Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկայի ուսուցման համակարգում էկոլոգիական կրթության իրականացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կարևորելով բնապահպանական գիտակցության ձևավորումը բնական գիտությունների դասավանդման գործընթացում։ Վերլուծվում են ֆիզիկայի և էկոլոգիայի փոխկապակցվածությունը, բնապահպանական թեմաների ինտեգրման մեթոդական մոտեցումները, ինչպես նաև ուսումնական ծրագրերում և դասավանդման գործընթացում դրանց արդյունավետ կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունում ներկայացվում են այն մանկավարժական մեթոդներն ու ուսուցման ձևերը, որոնք նպաստում են սովորողների գիտական մտածողության, բնապահպանական պատասխանատվության և կայուն զարգացման սկզբունքների ընկալման ձևավորմանը։ Քննարկվում են էներգիայի արդյունավետ օգտագործման, շրջակա միջավայրի պահպանության, բնական ռեսուրսների խնայողության և ժամանակակից տեխնոլոգիաների էկոլոգիական ազդեցության հարցերը՝ ընդգծելով ֆիզիկայի ուսուցման դերը էկոլոգիական մշակույթի զարգացման և բնապահպանական կրթության նպատակների իրականացման գործում։

Психология

Գիտաճանաչողական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է մագնիսաբանությանը՝ մագնիսական երևույթների, դրանց դրսևորումների և կենդանի օրգանիզմների հետ հնարավոր կապերի ուսումնասիրությանը։ Վերնագրում կիրառված «կենդանի մագնիսաբանություն» հասկացությունը մատնանշում է մագնիսականության այն ուղղությունը, որը դիտարկվում է կենդանի բնության և մարդու կենսագործունեության համատեքստում։ Աշխատանքի համառոտ ձևաչափը ենթադրում է թեմայի հիմնական գաղափարների և հասկացությունների մատչելի ներկայացման նպատակադրում՝ ընթերցողին ծանոթացնելով տվյալ բնագավառի ընդհանուր պատկերին։ Գրքի գիտական ու պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է XIX դարի հայերեն տպագիր գրականության մեջ գիտելիքների տարածման և բնական երևույթների վերաբերյալ պատկերացումների ներկայացման գործընթացը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գիտական և կրթական մտքի պատմությամբ զբաղվողների, հին հայերեն գրքերի ուսումնասիրողների, ինչպես նաև ֆիզիկայի ու մագնիսականության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է հայերեն գիտական բառապաշարի, գիտելիքների հանրամատչելիացման եղանակների և բնական գիտությունների վերաբերյալ հայալեզու գրականության զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են գիտական թեմաները ներկայացվել հայ ընթերցողին և ինչպես է ձևավորվել գիտական բովանդակություն կրող հայերեն տպագիր գրքի ավանդույթը։

Медицина

Բժշկագիտական և հանրային առողջապահական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևան քաղաքի սովորող երիտասարդության շրջանում ծխախոտի օգտագործման տարածվածության սոցիալ-հիգիենիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում ծխախոտի օգտագործման՝ որպես հանրային առողջապահական խնդրի հիմնական բնութագրերը, երիտասարդների առողջության վրա դրա հնարավոր բացասական ազդեցությունները և ծխելու վարքագծի ձևավորմանը նպաստող սոցիալական, հոգեբանական ու միջավայրային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին, ընտանիքի և հասակակիցների ազդեցությանը, կրթական միջավայրի պայմաններին, առողջապահական իրազեկվածությանը և ծխախոտի օգտագործման նկատմամբ վերաբերմունքին։ Վերլուծվում են ծխելու տարածվածության գնահատման համաճարակաբանական և սոցիոլոգիական մոտեցումները, հարցումների միջոցով տվյալների հավաքագրման հնարավորությունները և տարբեր սոցիալ-ժողովրդագրական խմբերում ծխելու վարքագծի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են ծխախոտային կախվածության ձևավորման ռիսկի գործոնները, առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ գիտելիքների նշանակությունը և երիտասարդների շրջանում կանխարգելիչ կրթության կազմակերպման հիմնահարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ուսումնական հաստատություններում առողջապահական իրազեկման ծրագրերի, հոգեբանական աջակցության, խորհրդատվության և ծխախոտի օգտագործման կանխարգելման համալիր միջոցառումների մշակման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանիքի, կրթական հաստատությունների, առողջապահական ծառայությունների և հանրային կառույցների համագործակցության նշանակությանը՝ երիտասարդների առողջության պահպանման և ծխախոտի օգտագործման տարածվածության նվազեցման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային առողջապահության, սոցիալական հիգիենայի, համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և երիտասարդների առողջության պահպանման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

География

Գիրքը՝ «Աշխարհամասերի ֆիզիկական աշխարհագրություն. Պր. 2. Ասիա», հեղինակը Օհանյան Կ.Օ., հանդիսանում է ուսումնական և գիտամեթոդական ձեռնարկ, որը նվիրված է Ասիա մայրցամաքի ֆիզիկական աշխարհագրության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է Ասիայի բնական միջավայրի հիմնական բաղադրիչները՝ երկրաբանական կառուցվածքը, ռելիեֆի բազմազան ձևերը, լեռնային համակարգերը (օրինակ՝ Հիմալայներ, Տյան Շան, Ալթայ), հարթավայրերը և բարձրավանդակները, ինչպես նաև դրանց ձևավորման երկրաբանական գործընթացները։ Գրքում մանրամասն բացատրվում են կլիմայական գոտիները և դրանց առանձնահատկությունները՝ մուսսոնային, մայրցամաքային, մերձարևադարձային և արկտիկական ազդեցություններով, ինչպես նաև ջրագրական համակարգերը՝ խոշոր գետերը, լճերը և ջրային ավազանները։ Ներառված են նաև հողերի և բուսականության գոտիականությունը, անապատային և արևադարձային անտառային տարածքների բնութագրերը, ինչպես նաև բնական ռեսուրսների տարածքային բաշխվածությունը և դրանց նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված բնական գործընթացներին՝ երկրաշարժերին, հրաբխային ակտիվությանը, մթնոլորտային շրջանառությանը և դրանց ազդեցությանը տարածաշրջանային բնության վրա։ Գիրքը նախատեսված է ուսանողների, ուսուցիչների և աշխարհագրության մասնագետների համար՝ նպաստելով Ասիա մայրցամաքի ֆիզիկական աշխարհագրության գիտական և համակարգված ընկալմանը։

Литература

«Գյուստավ» խորագրով գիրքը պատկանում է գեղարվեստական գրականության ոլորտին և ներկայացնում է անհատական անվան շուրջ ձևավորված գրական ստեղծագործություն, որի բովանդակությունը կարող է առնչվել հերոսի անձնական կյանքին, բնավորության ձևավորմանը, մարդկային հարաբերություններին և հասարակական միջավայրում նրա ապրումներին։ Անվան գործածությունը որպես ստեղծագործության վերնագիր ընթերցողի ուշադրությունը կենտրոնացնում է անհատի կերպարի և նրա կյանքի պատմության վրա՝ հնարավորություն ստեղծելով դիտարկելու անձնական ընտրությունների, բարոյական համոզմունքների, զգացմունքների ու շրջապատի հետ փոխհարաբերությունների նշանակությունը։ XIX դարի հայալեզու գրական միջավայրում եվրոպական անուններով ստեղծագործությունների հրատարակությունը կարող էր կապված լինել թարգմանական գրականության տարածման և հայ ընթերցողին այլ ժողովուրդների գրական փորձին ծանոթացնելու ձգտման հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում թարգմանական ու փոխառյալ գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել ընթերցանության մշակույթի ընդլայնման, գեղարվեստական ճաշակի ձևավորման և տարբեր գրական ավանդույթների միջև կապերի ամրապնդման գործում։ Նման ստեղծագործությունները կարող էին ընթերցողին ներկայացնել այլ հասարակությունների կենցաղը, արժեքային պատկերացումները և մարդկային հարաբերությունների ընկալումները՝ միաժամանակ խթանելով բարոյական ու հոգեբանական հարցերի շուրջ մտորումները։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն գեղարվեստական գրքի պատմության և XIX դարի վերջի ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, թարգմանական գրականության զարգացմամբ, հայալեզու տպագրության ավանդույթներով և ժամանակաշրջանի գեղարվեստական ընթերցանության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Лингвистика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենի և պարսկերենի բառային կազմերի համեմատական-համադրական ուսումնասիրությանը՝ երկու լեզուների բառապաշարի ձևավորման, կառուցվածքի, իմաստային հարաբերությունների և զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես հայերենի և պարսկերենի բազմադարյա լեզվամշակութային շփումների համատեքստում, քանի որ այդ հարաբերությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում իրենց արտահայտությունն են գտել նաև լեզուների բառապաշարում։ Աշխատանքում երկու լեզուների բառային համակարգերը դիտարկվում են համաժամանակյա տեսանկյունից՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց ընդհանուր և տարբերակիչ հատկանիշներին։ Ուսումնասիրվում են բառապաշարի հիմնական շերտերը, բառերի ծագումնաբանական առանձնահատկությունները, փոխառությունները, իմաստային փոփոխությունները, բառերի կազմության եղանակները և նոր բառերի առաջացման գործընթացները։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն բառային միավորները, որոնք երկու լեզուներում ունեն ընդհանուր կամ մերձավոր իմաստային դաշտեր, ինչպես նաև տարբերակելու ձևական նմանությունը իրական լեզվական ընդհանրությունից։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում փոխառություններին, որոնք հայերենի և պարսկերենի բառապաշարների փոխազդեցության կարևոր վկայություններից են։ Ուսումնասիրվում են պարսկերենից հայերեն անցած բառերը և հայերենի ազդեցության հնարավոր դրսևորումները պարսկերենի բառային համակարգում՝ հաշվի առնելով պատմական, մշակութային և հասարակական շփումների պայմանները։ Այս նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն պարզելու առանձին բառերի ծագումն ու տարածման ուղիները, այլև պատկերացնելու երկու ժողովուրդների երկարատև շփումների լեզվական հետևանքները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև երկու լեզուների բառաստեղծական համակարգերի համադրությունը։ Քննարկվում են ածանցման, բարդացման, բառային միավորների վերաիմաստավորման և այլ եղանակների միջոցով նոր բառերի կազմավորման առանձնահատկությունները։ Համեմատվում է այն, թե ինչպես են հայերենն ու պարսկերենը արձագանքում հասարակական, գիտատեխնիկական, մշակութային և քաղաքական նոր իրողություններին և ինչ լեզվական միջոցներով են լրացնում ժամանակակից բառապաշարը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև բառերի իմաստային կառուցվածքին։ Նույն կամ մոտ իմաստ ունեցող բառերի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու իմաստային նրբերանգները, գործածական տարբերությունները, բազմիմաստության դրսևորումները և այն դեպքերը, երբ արտաքին ձևով նման բառերը տարբեր լեզուներում ունեն տարբեր նշանակություններ։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է թարգմանության, երկլեզու բառարանագրության և լեզուների ուսուցման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակակից հասարակական կյանքի և մշակույթի ազդեցությանը երկու լեզուների բառապաշարի զարգացման վրա։ Նոր իրողությունների, տեխնոլոգիական առաջընթացի, միջազգային հաղորդակցության և գլոբալացման պայմաններում հայերենն ու պարսկերենը մշտապես համալրվում են նոր բառերով և արտահայտություններով, որոնց մի մասը ձևավորվում է ներքին բառաստեղծական միջոցներով, իսկ մյուս մասը ներթափանցում է այլ լեզուներից։ Այդ գործընթացների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու երկու լեզուների բառային համակարգերի շարժունակությունն ու զարգացման միտումները։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև հայերենագիտության և իրանագիտության փոխկապակցման հնարավորությամբ։ Երկու լեզուների բառապաշարի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ինչպես հայերենի և պարսկերենի միջև լեզվական կապերի առավել խորքային բացահայտմանը, այնպես էլ դրանց ժամանակակից վիճակի համակարգված նկարագրությանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության, բառարանագրության, լեզուների դասավանդման և միջմշակութային հաղորդակցության ոլորտներում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է ժամանակակից հայերենի և պարսկերենի բառային կազմերը որպես զարգացող և փոխազդեցությունների ենթարկվող համակարգեր՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքային, իմաստային, ծագումնաբանական և գործառական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայերենագետներին, իրանագետներին, թարգմանիչներին, բառարանագիրներին, լեզվի ուսուցիչներին և հայ-իրանական լեզվամշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։