կոնցենտրացիաները։ Այս պարամետրերի փոփոխությունը կարող է ազդել միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակության վրա և որոշել, թե որ վերջնական արտադրանքներն են գերակշռելու։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կարևոր լինել կենսավառելիքների, օրգանական թթուների, սպիրտների և այլ կենսատեխնոլոգիական արտադրանքների ստացման համար, եթե համապատասխան ֆերմենտացիոն համակարգերը հնարավոր լինի նպատակային ուղղորդել։ Միաժամանակ ռեդօքս կարգավորման մեխանիզմների կիրառումը կարող է նպաստել օրգանական թափոնների ավելի վերահսկելի կենսաքայքայմանը և թափոնների կառավարման գործընթացների արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև ֆերմենտացիոն համակարգերի փորձարարական ուսումնասիրություն՝ տարբեր ռեդօքս պայմաններում ստացվող մետաբոլիտների կազմի և քանակի համեմատությամբ։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակությունն առավել արդյունավետ է օգտագործում օրգանական սուբստրատը և ապահովում ցանկալի վերջնական արտադրանքների ձևավորում։ Գիտական առումով ուսումնասիրությունը կարևոր է մանրէային նյութափոխանակության կարգավորման մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնման համար, իսկ գործնական առումով՝ շրջանաձև տնտեսության և կենսաբանական թափոնների վերամշակման տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, կենսատեխնոլոգներին, բնապահպաններին, թափոնների կառավարման մասնագետներին և արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայի ոլորտում աշխատող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ֆերմենտացիայի կենսաքիմիական մեխանիզմների հետազոտությունը և օրգանական թափոնների օգտահանման կիրառական խնդիրները՝ ցույց տալով, որ ռեդօքս հավասարակշռության նպատակային կառավարումը կարող է դառնալ կենսաբանական վերամշակման գործընթացների արդյունավետության բարձրացման կարևոր գործիք։

Экономика

Տնտեսագիտական, ներդրումային քաղաքականության և հանրային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ներքին ներդրումների խթանման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման գործում պետական կառավարման համակարգի դերի գնահատմանը։ Քննության են առնվում ներքին ներդրումների տնտեսական էությունը, դրանց ձևավորման աղբյուրները, կապիտալի կուտակման գործընթացները և ներդրումային ակտիվության նշանակությունը երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության խնայողությունների, ձեռնարկությունների սեփական միջոցների, ֆինանսական կազմակերպությունների ռեսուրսների և պետական ներդրումների ներգրավման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են ներդրումային միջավայրի ձևավորման վրա ազդող իրավական, վարչարարական, ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև ներդրումային գործունեությունը սահմանափակող հիմնական խոչընդոտները։ Քննարկվում են պետական տնտեսական քաղաքականության, հարկային խթանների, ֆինանսավորման մատչելիության, սեփականության իրավունքի պաշտպանության և գործարար միջավայրի բարելավման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային քաղաքականության առանձնահատկությունները, հանրային կառավարման մարմինների գործառույթները, պետական աջակցության ծրագրերը և ներդրումային գործընթացների կարգավորման միջազգային փորձը։ Անդրադարձ է կատարվում պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցությանը, ենթակառուցվածքային ներդրումներին, փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության ֆինանսավորմանը և տարածաշրջանային ներդրումային հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Կարևորվում է հանրային կառավարման համակարգի արդյունավետության, թափանցիկության և հաշվետվողականության բարձրացումը՝ ներքին ֆինանսական ռեսուրսների նպատակային օգտագործման և երկարաժամկետ ներդրումային ակտիվության խթանման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային կառավարման, ներդրումների տնտեսագիտության, պետական ֆինանսների, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրի զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Социология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում երեխաների սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման, պատմական զարգացման և հասարակական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ պատմասոցիոլոգիական մոտեցման շրջանակում։ Քննարկվում են երեխաների սոցիալական պաշտպանության գաղափարի առաջացման նախադրյալները, դրա զարգացման հիմնական փուլերը, պետական և հասարակական հաստատությունների դերակատարությունը, ինչպես նաև սոցիալական քաղաքականության փոփոխությունները տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխաների իրավունքների պաշտպանության, սոցիալական ապահովության, խնամքի, դաստիարակության և բարեկեցության ապահովմանն ուղղված ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են ընտանիքի, պետության, կրթական հաստատությունների, հասարակական կազմակերպությունների և սոցիալական ծառայությունների փոխհարաբերությունները՝ երեխաների պաշտպանության համակարգի ձևավորման և գործունեության համատեքստում։ Դիտարկվում են խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջաններում սոցիալական պաշտպանության քաղաքականության առանձնահատկությունները, անկախության տարիներին իրականացված ինստիտուցիոնալ վերափոխումները և սոցիալական աջակցության կազմակերպման մոտեցումները։ Կարևորվում են սոցիալական անհավասարության, աղքատության, ընտանեկան դժվարությունների, ծնողական խնամքից զրկված երեխաների պաշտպանության և սոցիալական խոցելիության հետ կապված հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում երեխաների խնամքի հաստատությունների գործունեությանը, ընտանիքահեն աջակցության զարգացմանը, համայնքային սոցիալական ծառայությունների նշանակությանը և երեխաների սոցիալական ներառման հնարավորություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել պատմական փաստաթղթերի, օրենսդրական կարգավորումների, վիճակագրական տվյալների և սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունների համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ բացահայտելու սոցիալական պաշտպանության համակարգի զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնացվում են երեխաների պաշտպանության ոլորտում պետական քաղաքականության արդյունավետության, ծառայությունների հասանելիության, միջգերատեսչական համագործակցության և հասարակական մասնակցության հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է նաև միջազգային չափանիշների և երեխաների իրավունքների պաշտպանության սկզբունքների ազդեցությունը Հայաստանում սոցիալական պաշտպանության համակարգի կատարելագործման վրա։ Աշխատությունը նշանակություն ունի սոցիալական քաղաքականության պատմության, մանկության սոցիոլոգիայի, սոցիալական աշխատանքի և երեխաների իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, պատմաբանների, սոցիալական աշխատողների, մանկավարժների, հանրային կառավարման մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։