Աշխարհամասերի ֆիզիկական աշխարհագրություն. Պր. 2. Ասիա

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտահանման վարկերի ապահովագրության կառուցակարգերի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Աշխատությունը ներկայացրել է Վարազդատ Գագիկի Կարապետյանը՝ տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման նպատակով, «Ֆինանսներ, հաշվապահական հաշվառում» մասնագիտությամբ, իսկ հրապարակային պաշտպանությունը նախատեսված էր 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Հայ-ռուսական համալսարանում։ Գիտական ղեկավարը տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Էդվարդ Մարտինի Սանդոյանն էր։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրը արտահանման ֆինանսավորման հետ կապված ռիսկերի նվազեցման այնպիսի մեխանիզմների բացահայտումն է, որոնք կարող են նպաստել հայկական կազմակերպությունների արտահանման գործունեության ընդլայնմանը։ Արտահանման գործարքները սովորաբար ենթադրում են ժամանակային տարբերություն ապրանքի կամ ծառայության մատակարարման և դրա դիմաց վճարման միջև, ինչի հետևանքով արտահանողը կարող է ենթարկվել գնորդի չվճարման, վճարման ուշացման, քաղաքական կամ տնտեսական անկայունության, արժութային տատանումների և այլ ռիսկերի։ Այս պայմաններում արտահանման վարկերի ապահովագրությունը կարող է հանդես գալ որպես ֆինանսական պաշտպանության գործիք՝ նվազեցնելով արտահանողի հնարավոր կորուստները և բարձրացնելով արտաքին շուկաներ դուրս գալու պատրաստակամությունը։ Թեմայի կարևորությունը Հայաստանի համար պայմանավորված է նաև արտահանման՝ տնտեսական աճի և տնտեսության դիվերսիֆիկացման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Հայաստանի պետական տնտեսական քաղաքականության փաստաթղթերում արտահանման ծավալների և անվանացանկի ընդլայնումը դիտարկվել է որպես կարևոր ուղղություն, հատկապես մշակող արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտներում։ Միաժամանակ ընդգծվել է արտահանող կազմակերպությունների համար աջակցության նոր գործիքների և համապատասխան ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության առանցքային հասկացություններից մեկը արտահանման վարկն է։ Այն հնարավորություն է տալիս արտահանողին կամ արտաքին գնորդին ֆինանսական միջոցներ ստանալ արտահանման գործարքի իրականացման համար, սակայն վարկային հարաբերությունների առկայությունը ստեղծում է լրացուցիչ ռիսկեր։ Եթե օտարերկրյա գնորդը չի կատարում իր վճարային պարտավորությունները, արտահանողը կարող է հայտնվել ֆինանսական դժվարությունների մեջ՝ անկախ նրանից, որ ապրանքը կամ ծառայությունն արդեն մատակարարվել է։ Ապահովագրական մեխանիզմի միջոցով այդ ռիսկի մի մասը կարող է փոխանցվել մասնագիտացված ապահովագրական կառույցին։ Արտահանման վարկերի ապահովագրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն կարող է ներառել ոչ միայն սովորական առևտրային ռիսկերը, այլև որոշակի ոչ առևտրային կամ քաղաքական ռիսկեր։ Առևտրային ռիսկերի շարքում կարող են դիտարկվել օտարերկրյա գնորդի անվճարունակությունը, պարտավորությունների չկատարումը կամ վճարման երկարատև ուշացումը։ Քաղաքական ռիսկերը կարող են կապված լինել ներմուծող երկրի քաղաքական անկայունության, արժութային սահմանափակումների, պետական որոշումների կամ այլ արտակարգ իրավիճակների հետ։ Նման ռիսկերի համադրումը հատկապես կարևոր է արտաքին շուկաներում գործող փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար, որոնք հաճախ չունեն ռիսկերի ինքնուրույն կառավարման բավարար ֆինանսական հնարավորություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը արտահանման վարկերի ապահովագրության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի ձևավորումն է։ Արդյունավետ համակարգի համար անհրաժեշտ է հստակ սահմանել ապահովագրողի, արտահանողի, ֆինանսական կազմակերպության և օտարերկրյա գնորդի փոխհարաբերությունները, ապահովագրական ծածկույթի պայմանները, ռիսկերի գնահատման սկզբունքները, փոխհատուցման կարգը և կողմերի պարտավորությունները։ Այսպիսի կառուցակարգի նպատակն է ստեղծել կանխատեսելի միջավայր, որտեղ արտահանողը կարող է արտաքին շուկա մուտք գործել՝ իր առևտրային և ֆինանսական ռիսկերի մի մասը կառավարելի դարձնելով։ Թեմայի կարևոր բաղադրիչ է նաև արտահանման վարկերի ապահովագրության և բանկային վարկավորման փոխկապակցվածությունը։ Երբ վարկատուն գիտի, որ արտահանման գործարքից բխող որոշակի ռիսկեր ապահովագրված են, վարկավորման ռիսկի գնահատումը կարող է բարելավվել։ Այդ հանգամանքը տեսականորեն կարող է նպաստել արտահանող կազմակերպությունների համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության բարձրացմանը և վարկավորման պայմանների բարելավմանը։ Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության փաստաթղթերում ևս ընդգծվել է իրական հատվածի համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության և գործիքների բազմազանության մեծացման անհրաժեշտությունը, այդ թվում՝ վարկային երաշխավորությունների և ապահովման ավելի ճկուն մեխանիզմների միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը։ Տարբեր երկրներում արտահանման վարկերի ապահովագրությունն իրականացվում է մասնագիտացված պետական կամ մասնավոր կառույցների միջոցով, որոնք արտահանողներին պաշտպանում են արտաքին առևտրի որոշակի ռիսկերից։ Այդ կառույցների փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն սկզբունքները, որոնք կարող են կիրառելի լինել Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով երկրի արտահանման կառուցվածքը, տնտեսության չափը, արտաքին շուկաների աշխարհագրությունը և ֆինանսական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հայաստանի համար նման համակարգի զարգացումը կարող է հատկապես կարևոր լինել արտահանման ուղղությունների դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից։ Եթե կազմակերպությունները կարողանան ավելի արդյունավետ կառավարել օտարերկրյա գնորդների հետ գործարքների ռիսկերը, նրանց համար կարող են հասանելի դառնալ նոր շուկաներ և գործընկերներ։ Սա կարող է նվազեցնել առանձին շուկաներից կախվածությունը և նպաստել արտահանման ավելի կայուն կառուցվածքի ձևավորմանը։ Արտահանման վարկերի ապահովագրության համակարգը կարող է նաև նպաստել արտաքին ներդրումների և միջազգային տնտեսական կապերի զարգացմանը։ 2012 թվականին Հայաստանի քաղաքական-տնտեսական օրակարգում քննարկվում էր արտահանման վարկերի և ներդրումների ապահովագրության պետական գործակալության ստեղծման գաղափարը, ինչպես նաև արտահանող կազմակերպությունների կողմից օտարերկրյա գործընկերներին տրամադրվող ապրանքային վարկերի ապահովագրության իրականացումը։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվող թեման արտացոլում է Հայաստանի ֆինանսական ենթակառուցվածքի զարգացման և արտահանման խթանման համար նոր գործիքների որոնման ժամանակաշրջանի կարևոր խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապահովագրական համակարգի ֆինանսական կայունության խնդրին։ Ապահովագրական կառույցը պետք է կարողանա գնահատել յուրաքանչյուր գործարքի ռիսկայնությունը, սահմանել համապատասխան ապահովագրավճար, ձևավորել բավարար պահուստներ և կառավարել միաժամանակ բազմաթիվ արտահանման գործարքներից առաջացող հնարավոր կորուստները։ Հետևաբար անհրաժեշտ է մշակել ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանություն, որը հաշվի կառնի ոչ միայն արտահանող կազմակերպության ֆինանսական վիճակը, այլև օտարերկրյա գնորդի, երկրի և կոնկրետ շուկայի առանձնահատկությունները։ Կարևոր է նաև պետական աջակցության և շուկայական մեխանիզմների հարաբերակցության հարցը։ Եթե արտահանման վարկերի ապահովագրությունը ամբողջությամբ հիմնված է պետական միջոցների վրա, կարող են առաջանալ բյուջետային և բարոյական ռիսկերի խնդիրներ։ Մյուս կողմից՝ միայն մասնավոր ապահովագրական համակարգը կարող է բավարար չափով չծածկել բարձր քաղաքական կամ համակարգային ռիսկերը։ Հետևաբար ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից մեկը կարող է լինել այնպիսի համակցված մոդելի ձևավորումը, որը միաժամանակ կապահովի շուկայի արդյունավետությունը, պետական աջակցության նպատակային կիրառումը և ապահովագրական համակարգի ֆինանսական կայունությունը։ Արտահանման վարկերի ապահովագրությունը կարող է նաև ազդեցություն ունենալ հայկական արտադրողների մրցունակության վրա։ Արտահանողը, որը կարողանում է առաջարկել օտարերկրյա գնորդին ավելի ճկուն վճարման պայմաններ՝ պահպանելով իր ֆինանսական պաշտպանության մակարդակը, կարող է առավել մրցունակ լինել այն շուկաներում, որտեղ վճարման հետաձգումը կամ առևտրային վարկավորումը գործարքի կարևոր պայման է։ Այդ պատճառով ապահովագրական մեխանիզմը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես վնասների փոխհատուցման գործիք, այլև որպես արտահանման վաճառքային քաղաքականության և մրցունակության ապահովման բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը կայանում է Հայաստանի պայմաններում արտահանման վարկերի ապահովագրության արդյունավետ կառուցակարգերի զարգացման վերաբերյալ մոտեցումների մշակման մեջ։ Դրանք կարող են ներառել ապահովագրական ռիսկերի դասակարգում, պայմանագրային հարաբերությունների կատարելագործում, պետական և մասնավոր կառույցների համագործակցության ձևավորում, արտահանողներին տեղեկատվական աջակցության տրամադրում, ռիսկերի գնահատման մեթոդների բարելավում և ֆինանսական համակարգի հետ կապերի ամրապնդում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը արտահանման վարկերի ապահովագրությունը դիտարկում է որպես ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ գործիք, որը կարող է նվազեցնել արտաքին առևտրի անորոշությունը, բարձրացնել արտահանողների ֆինանսավորման հասանելիությունը և աջակցել Հայաստանի արտահանման ներուժի իրացմանը։ Թեման միավորում է ֆինանսների, ապահովագրության, բանկային գործունեության, ռիսկերի կառավարման և միջազգային առևտրի խնդիրները և կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, ապահովագրական ու բանկային ոլորտի մասնագետներին, արտահանող ընկերությունների ղեկավարներին, պետական տնտեսական քաղաքականություն մշակողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Lեզվաբանություն

Գիրքը ընդգրկում է՝ ոճաբանության ընդհանուր տեսական հիմունքները, հայերենում գործածվող հիմնական ոճերը (գիտական, պաշտոնական, հրապարակախոսական, գեղարվեստական և խոսակցական), լեզվական արտահայտչամիջոցների (փոխաբերություն, համեմատություն, հակադրություն և այլն) կիրառությունը, խոսքի ոճական ճիշտ կազմակերպման սկզբունքները, լեզվական ընտրության և արտահայտչականության խնդիրները տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում։ Այն օգտակար է՝ լեզվաբանության և բանասիրության ուսանողների համար, հայոց լեզվի ուսուցիչների համար, լրագրողների և հրապարակախոսների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են զարգացնել իրենց խոսքի ոճական մշակույթը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը նպաստում է հայերեն խոսքի գիտակցված, ճշգրիտ և արտահայտիչ կիրառմանը՝ բացահայտելով նրա ոճական բազմազան հնարավորությունները։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը վերաբերում է քաղաքաշինական քաղաքականության ազդեցությանը քաղաքային հորինվածքի ձևավորման վրա՝ Մարսելի քաղաքային գլխավոր առանցքի օրինակով, ընդգծելով քաղաքային պլանավորման, տարածական կազմակերպման և սոցիալ-տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել, թե ինչպես պետական և տեղական քաղաքաշինական քաղաքականությունները ձևավորում են քաղաքի կառուցվածքային առանցքները, տարածական աճի ուղղությունները և քաղաքային միջավայրի ֆունկցիոնալ կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում են Մարսելի գլխավոր քաղաքային առանցքի պատմական ձևավորման փուլերը, դրա ճարտարապետական և ինժեներական լուծումները, ինչպես նաև քաղաքային ենթակառուցվածքների զարգացումը՝ տրանսպորտային ցանցեր, հասարակական տարածքներ և վարչական կենտրոններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքային հորինվածքի (urban fabric) ձևավորման վրա քաղաքական որոշումների ազդեցությանը՝ ներառյալ գոտիավորման քաղաքականությունը, վերակառուցման ծրագրերը և քաղաքային տարածքների վերակազմակերպումը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է սոցիալական և տնտեսական գործոնների ազդեցությունը քաղաքային կառուցվածքի վրա՝ բնակչության տեղաբաշխում, տնտեսական ակտիվության կենտրոնացում և քաղաքային տարածքների անհավասար զարգացում։ Միաժամանակ վերլուծվում է եվրոպական քաղաքաշինական փորձը և Մարսելի օրինակի համադրությունը այլ քաղաքների զարգացման մոդելների հետ՝ բացահայտելով արդյունավետ պլանավորման սկզբունքներ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է քաղաքաշինության և ուրբանիստիկայի ոլորտում՝ նպաստելով քաղաքային քաղաքականության ազդեցության ավելի խորքային ընկալմանը քաղաքային տարածքների ձևավորման գործընթացում։

Իրավաբանություն

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտի տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ իրավական մեխանիզմի էությունը, կիրառման նախադրյալները, իրավական հետևանքները և քրեական պատասխանատվության անհատականացման գործընթացում դրա նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշտության կամավորության, պատճառված վնասի հատուցման կամ այլ կերպ հարթման, տուժողի իրավունքների պաշտպանության և քրեական վարույթի մասնակիցների օրինական շահերի ապահովման հարցերին։ Վերլուծվում են համապատասխան իրավական նորմերի մեկնաբանման և կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հնարավոր խնդիրներն ու հակասությունները։ Քննարկվում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու այս հիմքի հարաբերակցությունը արդարության, համաչափության և քրեական իրավունքի այլ հիմնարար սկզբունքների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հաշտության ինստիտուտի արդյունավետությունը և դրա իրավական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի, քրեական դատավարության և իրավակիրառ գործունեության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1930-ական թվականներին սփյուռքահայ հասարակական-քաղաքական մտքում Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման վերաբերյալ ձևավորված գնահատականների, մեկնաբանությունների և գաղափարական դիրքորոշումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր քաղաքական հոսանքների, կուսակցական շրջանակների, հասարակական գործիչների, մտավորականների և սփյուռքահայ մամուլի կողմից արտահայտված մոտեցումների համադրումն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տվյալ պատմական իրադարձության ընկալման բազմազանությունը հայկական սփյուռքում։ Քննվում է, թե ինչպես էին քաղաքական և գաղափարական տարբեր դիրքերից մեկնաբանվում Հայաստանի Հանրապետության գոյության ավարտը, իշխանափոխության գործընթացը, նոր պետական համակարգի ձևավորումը և Խորհրդային Հայաստանի հետ հետագա հարաբերությունների խնդիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ սփյուռքահայ հասարակական-քաղաքական շրջանակների գնահատականները միատարր չէին և պայմանավորված էին ինչպես գաղափարական ու կուսակցական տարբերություններով, այնպես էլ համայնքների քաղաքական միջավայրով, պատմական փորձով և Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումներով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սփյուռքահայ մամուլի, հրապարակախոսության, հուշագրությունների, քաղաքական փաստաթղթերի և հասարակական գործիչների աշխատությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի բանավեճերի հիմնական թեմաներն ու փաստարկները։ Վերլուծվում են նաև խորհրդային պետականության, ազգային ինքնիշխանության, Հայաստանի անվտանգության, հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների և ազգային քաղաքական հեռանկարների վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումները։ Կարևորվում է տարբեր քաղաքական ուժերի գնահատականների համեմատությունը՝ ցույց տալու համար, թե նույն իրադարձություններն ինչպես էին ստանում տարբեր մեկնաբանություններ՝ կախված հեղինակների քաղաքական հայացքներից և գաղափարական նախադրյալներից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժամանակի ընթացքում դիրքորոշումների հնարավոր փոփոխություններին՝ պայմանավորված Խորհրդային Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական գործընթացների վերաբերյալ սփյուռքում տարածվող տեղեկություններով։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն Հայաստանի խորհրդայնացման վերաբերյալ պատմական գնահատականները, այլև միջպատերազմյան շրջանի սփյուռքահայ քաղաքական մշակույթը, գաղափարական հակասությունները և հայրենիքի քաղաքական զարգացման վերաբերյալ ձևավորված տարբեր պատկերացումները՝ դրանք դիտարկելով իրենց պատմական և հասարակական համատեքստում։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Կուրի ավազանի Հայաստանի Հանրապետության տարածքով անցնող գետերի ջրաքիմիական հետազոտությանը և դրանց որակի համալիր գնահատմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է գետերի ջրերի ֆիզիկո-քիմիական բաղադրիչների կառուցվածքը, ջրի որակի ինդիկատորների վերլուծությունը, ինչպես նաև բնական և антրոպոգեն գործոնների ազդեցությունը ջրային ռեսուրսների որակի վրա։ Աշխատությունում իրականացվում է ջրի հիմնական աղտոտիչների հայտնաբերման և չափման գործընթացի վերլուծություն, ներկայացվում են ջրի հիդրոքիմիական ցուցանիշների համեմատական գնահատականներ, առաջարկվում են համալիր մեթոդներ՝ ջրի որակի դասակարգման, պոտենցիալ ռիսկերի գնահատման և շրջակա միջավայրի պահպանության համար։ Գիտական արդյունքները թույլ են տալիս ձևավորել արդյունավետ հիդրոէկոլոգիական կառավարման և ջրային ռեսուրսների պահպանության ռազմավարություններ՝ ապահովելու անվտանգ, առողջարար և կայուն ջրային մատակարարում բնակչության և գյուղատնտեսության համար։ Գիրքը օգտակար է հիդրոլոգների, բնապահպանների, ջրային կառավարման մասնագետների, գիտնականների, ուսանողների և պետական մարմինների համար, ովքեր զբաղվում են ջրային ռեսուրսների պահպանությամբ և վերլուծությամբ։