Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Mathematics

    Динамика вихревой решетки в сверхпроводящем YBaCuO

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ YBaCuO-ի՝ իտրիում-բարիում-պղինձ-օքսիդի համակարգում առաջացող մագնիսական հոսքի քվանտացված պտույտների՝ վորտեքսների, հավաքական շարժման և դրանց ձևավորած վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը Մկրտիչ Տիգրանի Այվազյանի թեկնածուական ատենախոսության սեղմագիրն է, որը պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Կիրառական խնդիրների ֆիզիկայի ինստիտուտում և ընդգրկված է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների «Գերհաղորդականություն» ուղղության ներքո։ Ուսումնասիրության հիմքում II տեսակի գերհաղորդիչների առանձնահատկությունն է․ արտաքին մագնիսական դաշտի ներթափանցումը նման նյութերի մեջ տեղի է ունենում ոչ թե միանգամից, այլ քվանտացված մագնիսական հոսք կրող վորտեքսների միջոցով։ Այդ վորտեքսները փոխազդում են միմյանց հետ և որոշ պայմաններում դասավորվում են կարգավորված կառուցվածքի՝ վորտեքսային ցանցի ձևավորմամբ։ Իդեալական պայմաններում այդ ցանցը սովորաբար ձգտում է ընդունել եռանկյունային կամ հեքսագոնալ համաչափություն, քանի որ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը նպաստում է նրանց հնարավորինս հավասարաչափ դասավորմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այդ ցանցի ոչ թե միայն ստատիկ կառուցվածքի, այլ ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունների և շարժման օրինաչափությունների բացահայտումն է։ Վորտեքսների շարժումն ունի հիմնարար նշանակություն, քանի որ գերհաղորդիչի միջով մագնիսական վորտեքսների տեղաշարժը կարող է ուղեկցվել էներգիայի դիսիպացիայով և, հետևաբար, ազդել նյութի էլեկտրական հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով վորտեքսների շարժունակության վերահսկումը և դրանց ամրացումը՝ պինինգը, կարևոր են ինչպես տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ գերհաղորդիչ նյութերի կիրառական ուսումնասիրությունների համար։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել վորտեքսների փոխազդեցության, արտաքին մագնիսական դաշտի, նյութի կառուցվածքային արատների և պինինգի կենտրոնների համատեղ ազդեցությունը վորտեքսային ցանցի կայունության վրա։ Պինինգի կենտրոնները կարող են արգելակել վորտեքսների ազատ տեղաշարժը և բարձրացնել կրիտիկական հոսանքի արժեքը, այսինքն՝ այն հոսանքի մակարդակը, որից հետո վորտեքսային ցանցը սկսում է շարժվել։ Այս երևույթը հատկապես կարևոր է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների տեխնոլոգիական կիրառությունների համար, քանի որ վորտեքսների շարժման սահմանափակումը թույլ է տալիս նվազեցնել էներգետիկ կորուստները և պահպանել գերհաղորդիչ վիճակի արդյունավետությունը։ YBaCuO համակարգի ընտրությունը պատահական չէ․ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների հայտնվելը նոր խթան է տվել վորտեքսների ֆիզիկայի ուսումնասիրությանը, քանի որ այդ նյութերում վորտեքսային վիճակները կարող են դրսևորել բարդ վարք՝ կապված անիզոտրոպիայի, շերտավորված կառուցվածքի, նյութի անկատարությունների և ուժեղ պինինգի հետ։ Աշխատանքը, հետևաբար, տեղավորվում է այն հետազոտությունների շրջանակում, որոնք փորձում են հասկանալ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում մագնիսական հոսքի կազմակերպված և ապակազմակերպված վիճակների առաջացման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել վորտեքսային ցանցի դինամիկ անցումների դիտարկումը։ Երբ արտաքին ազդեցությունը՝ օրինակ տրանսպորտային հոսանքին համապատասխանող Լորենցի ուժը, հասնում է որոշակի մակարդակի, ամրացված վորտեքսները կարող են դուրս գալ պինինգի վիճակից և սկսել շարժվել։ Այդ գործընթացը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին վորտեքսների շարժմամբ, այլև ամբողջ ցանցի հավաքական վերակազմավորմամբ։ Վորտեքսների դինամիկայի ուսումնասիրություններում նկարագրված են նաև կոլեկտիվ, գրեթե միաչափ կառուցվածքներ, որոնք կարելի է մեկնաբանել որպես ցանցի տեղային սեղմման և նոսրացման տարածվող ալիքներ։ Աշխատանքի տեսական և հնարավոր հաշվարկային հատվածը կարող է ներառել վորտեքսների փոխազդեցության մոդելավորում, նրանց հավասարակշռության դիրքերի որոշում, կայունության վերլուծություն և արտաքին ուժի ազդեցությամբ շարժման ուսումնասիրություն։ Նման խնդիրներում կարևոր է հաշվի առնել միաժամանակ մի քանի մրցակցող գործոններ՝ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը, պարբերական կամ պատահական պինինգի պոտենցիալը և արտաքին ուժը։ Այդ գործոնների հարաբերակցությունից կախված կարող են առաջանալ տարբեր փուլեր՝ կարգավորված ցանցից մինչև մասնակի կամ ամբողջական ապակարգավորված վիճակներ։ Հատուկ ուշադրության արժանի է նաև արատների և անկարգության ազդեցությունը։ Իրական գերհաղորդիչ նյութերը իդեալական բյուրեղներ չեն․ դրանցում առկա կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են հանդես գալ որպես պինինգի կենտրոններ։ Դրանց կանոնավոր կամ պատահական դասավորությունը կարող է փոխել վորտեքսային ցանցի համաչափությունը, առաջացնել տեղային դեֆորմացիաներ և ազդել ցանցի շարժման շեմային պայմանների վրա։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ իրական նյութերի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները կապում է դիտարկվող մակրոսկոպիկ գերհաղորդիչ հատկությունների հետ։ Վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ պայմաններում է կարգավորված համակարգը կորցնում կայունությունը, ինչպես են առաջանում դեֆորմացիաները, ինչ մեխանիզմներով են վորտեքսները դուրս գալիս պինինգի կենտրոններից և ինչպես է ձևավորվում շարժվող վիճակը։ Այս հարցերը կարևոր են գերհաղորդիչների կրիտիկական հոսանքի, մագնիսական կորուստների և արտաքին դաշտերում դրանց աշխատանքի սահմանների գնահատման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է YBaCuO-ի նման բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում վորտեքսային ցանցի շարժման և կայունության ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ։ Այն միավորում է գերհաղորդականության տեսությունը, մագնիսական վորտեքսների ֆիզիկան, պինինգի երևույթը և ոչ հավասարակշռային դինամիկ համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Գործնական առումով նման հետազոտությունները կարող են նպաստել այնպիսի գերհաղորդիչ նյութերի և կառուցվածքների մշակմանը, որոնցում վորտեքսների անկառավարելի շարժումը նվազագույնի է հասցվում, իսկ կրիտիկական հոսանքը՝ բարձրացվում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է YBaCuO գերհաղորդիչում մագնիսական վորտեքսների հավաքական վարքի ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով վորտեքսային ցանցի կառուցվածքի, դրա կայունության, պինինգի ազդեցության, արտաքին ուժերի նկատմամբ արձագանքի և կարգավորվածից դեպի դինամիկ կամ ապակարգավորված վիճակներ անցման օրինաչափությունների վրա։

    Updated: 2026-09-18
    Динамика вихревой решетки в сверхпроводящем YBaCuO
    Online

    Technology

    Նանոթաղանթների ծակոտկենության հետազոտումը և չափիչ սարքավորման մշակումը

    Աշխատությունը նվիրված է նանոթաղանթների ծակոտկենության ուսումնասիրությանը և այդ բնութագիրը որոշելու համար համապատասխան չափիչ սարքավորման մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նանոթաղանթների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ծակոտիների չափերը, բաշխվածությունը, ընդհանուր ծակոտկենությունը և այդ պարամետրերի ազդեցությունը նյութի ֆիզիկական ու կիրառական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոթաղանթների կառուցվածքի և չափման ենթակա պարամետրերի միջև կապի բացահայտմանը, ինչպես նաև ծակոտկենության գնահատման համար առավել համապատասխան մեթոդների ընտրությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է չափիչ սարքավորման նախագծումը, որի միջոցով հնարավոր կլինի ստանալ նանոթաղանթների ծակոտկենությունը բնութագրող քանակական և վերարտադրելի տվյալներ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել չափման ֆիզիկական սկզբունքները, սարքի կառուցվածքային հանգույցները, զգայուն տարրերը, չափման տիրույթը, ճշգրտությունը և փորձարարական տվյալների մշակման մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սարքավորման աշխատանքի փորձարարական ստուգմանը, չափումների սխալների գնահատմանը, արդյունքների կրկնելիության և վերարտադրելիության ապահովմանը։ Նանոթաղանթների ծակոտկենության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր կառուցվածք և ծակոտիների չափեր ունեցող նմուշների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համար նյութի կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը չափման արդյունքների վրա։ Մշակվող սարքավորումը կարող է նախատեսված լինել ինչպես գիտահետազոտական, այնպես էլ տեխնոլոգիական գործընթացների վերահսկման նպատակներով՝ հնարավորություն տալով արագ և հուսալիորեն գնահատել նանոթաղանթների կարևոր կառուցվածքային բնութագրերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել նանոկառուցվածքային նյութերի բնութագրման մեթոդների կատարելագործմանը և համապատասխան չափիչ տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ֆիլտրացման, թաղանթային տեխնոլոգիաների, սենսորների, էներգետիկայի, կենսաբժշկական նյութերի և այլ բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում, որտեղ նանոթաղանթների ծակոտկենությունը կարևոր դեր ունի։ Այն կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, նանոտեխնոլոգների, չափագիտության և սարքաշինության մասնագետներին, ֆիզիկոսներին, ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

    Updated: 2026-09-04
    Նանոթաղանթների ծակոտկենության հետազոտումը և չափիչ սարքավորման մշակումը
    Online

    Law

    Եվրոպական միության արտաքին քաղաքականության իրավական ձևաչափը երրորդ պետությունների հետ հարաբերություններում

    Աշխատանքը նվիրված է Եվրոպական միության արտաքին քաղաքականության իրավական ձևաչափի ուսումնասիրությանը երրորդ պետությունների հետ հարաբերություններում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ԵՄ արտաքին հարաբերությունների իրավական հիմքերը, արտաքին քաղաքականության և արտաքին գործողությունների իրականացման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները, ինչպես նաև Միության և երրորդ պետությունների միջև համագործակցության հիմնական իրավական գործիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային համաձայնագրերին, գործընկերության և համագործակցության պայմանագրերին, ասոցացման համաձայնագրերին, առևտրատնտեսական պայմանավորվածություններին, քաղաքական երկխոսության մեխանիզմներին և այլ իրավական ձևաչափերին, որոնց միջոցով ԵՄ-ն կարգավորում է հարաբերությունները ոչ անդամ պետությունների հետ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել ԵՄ իրավասությունների սահմանները, անդամ պետությունների և Միության ինստիտուտների միջև լիազորությունների բաշխումը, ինչպես նաև ընդհանուր արտաքին և անվտանգության քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է իրավական և քաղաքական գործիքների փոխհարաբերությունը, քանի որ ԵՄ արտաքին քաղաքականությունը ներառում է ինչպես պարտադիր իրավական բնույթ ունեցող համաձայնագրեր, այնպես էլ քաղաքական հայտարարություններ, դիրքորոշումներ, սահմանափակող միջոցներ և համագործակցության այլ ձևեր։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև երրորդ պետությունների հետ հարաբերություններում մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության, իրավունքի գերակայության, անվտանգության և տնտեսական համագործակցության սկզբունքների ամրագրմանն ու կիրառմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում արտաքին համաձայնագրերի կնքման, վավերացման և իրականացման ընթացակարգերին, ինչպես նաև ԵՄ դատարանի իրավական դիրքորոշումների նշանակությանը արտաքին հարաբերությունների իրավական կարգավորման հարցում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ԵՄ արտաքին քաղաքականության իրավական համակարգի կառուցվածքը, դրա զարգացման հիմնական միտումները և երրորդ պետությունների հետ հարաբերությունների կարգավորման առավել արդյունավետ մեխանիզմները։ Աշխատանքը կարևոր է միջազգային և եվրոպական իրավունքի տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես է ինքնուրույն իրավական կարգ ունեցող միավորումը իրականացնում արտաքին հարաբերություններ և ինչպես են իրավական գործիքները նպաստում քաղաքական, տնտեսական և անվտանգության ոլորտներում երկարաժամկետ համագործակցության ձևավորմանը։

    Updated: 2026-09-19
    Եվրոպական միության արտաքին քաղաքականության իրավական ձևաչափը երրորդ պետությունների հետ հարաբերություններում
    Online

    Economics

    Քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ տեղեկություններ

    Աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքական տնտեսության հիմնական գաղափարներն ու սկզբունքները՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հասարակության տնտեսական կյանքի կազմակերպման, նյութական բարիքների արտադրության, բաշխման, փոխանակման և սպառման գործընթացներին։ Քաղաքական տնտեսությունը դիտարկվում է որպես գիտելիքի ոլորտ, որն ուսումնասիրում է մարդկանց տնտեսական հարաբերությունները, հասարակական հարստության ձևավորման պայմանները և տնտեսական գործունեության կապը պետական կառավարման ու հանրային կյանքի հետ։ Նման բնույթի ուսումնական աշխատություններում սովորաբար բացատրվում են աշխատանքի, արտադրության, սեփականության, կապիտալի, հողի, աշխատավարձի, շահույթի, գների, առևտրի և դրամաշրջանառության հասկացությունները։ Կարևորվում են նաև տնտեսական ռեսուրսների օգտագործման, ապրանքների արժեքի որոշման, շուկայի գործունեության, հարկման և պետական եկամուտների ձևավորման հարցերը։ Նյութի շարադրանքը նպատակ ունի պարզաբանելու, թե ինչպես են անհատների, արտադրողների, վաճառականների և պետական կառույցների տնտեսական որոշումները փոխկապակցվում և ազդում հասարակության բարեկեցության վրա։ Աշխատությունը կարող է ծառայել որպես տնտեսական մտածողության ձևավորման և հասարակական երևույթները տնտեսական տեսանկյունից վերլուծելու ներածական աղբյուր։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն տնտեսական գրականության զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով քաղաքական տնտեսության գաղափարների տարածման և տնտեսական գիտելիքների մատչելիացման ձգտումը։

    Updated: 2026-11-08
    Քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ տեղեկություններ
    Online

    History

    Հայոց պատրիարք Խրիմյանի հրաժարականի խոսքը՝ երեսփոխանական ժողովի 64-րդ նիստում, 1873 թ. օգոստոսի 3-ին

    Այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայոց պատրիարք Խրիմյանի՝ երեսփոխանական ժողովի նիստում արտասանած հրաժարականի խոսքը։ Վերնագրում նշված ամսաթիվը և ժողովի նիստի համարը փաստաթուղթը կապում են Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի եկեղեցական և ազգային կառավարման պատմության որոշակի իրադարձության հետ։ Հրաժարականի խոսքը պատմական սկզբնաղբյուրի նշանակություն ունի, քանի որ կարող է արտացոլել պատրիարքի դիրքորոշումը, նրա ծառայության ընթացքում առաջացած խնդիրները և այն հանգամանքները, որոնք հանգեցրել են պաշտոնից հրաժարվելու որոշմանը։ Երեսփոխանական ժողովը հայ համայնքի կառավարման կարևոր մարմիններից էր, որտեղ քննարկվում էին եկեղեցական, վարչական, կրթական և հասարակական նշանակության հարցեր։ Այդ պատճառով նման ելույթը կարող է տեղեկություններ պարունակել ոչ միայն պատրիարքի անձնական որոշման, այլև համայնքի կառավարման համակարգի, ժողովական հարաբերությունների, պատասխանատվության և ազգային-եկեղեցական կյանքի վերաբերյալ տարաձայնությունների մասին։ Խրիմյանի խոսքը կարևոր է նաև նրա հասարակական և հոգևոր գործունեության ուսումնասիրության համար, քանի որ պաշտոնական հրաժարականի ելույթները հաճախ ներկայացնում են առաջնորդի գնահատականը ստեղծված իրավիճակի և իր պարտականությունների կատարման հնարավորությունների վերաբերյալ։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել որպես սկզբնաղբյուր՝ XIX դարի երկրորդ կեսի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմությունը, պատրիարքական իշխանության և երեսփոխանական կառավարման փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև հայ ազգային հաստատությունների գործունեությունն ուսումնասիրելիս։ Միևնույն ժամանակ, առանց ամբողջական բնագրի հնարավոր չէ ճշգրտորեն ներկայացնել հրաժարականի պատճառները, ելույթում բարձրացված կոնկրետ հարցերը կամ ժողովականների արձագանքը։

    Updated: 2026-10-24
    Հայոց պատրիարք Խրիմյանի հրաժարականի խոսքը՝ երեսփոխանական ժողովի 64-րդ նիստում, 1873 թ. օգոստոսի 3-ին
    Online

    Economics

    Մալուխի արտադրության զարգացման տնտեսական հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

    Տնտեսագիտական և արդյունաբերական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մալուխային արտադրության զարգացման տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և ոլորտի արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում արտադրական կարողությունների օգտագործման, հումքային և նյութական ռեսուրսներով ապահովման, արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորման և ձեռնարկությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումների ներգրավմանը, տեխնոլոգիական վերազինմանը, արտադրության ծավալների ընդլայնմանը և թողարկվող արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը։ Վերլուծվում են ներքին ու արտաքին շուկաների պահանջարկի, գնային քաղաքականության, արտադրական ծախսերի և իրացման հնարավորությունների ազդեցությունները ոլորտի զարգացման վրա։ Քննարկվում են նաև արտադրության կազմակերպման կատարելագործման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման և արտահանման ներուժի զարգացման հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված գնահատելու մալուխային արդյունաբերության զարգացմանը խոչընդոտող տնտեսական գործոնները և առանձնացնելու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել արդյունաբերության տնտեսագիտության, արտադրության կառավարման, ներդրումային քաղաքականության և էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-04
    Մալուխի արտադրության զարգացման տնտեսական հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում