Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1982, թիվ 10)

Технология

Աշխատությունը նվիրված է բուսական հումքատեսակների հիման վրա բուրավետ ալկոհոլային ըմպելիքների նոր արտադրատեսակների տեխնոլոգիաների մշակմանը և փորձարկմանը։ Գրքում ներկայացվում են տարատեսակ բուսական հումքների ընտրության, դրանց նախնական մշակման, հոտային և համային բաղադրիչների պահպանման մեթոդները։ Հեղինակը վերլուծում է թրմման, լցոնման, ֆերմենտացիայի և դեգուստացիոն գործընթացների ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի հոտային և համային որակի վրա, ինչպես նաև առաջարկում է օպտիմալ համադրություններ և արտադրության փուլերի կարգավորում՝ առավելագույն արտադրողականություն և կայուն որակ ապահովելու համար։ Աշխատությունում ընդգրկված են նաև փորձնական արտադրության արդյունքների հուսալիության գնահատման մեթոդներ և չափանիշներ, ինչն հնարավորություն է տալիս արդյունքը ստանդարտացնել և վերարտադրել։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է սննդարար տեխնոլոգների, գինեգործների, բուսաբույծների և նոր արտադրատեսակների մշակման մասնագետների համար՝ նպաստելով տեղական բուսական հումքի արդյունավետ օգտագործմանը և նորարար ալկոհոլային ըմպելիքների շուկայում մրցունակության բարձրացմանը։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի գեղարվեստական արձակի երգիծական առանձնահատկությունների և դրանց արտահայտման լեզվաոճական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպես են լեզվական և ոճական տարբեր հնարները ձևավորում երգիծական խոսքը, ստեղծում հումորային ու քննադատական ենթատեքստ և բացահայտում հեղինակի վերաբերմունքը հասարակական, բարոյական ու մարդկային երևույթների նկատմամբ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բառապաշարի ընտրությունը, խոսակցական և ժողովրդական լեզվական տարրերի կիրառությունը, դարձվածքները, փոխաբերությունները, համեմատությունները, չափազանցությունները, հեգնանքը, պարոդիան, հակադրությունը և այլ արտահայտչամիջոցներ, որոնց միջոցով ստեղծվում է երգիծական ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կերպարների խոսքի ուսումնասիրությունը, քանի որ նրանց անհատական խոսելաձևը, բառապաշարը, կրկնությունները, արտահայտությունների ընտրությունն ու խոսքային վարքագիծը հաճախ դառնում են բնավորության բացահայտման և սոցիալական տիպերի ներկայացման կարևոր միջոցներ։ Հեղինակի արձակին բնորոշ է իրականության նկատմամբ սուր դիտողականությունը, հասարակական արատների քննադատությունը և մարդկային թերությունների բացահայտումը, իսկ լեզվական հնարների նպատակային կիրառումը հնարավորություն է տալիս համատեղել ծիծաղաշարժությունն ու քննադատական միտքը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ երգիծանքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բովանդակային երևույթ, այլև որպես լեզվական ու ոճական համակարգ, որտեղ բառի, արտահայտության, նախադասության կառուցվածքի և խոսքային իրավիճակի փոխազդեցությամբ ձևավորվում է բազմաշերտ իմաստ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության, հայոց լեզվի, ոճագիտության և գրականագիտության մասնագետներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և արևմտահայ գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին՝ առաջարկելով պատկերացում այն մասին, թե ինչպիսի լեզվական գործիքներով է հնարավոր ստեղծել ազդեցիկ երգիծական արձակ և միաժամանակ արտացոլել ժամանակաշրջանի հասարակական ու բարոյահոգեբանական խնդիրները։

Культура

Հայոց ավանդական հարսանեկան գովքերը հնագույն ծեսերի համատեքստում ներկայացնում են բանավոր մշակույթի կարևոր շերտ, որտեղ երգային և խոսքային ձևերով արտահայտվել են հարսանիքի ծիսական իմաստները, համայնքային միասնությունը և նոր ընտանիքի ստեղծման խորհրդանշականացումը։ Այդ գովքերը գործել են որպես անցման ծեսերի բաղադրիչ, որտեղ հարսն ու փեսան դիտարկվել են որպես նոր սոցիալական կարգավիճակ ստացող անձինք, իսկ գովքի միջոցով նրանց վերագրվել են դրական հատկանիշներ՝ գեղեցկություն, քաջություն, աշխատասիրություն և բարոյական արժանիքներ։ Այս բանահյուսական ձևերում հաճախ հանդիպում են հին հնդեվրոպական ծիսական մտածողության հետքեր՝ պտղաբերության, բարի բախտի և ընտանեկան շարունակականության գաղափարների շեշտադրումներով, որոնք արտահայտվում են խորհրդանշական պատկերներով և կրկնվող բանաձևերով։ Հարսանեկան գովքերը նաև ունեցել են սոցիալական կարգավորիչ գործառույթ՝ ամրապնդելով համայնքի ներսում փոխադարձ կապերը և հաստատելով նոր ընտանիքի ընդունումը հասարակության կողմից։ Դրանք հաճախ կատարվել են հատուկ ծիսական իրավիճակներում՝ հարսի տուն այցելության, հարսանեկան երթի կամ խնջույքի ընթացքում, և ուղեկցվել են երաժշտությամբ ու պարերով։ Գովքի կատարողները՝ հաճախ ազգականներ կամ մասնագիտացված բանավոր արվեստի կրողներ, իրենց խոսքի միջոցով ոչ միայն գովերգել են նորապսակներին, այլ նաև հղել են բարեմաղթանքներ և պաշտպանիչ խոսքային բանաձևեր՝ չար ուժերից և վատ բախտից պաշտպանվելու նպատակով։ Այս ավանդույթը, պահպանելով հնագույն ծիսական մտածողության տարրերը, միաժամանակ զարգացել է տարբեր պատմական փուլերում՝ հարստանալով տեղական բարբառային և մշակութային առանձնահատկություններով։ Ընդհանուր առմամբ, հարսանեկան գովքերը կարելի է դիտարկել որպես հայ ժողովրդի ծիսական մտածողության, սոցիալական կառուցվածքի և բանավոր արվեստի համադրման կարևոր արտահայտություն։

История

Աշխատությունը հայ ժողովրդին նվիրված պատմամշակութային ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայերի ծագումը, պատմական զարգացումը, ազգային ինքնությունը, մշակույթը և հասարակական կյանքը՝ տարբեր ժամանակաշրջանների ու տարածաշրջանների համատեքստում։ Գիրքը ձգտում է ընթերցողին ամբողջական պատկերացում տալ հայ ժողովրդի ձևավորման և պատմական ճակատագրի մասին՝ անդրադառնալով Հայկական բարձրավանդակին, հայկական պետականության տարբեր փուլերին, օտար տիրապետությունների ժամանակաշրջաններին և սփյուռքի ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայերի ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմներին, հատկապես այն պայմաններում, երբ քաղաքական սահմանների փոփոխությունը և օտար իշխանությունների տիրապետությունը հաճախ հանգեցրել են հայկական բնակչության մասնատման։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են քննարկվել հայերի լեզուն, կրոնը, եկեղեցական ավանդույթները, գրականությունը, արվեստը, ճարտարապետությունը և կրթական մշակույթը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման ու սերունդներին փոխանցման կարևոր բաղադրիչներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայ Առաքելական եկեղեցու դերին, որը դարերի ընթացքում հանդես է եկել ոչ միայն որպես կրոնական հաստատություն, այլև որպես համայնքային և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր կենտրոն։ Աշխատանքը անդրադառնում է նաև հայկական համայնքների տարածմանը Օսմանյան կայսրությունում, Ռուսական կայսրությունում, Մերձավոր Արևելքում և աշխարհի այլ տարածաշրջաններում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ձևավորվել հայկական սփյուռքի տարբեր կենտրոններ։ Հայերի տնտեսական և հասարակական գործունեությունը ներկայացվում է որպես պատմական զարգացման առանձին կարևոր ուղղություն՝ ընդգրկելով արհեստները, առևտուրը, քաղաքային կյանքը, կրթությունը և մտավոր գործունեությունը։ Միաժամանակ ուսումնասիրության մեջ կարող է անդրադարձ կատարվել 19-րդ դարի ազգային-քաղաքական շարժումներին, հայկական հարցի ձևավորմանը և Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնությունների ու զանգվածային տեղահանությունների հետևանքներին։ Հայոց ցեղասպանության թեման այս պատմական պատկերի առանցքային հատվածներից է, քանի որ այն արմատապես փոխեց արևմտահայության ժողովրդագրական, սոցիալական և մշակութային վիճակը և դարձավ ժամանակակից հայկական սփյուռքի ձևավորման կարևոր գործոններից մեկը։ Աշխատությունը նաև կարող է դիտարկել ցեղասպանությունից հետո հայ համայնքների վերակազմավորման գործընթացը, մշակութային ժառանգության պահպանման խնդիրները և տարբեր երկրներում հայկական ինքնության շարունակականությունը։ Կարևոր է նաև ժամանակակից հայության բազմազանության ներկայացումը՝ Հայաստանի և սփյուռքի միջև գոյություն ունեցող պատմական, մշակութային և հասարակական կապերի տեսանկյունից։ Գիրքը հայերին ներկայացնում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների շրջանակում, այլև որպես մշակութային ինքնուրույնություն պահպանած ժողովուրդ, որի լեզուն, հիշողությունը, կրոնական ավանդույթները և մշակութային ժառանգությունը ձևավորվել են երկարատև ու բարդ պատմական գործընթացների արդյունքում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է պատմական, մշակութային և ազգագրական դիտարկումները՝ ընթերցողին ներկայացնելով հայ ժողովրդի ծագման, պատմության, մշակույթի, հասարակական կյանքի և սփյուռքյան գոյության հիմնական առանձնահատկությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագիտությամբ, Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ, ազգագրությամբ, հայկական մշակույթով և հայ ժողովրդի ժամանակակից ինքնության ձևավորման գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին հայ մշակութային կյանքում երաժշտական թատրոնի ձևավորման և զարգացման պատմական ու գեղարվեստական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ազգային թատերական և երաժշտական ավանդույթների փոխազդեցությունն է, որի արդյունքում աստիճանաբար ձևավորվեցին բեմական արվեստի նոր տեսակներ՝ համադրելով դրամատիկական գործողությունը, երաժշտությունը, երգը և կատարողական արվեստը։ Քննվում են այն հասարակական և մշակութային պայմանները, որոնք նպաստեցին երաժշտական թատրոնի սկզբնավորմանը, ինչպես նաև հայ մշակութային կենտրոնների, թատերական խմբերի, երաժիշտների, դերասանների և հասարակական գործիչների մասնակցությունը նոր բեմական մշակույթի զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազգային երաժշտական լեզվի ձևավորմանը, ժողովրդական երաժշտության և քաղաքային երգարվեստի տարրերի կիրառմանը, ինչպես նաև եվրոպական երաժշտաթատերական ավանդույթների յուրացման և տեղայնացման գործընթացներին։ Ուսումնասիրվում են երաժշտական ներկայացումների ժանրային առանձնահատկությունները, բեմադրական սկզբունքները, դերասանական և երգեցողական կատարողականության փոխհարաբերությունը, նվագակցությունը և երաժշտության դրամատուրգիական գործառույթը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օպերային և երաժշտական-կատակերգական ձևերի աստիճանական կայացումը, դրանց կապը ժամանակաշրջանի հայ դրամատուրգիայի և երաժշտական ստեղծագործության զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ներկայացումների ծրագրերը, թատերական մամուլը, ժամանակակիցների հուշագրությունները, երաժշտական ստեղծագործությունները և այլ պատմական նյութեր, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել բեմական կյանքի ընդհանուր պատկերը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև տարբեր քաղաքներում և հայկական համայնքներում գործող մշակութային կենտրոնների փոխադարձ կապերին, հյուրախաղերին և ստեղծագործական փորձի տարածմանը։ Երաժշտական թատրոնի զարգացումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական երևույթ, այլև որպես ազգային մշակութային ինքնագիտակցության, հասարակական կյանքի և մասնագիտական արվեստի կայացման կարևոր բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է երաժշտագիտության, թատերագիտության և մշակույթի պատմության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու հայ երաժշտական բեմարվեստի սկզբնական շրջանի առանձնահատկությունները և հետագա մասնագիտական զարգացման համար ձևավորված գեղարվեստական հիմքերը։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային երկվիճակ քվանտային համակարգերի դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ Լանդաու–Զեների և Դեմկով–Կունիկեի մոդելների շրջանակում։ Հետազոտության առանցքում ժամանակից կախված փոխազդեցության պայմաններում երկու քվանտային վիճակների միջև անցումների օրինաչափություններն են, դրանց հավանականությունների փոփոխությունը և ոչ գծայնության ազդեցությունը համակարգի ժամանակային էվոլյուցիայի վրա։ Դասական երկվիճակ մոտեցումները կարևոր դեր ունեն քվանտային մեխանիկայում՝ էներգետիկ մակարդակների փոխազդեցությունը և դրանց միջև անցումները նկարագրելու համար, մինչդեռ ոչ գծային ընդհանրացումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ավելի բարդ համակարգեր, որոնցում վիճակների փոխազդեցությունը կարող է կախված լինել հենց համակարգի դինամիկական փոփոխականներից։ Լանդաու–Զեների տիպի խնդիրների շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի մակարդակների մոտեցման կամ հատման շրջակայքում համակարգի վարքի ուսումնասիրությունը, իսկ Դեմկով–Կունիկեի մոդելը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ժամանակից կախված պարամետրերով անցումային գործընթացների այլ դաս։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան ոչ գծային դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումների կառուցվածքը, տարբեր մոտավորությունների կիրառելիության սահմանները և անցումային հավանականությունների վարքը տարբեր ռեժիմներում։ Կարևոր ուղղություն է ասիմպտոտիկ և վերլուծական մոտեցումների մշակումը, որոնց օգնությամբ հնարավոր է բնութագրել համակարգի վարքը ինչպես թույլ, այնպես էլ ուժեղ փոխազդեցությունների պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել ոչ գծայնության հետևանքով առաջացող այնպիսի երևույթներին, որոնք բացակայում կամ այլ կերպ են դրսևորվում համապատասխան գծային մոդելներում։ Երկու մոդելների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց ընդհանուր մաթեմատիկական կառուցվածքը, լուծումների առանձնահատկությունները և տարբեր ֆիզիկական համակարգերի նկարագրության համար կիրառելիության շրջանակները։ Նման տեսական ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն քվանտային օպտիկայի, ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայի, խտացված միջավայրերի ֆիզիկայի և ոչ գծային դինամիկայի մի շարք խնդիրների համար։ Վերնագրի վերջում առկա Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերին վերաբերող ձևակերպումը բովանդակային առումով չի համապատասխանում նշված ֆիզիկական մոդելներին և հավանաբար առաջացել է մատենագիտական տվյալների կամ տարբեր վերնագրերի հատվածների տեխնիկական միաձուլման հետևանքով։ Հետևաբար նկարագրությունը հիմնված է աշխատանքի հստակ ճանաչելի գիտական թեմայի՝ ոչ գծային երկվիճակ Լանդաու–Զեների և Դեմկով–Կունիկեի մոդելների վրա։