Օրգանական գյուղատնտեսության էկոլոգատնտեսական նշանակությունը և զարգացման հեռանկարները ՀՀ-ում

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է տիպիզացված ֆունկցիոնալ ծրագրերի իրականացման տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին՝ անդրադառնալով ֆունկցիոնալ ծրագրավորման լեզուներում կիրառվող տիպային համակարգերի դերին և դրանց արդյունավետ իրագործման մեթոդներին։ Գրքում քննարկվում են տվյալների տիպերի սահմանման, ստուգման և կառավարման սկզբունքները, ֆունկցիաների ձևական նկարագրության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնք ապահովում են ծրագրերի ճշտությունն ու հուսալիությունը մշակման և կատարման փուլերում։ Հեղինակը վերլուծում է տիպային վերահսկման, տիպերի արտածման, ծրագրերի օպտիմալացման և ֆունկցիոնալ արտահայտությունների հաշվարկման մեթոդները՝ ներկայացնելով դրանց կիրառությունը ծրագրային համակարգերի կառուցման գործընթացում։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ֆունկցիոնալ ծրագրավորման մաթեմատիկական հիմքերին, ալգորիթմական լուծումների կառուցմանը և ծրագրերի ձևական վերլուծության խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ծրագրավորման լեզուների տեսության, կոմպիլյատորների նախագծման և բարձր հուսալիությամբ ծրագրային ապահովման մշակման ոլորտներում։ Գիրքը նախատեսված է ինֆորմատիկայի, ծրագրային ճարտարագիտության և կիրառական մաթեմատիկայի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ֆունկցիոնալ ծրագրավորման ժամանակակից մոտեցումների և տիպային համակարգերի ուսումնասիրությամբ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է լեռնային գետերի հունաձևավորման գործընթացների կանխագուշակմանը դիմհարային կառուցվածքների առկայության պայմաններում։ Հետազոտության հիմքում գետի բնական հիդրոլոգիական և հիդրավլիկ ռեժիմի փոփոխությունն է այն դեպքերում, երբ գետի հունում կամ դրա հարակից հատվածում կառուցվում են ջրի հոսքը կարգավորող և մակարդակը բարձրացնող դիմհարային կառույցներ։ Նման միջամտությունները կարող են փոխել հոսքի արագությունը, ջրի խորությունը, տուրբուլենտության բնույթը, նստվածքների տեղափոխման ինտենսիվությունը և, հետևաբար, գետի հունի ձևն ու կայունությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել լեռնային գետերի առանձնահատկությունները՝ մեծ թեքությունները, բարձր հոսքային արագությունները, ջրի մակարդակի սեզոնային տատանումները, կոշտ հատակային նստվածքների առկայությունը և հոսքի բարձր էներգետիկությունը։ Այս գործոնների համակցությունը լեռնային գետերում հունաձևավորման գործընթացները դարձնում է հատկապես բարդ, քանի որ անգամ հոսքի ռեժիմի համեմատաբար փոքր փոփոխությունը կարող է հանգեցնել հունի էրոզիայի, նստվածքակուտակման կամ տեղային վերակառուցման։ Դիմհարային կառուցվածքի ստեղծման հետևանքով ջրի հոսքի բնական պայմանները փոխվում են։ Կառույցից վերև կարող է առաջանալ ջրի մակարդակի բարձրացում և հոսքի արագության նվազում, ինչի հետևանքով նվազում է նստվածքներ տեղափոխելու հոսքի ունակությունը և կարող է ուժեղանալ դրանց կուտակումը։ Կառույցից ներքև, հակառակ ուղղությամբ, կարող են ձևավորվել բարձր արագությամբ և տուրբուլենտությամբ բնորոշ հոսքեր, որոնք նպաստում են հունի հատակի և ափերի էրոզիային։ Այս հակադիր գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է գետի հունի երկարաժամկետ կայունության կանխատեսման համար։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է գետի կողմից նստվածքների տեղափոխման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Հունաձևավորման գործընթացների բնույթը մեծապես պայմանավորված է հատակային և կախված վիճակում գտնվող մասնիկների չափերով, ձևով, խտությամբ և հոսքի տրանսպորտային կարողությամբ։ Դիմհարի ազդեցության տակ հիդրավլիկ պայմանների փոփոխությունը կարող է խախտել նստվածքների բնական հավասարակշռությունը՝ մի հատվածում առաջացնելով կուտակում, իսկ մեկ այլ հատվածում՝ նյութի ինտենսիվ հեռացում։ Աշխատանքում կարող են մշակվել կամ կիրառվել մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք կապում են ջրի հոսքի հիդրավլիկ բնութագրերը նստվածքների տեղափոխման և հունի ձևափոխման հետ։ Այդպիսի մոդելները հնարավորություն են տալիս գնահատել ապագա էրոզիայի կամ նստվածքակուտակման ինտենսիվությունը՝ տարբեր հիդրոլոգիական սցենարների դեպքում։ Կանխագուշակման համար կարևոր են գետի ծախսը, ջրի մակարդակը, միջին և տեղային արագությունները, հունի լայնությունը և խորությունը, երկայնական թեքությունը, հատակի նյութի հատիկաչափական կազմը և դիմհարի երկրաչափական բնութագրերը։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև տարբեր ջրաբանական ռեժիմների ազդեցությունը։ Հատկապես կարևոր են վարարումների և հեղեղումների ժամանակաշրջանները, երբ հոսքի էներգիան և նստվածքների տեղափոխման ծավալները կտրուկ աճում են։ Այդ պայմաններում դիմհարային կառույցների ազդեցությամբ ձևավորվող տեղային հիդրավլիկ երևույթները կարող են էապես փոխել հունի երկրաչափությունը։ Ուստի երկարաժամկետ կանխագուշակումը պահանջում է ոչ միայն միջին հոսքային պայմանների, այլև ծայրահեղ ջրաբանական իրադարձությունների հաշվառում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել դիմհարի վերին և ստորին բիեֆերում տեղի ունեցող գործընթացների տարբերություններին։ Վերին հատվածում ջրի մակարդակի բարձրացումը և հոսքի դանդաղումը կարող են հանգեցնել նստվածքների կուտակման, հունի բարձրացման և ջրի թողունակության փոփոխության։ Ստորին հատվածում ջրի արագացման և հատակային նյութի հեռացման հետևանքով կարող է ձևավորվել տեղային խորացում։ Այս երևույթների տարածական զարգացումը կարող է ազդել ինչպես կառույցի անվտանգ աշխատանքի, այնպես էլ գետի հարակից տարածքների հիդրոլոգիական պայմանների վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է կանխագուշակման մեթոդների մշակումը և դրանց ճշգրտության գնահատումը։ Տեսական հաշվարկները կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումների, երկարաժամկետ հիդրոլոգիական տվյալների և գետի հունի պարբերական չափագրումների հետ։ Նման համադրությունը հնարավորություն է տալիս ստուգելու մաթեմատիկական մոդելների համապատասխանությունը իրական գործընթացներին և անհրաժեշտության դեպքում կատարելագործելու դրանց պարամետրերը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են օգտագործվել նաև լաբորատոր մոդելավորում և թվային սիմուլյացիա՝ տարբեր կառուցվածքային և հոսքային պայմաններում հունի փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Գործնական նշանակությունը կապված է դիմհարային և այլ ջրատեխնիկական կառույցների նախագծման, շահագործման և անվտանգության ապահովման հետ։ Հունաձևավորման գործընթացների կանխատեսումը հնարավորություն է տալիս նախապես գնահատել նստվածքակուտակման և էրոզիայի հավանականությունը, ընտրել կառույցի շահագործման առավել արդյունավետ ռեժիմներ և մշակել հունի կայունացման ու նստվածքների կառավարման միջոցառումներ։ Սա հատկապես կարևոր է լեռնային շրջաններում, որտեղ գետային համակարգերի արագ արձագանքը հոսքի փոփոխություններին կարող է մեծացնել ինչպես կառույցների, այնպես էլ շրջակա տարածքների խոցելիությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է լեռնային գետի հունը որպես դինամիկ համակարգ, որի ձևափոխությունը պայմանավորված է ջրի հոսքի, նստվածքների տեղափոխման, հունի նյութի և ջրատեխնիկական կառույցների փոխազդեցությամբ։ Դիմհարների ազդեցության պայմաններում այդ գործընթացների կանխագուշակումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել գետի հունի ապագա զարգացումը, կանխել անցանկալի էրոզիոն և կուտակային երևույթները և բարձրացնել ջրատեխնիկական կառույցների շահագործման արդյունավետությունն ու անվտանգությունը։

Իրավաբանություն

Արդարության համագործակցությունը հասարակական և իրավական հարաբերություններում այն սկզբունքն է, որի համաձայն արդարության ապահովումը հնարավոր է միայն տարբեր սոցիալական, պետական և իրավական ինստիտուտների համատեղ ու համակարգված գործունեության միջոցով։ Արդարությունը, որպես իրավական պետության հիմնարար արժեք, չի կարող իրականացվել մեկ կառույցի կամ անհատի կողմից, այլ պահանջում է համագործակցություն օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների, ինչպես նաև հասարակության միջև։ Այս համագործակցության հիմնական նպատակն է ապահովել օրենքի գերակայությունը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և հասարակական հավասարակշռությունը։ Օրենսդիր մարմինը ձևավորում է արդարության չափանիշները օրենքների միջոցով, գործադիր իշխանությունը ապահովում է դրանց գործադրումը, իսկ դատական իշխանությունը վերահսկում է դրանց ճիշտ կիրառումը և լուծում վեճերը՝ ապահովելով արդար դատաքննություն։ Արդարության համագործակցությունը ներառում է նաև միջազգային մակարդակ, որտեղ պետությունները համագործակցում են մարդու իրավունքների պաշտպանության, հանցագործությունների դեմ պայքարի և իրավական օգնության ոլորտներում։ Բացի պետական ինստիտուտներից, կարևոր դեր ունեն նաև հասարակական կազմակերպությունները, լրատվամիջոցները և քաղաքացիները, որոնք նպաստում են թափանցիկությանը և վերահսկողությանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է վիշապ քարակոթողների ծագման, տարածման, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և հնագիտական համատեքստի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են դրանց հայտնաբերման վայրերը, ժամանակագրական պատկանելությունը, պատկերագրական առանձնահատկությունները և հնարավոր գործառույթները՝ հիմնվելով հնագիտական պեղումների, նյութական մշակույթի և համեմատական վերլուծության տվյալների վրա։ Քննարկվում են քարակոթողների կապը հնագույն բնակավայրերի, պաշտամունքային համալիրների, ջրային աղբյուրների և լեռնային միջավայրի հետ, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը տարածաշրջանի մշակութային և հոգևոր պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Հեղինակը անդրադառնում է տարբեր գիտական տեսություններին, վիշապ քարակոթողների խորհրդանշական մեկնաբանություններին և դրանց տեղին հայկական լեռնաշխարհի վաղ պատմամշակութային ժառանգության մեջ։ Գիրքը նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է ակրիլաթթվի և ակրիլամիդի հիման վրա նոր համապոլիմերային նյութերի ստացմանն ու դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել մոնոմերների համապոլիմերացման պայմանները, ստացված պոլիմերների կառուցվածքը, մոլեկուլային բնութագրերը և հատկությունների փոփոխությունը՝ կախված բաղադրությունից ու սինթեզի պայմաններից։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ջրային միջավայրում պոլիմերների վարքագծին, ջուր կլանելու և պահելու ունակությանը, լուծելիությանը, ուռչմանը, ջերմային և մեխանիկական կայունությանը, ինչպես նաև թթվահիմնային միջավայրի նկատմամբ զգայունությանը։ Ստացված համապոլիմերների կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու դրանց կիրառական ներուժը՝ որպես ֆունկցիոնալ պոլիմերային նյութեր, ջրակլանող համակարգեր, գելեր և տարբեր տեխնոլոգիական գործընթացներում օգտագործվող նյութեր։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նոր պոլիմերների նպատակային սինթեզի և դրանց հատկությունների կառավարման մեթոդների մշակման տեսանկյունից։

Գրականություն

Սուրեն Այվազյանի գեղարվեստական արձակը ձևավորվել է 20-րդ դարի հայ գրականության սոցիալ-պատմական զարգացումների համատեքստում և առանձնանում է իր թեմատիկ բազմազանությամբ ու գաղափարական խորությամբ, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում լեռնաշխարհի մարդկանց կյանքը, գյուղական իրականությունը, մարդու ներաշխարհի բարոյահոգեբանական հակասությունները և պատմական հիշողության վերաիմաստավորումը։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ համադրվում են իրական կյանքի դիտարկումները և գեղարվեստական ընդհանրացումները՝ ստեղծելով կերպարների հարուստ համակարգ, որտեղ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատավոր մարդու, գյուղացու, զինվորի և մտավորականի ճակատագրերին։ Այվազյանի արձակում նկատելի է նաև հայրենի բնաշխարհի՝ հատկապես Հայաստանի լեռնային շրջանների գեղարվեստական պատկերումը, որը ոչ միայն ֆոն է գործողությունների համար, այլև դառնում է ինքնուրույն գաղափարական տարր՝ ձևավորելով ստեղծագործությունների տրամադրությունը և կերպարների հոգեբանական վիճակը։ Նրա վիպակներում և վեպերում ընդգծվում են մարդկային արժանապատվության, խղճի, բարոյական ընտրության և հասարակական պատասխանատվության խնդիրները, որոնք հաճախ ներկայացվում են պատմական իրադարձությունների կամ սոցիալական փոփոխությունների ֆոնի վրա։ Գրողի լեզուն համեմատաբար պարզ է, բայց արտահայտիչ, իսկ պատմողական ոճը՝ ռեալիստական ուղղվածությամբ, երբեմն՝ քնարական շեշտադրումներով, ինչը թույլ է տալիս ավելի խորքային կերպով բացահայտել կերպարների ներաշխարհը և միջավայրի առանձնահատկությունները։