Նոր գրքեր։ Հասարակական գիտություններ։ Բանասիրական գիտություններ: Լեզվաբանություն։ Գրականագիտություն: Պատմական գիտություններ: Պատմություն: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն; Ազգագրություն։ (Ինֆորմացիոն ցանկ) = Новые книги։ Общественно-политичес (1973, թիվ 4)

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում քիմիայի դասավանդման գործընթացում սովորողների ստեղծագործական մտածողության ձևավորման և զարգացման մեթոդական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ստեղծագործական մտածողության հոգեբանամանկավարժական առանձնահատկությունները, դրա զարգացման հիմնական պայմանները և ուսումնական գործունեության ընթացքում ինքնուրույն, վերլուծական ու ոչ ստանդարտ մտածողության խթանման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քիմիայի ուսուցման բովանդակության, դասավանդման մեթոդների և ուսումնական առաջադրանքների դերին սովորողների ճանաչողական ակտիվության, հետազոտական հետաքրքրությունների և ստեղծագործական կարողությունների զարգացման գործում։ Ուսումնասիրվում են խնդրահարույց ուսուցման, հետազոտական աշխատանքների, փորձարարական առաջադրանքների, նախագծային գործունեության և միջառարկայական կապերի կիրառման մեթոդական առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են քիմիական երևույթների բացատրության, փորձերի պլանավորման, վարկածների առաջադրման, արդյունքների համեմատության և ինքնուրույն եզրահանգումների ձևակերպման միջոցով սովորողների մտածողության զարգացման հնարավորությունները։ Կարևորվում են ուսուցչի դերը ստեղծագործական ուսումնական միջավայրի ձևավորման գործում, սովորողների անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը և ուսուցման տարբերակված մոտեցումների կիրառումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ներկայացվել քիմիայի դպրոցական դասընթացի տարբեր թեմաների ուսուցման ընթացքում կիրառվող ստեղծագործական առաջադրանքներ, հետաքրքրաշարժ խնդիրներ, լաբորատոր աշխատանքներ և գործնական իրավիճակների վերլուծության օրինակներ։ Անդրադարձ է կատարվում սովորողների ինքնուրույնության, նախաձեռնողականության, տրամաբանական դատողության և գիտական երևակայության զարգացմանը նպաստող մանկավարժական պայմաններին։ Առանձնացվում են ստեղծագործական մտածողության զարգացման մակարդակի գնահատման չափանիշների մշակման, ուսուցման արդյունավետության որոշման և մեթոդական մոտեցումների կատարելագործման խնդիրները։ Կարևորվում է նաև տեսական գիտելիքների և գործնական փորձի համադրումը, որը նպաստում է քիմիական հասկացությունների գիտակցված յուրացմանը և ձեռք բերված գիտելիքների կիրառմանը նոր իրավիճակներում։ Աշխատությունը նշանակություն ունի քիմիայի դասավանդման մեթոդիկայի, ժամանակակից մանկավարժական տեխնոլոգիաների և դպրոցական բնագիտական կրթության զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել քիմիայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության հետազոտողների, ուսուցման մեթոդիստների և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենում անգլերենի ազդեցությամբ ձևավորված լեզվական միավորների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես պատճենումների և ազատ թարգմանությունների կառուցվածքային, իմաստային ու գործառական առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում լեզվական փոխառության այն ձևերն են, որոնց դեպքում օտար բառը կամ արտահայտությունը ֆրանսերեն չի ներթափանցում իր սկզբնական հնչյունական և գրավոր տեսքով, այլ վերարտադրվում է ֆրանսերենի սեփական բառային ու բառակազմական միջոցներով։ Քննվում են բառային, իմաստային և դարձվածաբանական պատճենումների ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ անգլերեն հասկացությունը փոխանցվում է համեմատաբար ազատ ֆրանսերեն համարժեքով՝ պահպանելով սկզբնական հաղորդակցական կամ իմաստային բովանդակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անգլերենի միջազգային ազդեցության ուժեղացման պայմաններում ֆրանսերենի բառապաշարում տեղի ունեցող փոփոխություններին և նոր հասկացությունների անվանման անհրաժեշտությանը։ Նյութը կարող է ընդգրկել զանգվածային հաղորդակցության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, տնտեսության, մշակույթի, հասարակական կյանքի և առօրյա հաղորդակցության ոլորտներում տարածված նոր լեզվական երևույթներ։ Կարևոր խնդիր է պատճենումը սովորական բառային փոխառությունից տարբերակելը, քանի որ առաջին դեպքում ֆրանսերենը հիմնականում օգտագործում է սեփական լեզվական նյութը՝ ընդօրինակելով օտար միավորի իմաստային կամ կառուցվածքային մոդելը։ Ազատ թարգմանությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես է սկզբնական անգլերեն հասկացությունը հարմարեցվում ֆրանսախոս միջավայրի լեզվական նորմերին և հաղորդակցական պահանջներին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են դիտարկվել նաև նոր միավորների գործածության հաճախականությունը, ոճական արժեքը, տարածման միջավայրերը և լեզվական նորմի հետ դրանց հարաբերակցությունը։ Առանձին նշանակություն ունի լեզվական նորարարությունների նկատմամբ ֆրանսերենի պաշտպանական և կարգավորիչ միտումների ուսումնասիրությունը, քանի որ օտար ազդեցության պայմաններում հաճախ ստեղծվում կամ տարածվում են ֆրանսերեն համարժեքներ։ Համադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն երկու լեզուների բառապաշարային փոխազդեցությունը, այլև լեզվական համակարգերի՝ նոր սոցիալական ու տեխնոլոգիական իրողություններին հարմարվելու մեխանիզմները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է բառագիտության, թարգմանագիտության, լեզվական շփումների տեսության և սոցիոլեզվաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով ժամանակակից անգլերեն-ֆրանսերեն լեզվական փոխազդեցության կարևոր դրսևորումներից մեկը։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության շինարարության ոլորտում առկա ռիսկերի բացահայտմանը, գնահատմանը և կառավարմանը՝ շեշտադրելով շինարարական գործունեության արդյունավետության, կայունության և կանխատեսելիության բարձրացման խնդիրները։ Շինարարության ոլորտը բնութագրվում է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններով, որոնց փոփոխությունը կարող է ազդել ինչպես առանձին նախագծերի, այնպես էլ ամբողջ շինարարական հատվածի ֆինանսական և տնտեսական արդյունքների վրա։ Այդ պատճառով ռիսկերի համակարգված գնահատումն ու դրանց կառավարման արդյունավետ մեխանիզմների ձևավորումը կարևոր պայման են ներդրումային ծրագրերի հաջող իրականացման և շինարարական կազմակերպությունների կայուն գործունեության համար։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից մեկը շինարարության ոլորտում ռիսկերի դասակարգումն է։ Դրանք կարող են ունենալ ֆինանսական, տնտեսական, շուկայական, տեխնիկական, կազմակերպական, իրավական, բնապահպանական և այլ բնույթ։ Շինարարական նախագծերի ընթացքում կարող են առաջանալ հումքի և շինանյութերի գների փոփոխության, ֆինանսավորման պայմանների վատթարացման, պահանջարկի տատանումների, նախագծային սխալների, աշխատանքների ժամկետների խախտման, մատակարարումների ուշացման և այլ ռիսկեր։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի առաջացման տարբեր պատճառներ և պահանջում է կառավարման համապատասխան մոտեցում։ Ֆինանսական ռիսկերը հատկապես կարևոր են, քանի որ շինարարական ծրագրերը սովորաբար պահանջում են զգալի ներդրումներ և իրականացվում են երկար ժամանակահատվածում։ Փոխարժեքի, տոկոսադրույքների, վարկավորման պայմանների կամ շինարարական նյութերի գների փոփոխությունը կարող է էականորեն ազդել ծրագրի վերջնական արժեքի վրա։ Հետևաբար ռիսկերի գնահատման համակարգում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ինչպես նախնական բյուջեի ձևավորման ճշգրտությունը, այնպես էլ ծախսերի հնարավոր փոփոխությունների նկատմամբ նախագծի զգայունությունը։ Շինարարության ոլորտում կարևոր նշանակություն ունեն նաև շուկայական ռիսկերը։ Բնակարանների, առևտրային և արտադրական տարածքների նկատմամբ պահանջարկի փոփոխությունը կարող է ազդել կառուցապատողների եկամուտների, ներդրումային որոշումների և նոր նախագծերի իրականացման նպատակահարմարության վրա։ Տնտեսական ակտիվության անկումը կամ աճը, բնակչության եկամուտների փոփոխությունը և ֆինանսական շուկայի պայմանները կարող են փոխել շինարարական ծառայությունների և անշարժ գույքի պահանջարկը։ Այդ պատճառով շինարարական նախագծերի պլանավորումը պետք է հիմնված լինի շուկայի հնարավոր զարգացումների գնահատման վրա։ Տեխնիկական և նախագծային ռիսկերը ևս կարևոր տեղ են զբաղեցնում։ Նախագծային փաստաթղթերի թերությունները, հաշվարկային սխալները, ոչ համապատասխան նյութերի կիրառումը, շինարարական տեխնոլոգիաների խախտումները կամ աշխատանքների անբավարար վերահսկողությունը կարող են հանգեցնել լրացուցիչ ծախսերի, ժամկետների երկարաձգման և շինարարական օբյեկտների որակի նվազման։ Այդ պատճառով ռիսկերի կառավարման համակարգը պետք է ներառի տեխնիկական վերահսկողության, որակի ապահովման և նախագծային լուծումների ստուգման արդյունավետ մեխանիզմներ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև իրավական և վարչական ռիսկերի գնահատումը։ Շինարարական գործունեությունը ենթակա է բազմաթիվ իրավական և կարգավորող պահանջների, որոնք վերաբերում են հողօգտագործմանը, քաղաքաշինական գործընթացներին, շինարարության թույլտվություններին, անվտանգության կանոններին, պայմանագրային հարաբերություններին և այլ հարցերի։ Կարգավորող միջավայրի փոփոխությունները կամ անհրաժեշտ վարչական ընթացակարգերի ձգձգումները կարող են ազդեցություն ունենալ ծրագրերի իրականացման ժամկետների և ծախսերի վրա։ Հետևաբար կազմակերպությունները պետք է ունենան իրավական ռիսկերի մշտադիտարկման և դրանց կանխարգելման համապատասխան գործիքներ։ Ռիսկերի կառավարման կարևոր փուլ է դրանց քանակական և որակական գնահատումը։ Որակական գնահատման միջոցով հնարավոր է որոշել յուրաքանչյուր ռիսկի առաջացման հավանականությունն ու հնարավոր ազդեցության աստիճանը, իսկ քանակական մեթոդները թույլ են տալիս այդ ազդեցությունը արտահայտել ֆինանսական կամ այլ չափելի ցուցանիշներով։ Կարող են կիրառվել ռիսկերի մատրիցներ, զգայունության վերլուծություն, սցենարային գնահատում, հավանականային մոդելավորում և այլ մեթոդներ։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ավելի ամբողջական պատկեր շինարարական նախագծի ռիսկային միջավայրի վերաբերյալ։ Կարևոր խնդիր է ռիսկերի առաջնահերթությունների որոշումը։ Բոլոր ռիսկերը հնարավոր չէ նույն չափով վերահսկել կամ ֆինանսապես չեզոքացնել, ուստի անհրաժեշտ է առանձնացնել այն գործոնները, որոնք ունեն առավել բարձր հավանականություն կամ կարող են առաջացնել առավել մեծ վնաս։ Այդպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս սահմանափակ ռեսուրսներն ուղղել առավել վտանգավոր ռիսկերի կանխարգելմանը և բարձրացնել կառավարման համակարգի արդյունավետությունը։ Ռիսկերի կառավարման հնարավոր ռազմավարությունների շարքում կարող են կիրառվել ռիսկի կանխարգելումը, նվազեցումը, փոխանցումը, ապահովագրումը, պահուստների ձևավորումը կամ որոշ դեպքերում ռիսկի գիտակցված ընդունումը։ Շինարարական կազմակերպության ընտրած ռազմավարությունը կախված է ռիսկի բնույթից, դրա հնարավոր վնասից, վերահսկելիությունից և կառավարման ծախսերից։ Օրինակ՝ որոշ ֆինանսական ռիսկեր կարող են մասնակիորեն փոխանցվել ապահովագրական կամ պայմանագրային մեխանիզմների միջոցով, մինչդեռ տեխնիկական ռիսկերի դեպքում առավել արդյունավետ կարող է լինել նախնական կանխարգելումը և որակի վերահսկողությունը։ Հայաստանի շինարարության հատվածի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նաև տեղական տնտեսական և ինստիտուցիոնալ միջավայրի ազդեցությունը ռիսկերի ձևավորման վրա։ Շինարարական կազմակերպությունները գործում են Հայաստանի տնտեսության, ֆինանսական համակարգի, քաղաքաշինական կարգավորման և անշարժ գույքի շուկայի պայմաններում, ուստի միջազգային ընդհանուր մեթոդաբանությունները անհրաժեշտ է հարմարեցնել տեղական առանձնահատկություններին։ Այդ համատեքստում կարևոր են շուկայի ծավալը, ֆինանսավորման հասանելիությունը, շինանյութերի ներմուծման և տեղական արտադրության հարաբերակցությունը, աշխատուժի հասանելիությունը և կարգավորող միջավայրի կայունությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև շինարարական նախագծերի ռիսկերի և ապահովագրության փոխհարաբերությանը։ Ապահովագրական գործիքները կարող են նվազեցնել որոշ անբարենպաստ իրադարձությունների ֆինանսական հետևանքները, սակայն դրանց արդյունավետությունը կախված է ապահովագրական պայմանագրերի բովանդակությունից, ծածկույթի սահմաններից և ռիսկերի ճիշտ գնահատումից։ Այդ պատճառով ապահովագրությունը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես ռիսկերի կառավարման միակ միջոց, այլ որպես ավելի լայն կառավարման համակարգի բաղադրիչ։ Ժամանակակից մոտեցումների տեսանկյունից կարևոր է նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը ռիսկերի կառավարման գործընթացում։ Շինարարական նախագծերի թվային մոդելավորումը, տվյալների վերլուծությունը, նախագծերի կառավարման համակարգերը և այլ թվային գործիքներ կարող են օգնել վաղ փուլում հայտնաբերել հնարավոր շեղումները, վերահսկել ծախսերն ու ժամկետները և բարելավել որոշումների կայացման գործընթացը։ Տվյալների վրա հիմնված կառավարման կիրառումը կարող է հատկապես օգտակար լինել բազմագործոն և երկարաժամկետ շինարարական ծրագրերում։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ռիսկերի գնահատման և կառավարման արդյունավետ համակարգը կարող է նպաստել շինարարական նախագծերի ծախսերի վերահսկմանը, ժամկետների պահպանմանը, ներդրումների արդյունավետության բարձրացմանը և կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության ապահովմանը։ Այն կարող է նաև նպաստել շինարարական ոլորտում կանխատեսելիության բարձրացմանը և ներդրումային միջավայրի բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը շինարարության ոլորտի ռիսկերը դիտարկում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, ֆինանսական, տեխնիկական և ինստիտուցիոնալ գործոնների համակարգ։ Դրա հիմնական ուղղությունն է ռիսկերի ժամանակին բացահայտումը, դրանց հնարավոր ազդեցության գնահատումը և համապատասխան կառավարման մեխանիզմների մշակումը՝ Հայաստանի Հանրապետության շինարարության հատվածի առանձնահատկություններին համապատասխան։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, շինարարական կազմակերպությունների ղեկավարներին, նախագծերի կառավարիչներին, ներդրումային մասնագետներին, ռիսկերի կառավարման մասնագետներին, քաղաքաշինության ոլորտի մասնագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Մշակույթ

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի օրացուցային տեղեկատու է, որը նվիրված է 1977 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսներին առնչվող պատմական, մշակութային, գիտական, գրական և հասարակական նշանակության հիշարժան տարեթվերի ներկայացմանը։ Ընդգրկվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունների տարեդարձերը, նշանավոր գործիչների ծննդյան և մահվան թվականները, ինչպես նաև գիտության, կրթության, արվեստի, գրականության և հասարակական կյանքի զարգացման հետ կապված նշանակալի տարելիցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ ժողովրդի պատմության, ազգային մշակույթի, գրական ժառանգության և գիտական մտքի զարգացման հետ առնչվող հիշարժան ամսաթվերին։ Տեղեկատվությունը կարող է ներառել հայ և համաշխարհային ճանաչում ունեցող գրողների, գիտնականների, արվեստագետների, հասարակական ու մշակութային գործիչների կենսագրական համառոտ տվյալներ, նրանց գործունեության հիմնական ուղղությունները և պատմամշակութային նշանակությունը։ Նյութերը ներկայացվում են ժամանակագրական սկզբունքով՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին համապատասխան ամիսների և օրերի շրջանակում գտնել անհրաժեշտ տեղեկությունները։ Կարևորվում է հիշարժան տարեթվերի համակարգված ներկայացումը, որը նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը, մշակութային ժառանգության ճանաչմանը և տարբեր ժամանակաշրջանների կարևոր իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկությունների տարածմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել գրադարանային ցուցահանդեսների, թեմատիկ միջոցառումների, գրական երեկոների, հոբելյանական հանդիպումների և կրթական ծրագրերի կազմակերպման ընթացքում։ Այն նաև օգտակար տեղեկատվական աղբյուր է մատենագիտական աշխատանքների, պատմամշակութային ուսումնասիրությունների և հանրային լուսավորչական գործունեության համար։ Տեղեկատուն նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, մանկավարժների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, պատմաբանների, ուսանողների և հիշարժան տարեթվերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է միկրոալբումինուրիայի ուսումնասիրմանը՝ որպես սրտակամային համախտանիշի զարգացման վաղ ռիսկային գործոնի։ Վերլուծվում է երիկամների ֆունկցիոնալ վիճակի խանգարումների և սրտանոթային համակարգի հիվանդությունների միջև փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև միկրոալբումինուրիայի դերը՝ որպես օրգանիզմում անոթային և երիկամային վնասումների վաղ ցուցանիշ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են միկրոալբումինուրիայի հայտնաբերման մեթոդները, դրա կլինիկական նշանակությունը, ռիսկի գնահատման հնարավորությունները և կապը հիպերտոնիայի, շաքարային դիաբետի ու այլ քրոնիկ հիվանդությունների հետ։ Քննարկվում են սրտակամային համախտանիշի կանխարգելման, վաղ ախտորոշման և հիվանդների կառավարման ժամանակակից մոտեցումները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նեֆրոլոգիայի և սրտաբանության ոլորտներում՝ նպաստելով բարձր ռիսկային հիվանդների վաղ հայտնաբերմանը, բուժական ռազմավարությունների կատարելագործմանը և բարդությունների կանխարգելմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նեֆրոլոգների, սրտաբանների, թերապևտների, կլինիկական հետազոտողների և բժշկական ոլորտի մասնագետների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը վերաբերում է Օսմանյան պետության սահմանադրական կարգի հիմունքներին և պետական կառավարման իրավական կազմակերպմանը։ Վերնագրից կարելի է ենթադրել, որ նյութի առանցքում պետական իշխանության կառուցվածքի, կառավարման սկզբունքների և պետության գործունեությունը կարգավորող իրավական դրույթների ներկայացումն է։ Այն առնչվում է սահմանադրական իրավունքի ձևավորման պատմությանը և Օսմանյան կայսրության քաղաքական ու վարչական համակարգի ուսումնասիրությանը։ Նման բնույթի հրապարակումները կարևոր աղբյուրներ են՝ հասկանալու համար, թե ինչպես էին ներկայացվում պետական իշխանության իրավական հիմքերը, կառավարման մարմինների լիազորությունները և պետության ու հասարակության հարաբերությունները XIX դարի երկրորդ կեսին։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, իրավական մտքի զարգացմամբ, սահմանադրական կառավարման սկզբունքներով և տարածաշրջանի քաղաքական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն նաև արժեքավոր է պատմական տպագիր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական հարցերի շուրջ շրջանառվող իրավական հասկացություններն ու պետականության մասին պատկերացումները։ Հրատարակության ճշգրիտ բովանդակությունը վերնագրից ամբողջությամբ որոշել հնարավոր չէ, ուստի դրա հիմնական թեմատիկ ուղղությունը սահմանադրական և պետական-իրավական հարցերն են։