Программный комплекс автоматического анализа, оптимизации и синтеза однопоточных, многопоточных и распределенных программ для вычисления систем функций с рекурсивными вызовами

Ֆինանսներ

Աշխատանքը նվիրված է առևտրային բանկերի ֆինանսական դրության գնահատման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերի օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բանկերի ֆինանսական կայունությունը բնութագրող հիմնական ցուցանիշները, գնահատել դրանց հաշվարկման և վերլուծության կիրառվող մեթոդները, ինչպես նաև ուսումնասիրել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել բանկի վճարունակության, իրացվելիության, շահութաբերության, կապիտալի բավարարության և ընդհանուր ֆինանսական կայունության վրա։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ բանկի ֆինանսական վիճակի գնահատումը չի կարող սահմանափակվել մեկ կամ մի քանի ցուցանիշների ուսումնասիրությամբ, քանի որ բանկային գործունեությունը փոխկապակցված ֆինանսական գործընթացների ամբողջություն է։ Հետևաբար անհրաժեշտ է համակողմանիորեն դիտարկել ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքը, սեփական կապիտալի ծավալը, վարկային և ներդրումային գործունեությունը, ներգրավված միջոցների կազմը, եկամուտներն ու ծախսերը և դրանց փոփոխությունների դինամիկան։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է առևտրային բանկերի ակտիվների որակի գնահատումը։ Բանկային ակտիվների զգալի մասը սովորաբար կապված է վարկավորման հետ, ուստի վարկային պորտֆելի ծավալը, կառուցվածքը, կենտրոնացվածությունը և վարկային ռիսկի մակարդակը կարևոր դեր են խաղում ֆինանսական կայունության որոշման գործում։ Վարկերի հնարավոր արժեզրկումը և ժամկետանց պարտավորությունների աճը կարող են բացասաբար ազդել ինչպես շահութաբերության, այնպես էլ կապիտալի բավարարության վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է վարկային ռիսկի գնահատումը և դրա ազդեցության վերլուծությունը բանկի ընդհանուր ֆինանսական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրացվելիության խնդրին։ Բանկը պետք է կարողանա ժամանակին կատարել իր պարտավորությունները ավանդատուների, վարկատուների և այլ գործընկերների նկատմամբ, ուստի բարձր իրացվելիության ապահովումը բանկային կայունության կարևոր նախապայման է։ Միաժամանակ չափազանց բարձր իրացվելիությունը կարող է սահմանափակել շահութաբերությունը, եթե բանկի ռեսուրսների զգալի մասը չի օգտագործվում եկամուտ ստեղծող գործառնություններում։ Այս հակասության ուսումնասիրությունը կարևոր է բանկի ակտիվների և պարտավորությունների արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում կապիտալի բավարարության գնահատումը։ Սեփական կապիտալը բանկի ֆինանսական պաշտպանության կարևորագույն գործոններից է և ծառայում է որպես հնարավոր կորուստների կլանման միջոց։ Կապիտալի կառուցվածքը, դրա համարժեքությունը ռիսկային ակտիվների նկատմամբ և փոփոխության դինամիկան հնարավորություն են տալիս գնահատելու բանկի ֆինանսական դիմակայունությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանկային կապիտալի ձևավորման աղբյուրներին և դրա արդյունավետ օգտագործման խնդիրներին։ Ֆինանսական դրության կարևոր բաղադրիչ է շահութաբերությունը։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել բանկերի շահույթի ձևավորման աղբյուրները, տոկոսային և ոչ տոկոսային եկամուտները, գործառնական և վարչական ծախսերը, ակտիվների ու սեփական կապիտալի շահութաբերության ցուցանիշները։ Շահութաբերության դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որքան արդյունավետ է բանկն օգտագործում իր ռեսուրսները և ինչ գործոններ են նպաստում կամ խոչընդոտում ֆինանսական արդյունքի ձևավորմանը։ ՀՀ առևտրային բանկերի օրինակով իրականացվող վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տեսական դրույթները կապել կոնկրետ բանկային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել առանձին բանկերի հաշվեկշռային տվյալները, ֆինանսական հաշվետվությունները և հիմնական ցուցանիշների փոփոխությունները՝ դրանց միջև համեմատական վերլուծություն իրականացնելու նպատակով։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ամբողջ համակարգին բնորոշ միտումները, այնպես էլ առանձին բանկերի ֆինանսական կառավարման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել գործակիցների մեթոդը, հորիզոնական և ուղղահայաց վերլուծությունը, դինամիկ շարքերի ուսումնասիրությունը և համեմատական գնահատումը։ Ֆինանսական գործակիցների միջոցով հնարավոր է առանձին գնահատել իրացվելիության, շահութաբերության, կապիտալի բավարարության, ակտիվների որակի և ֆինանսական լծակի մակարդակները, իսկ դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս ստանալ բանկի ընդհանուր ֆինանսական վիճակի ավելի ամբողջական պատկերը։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև բանկային ռիսկերի համալիրը։ Վարկային, շուկայական, արժութային, տոկոսադրույքային, գործառնական և իրացվելիության ռիսկերը կարող են փոխկապակցված կերպով ազդել բանկի ֆինանսական արդյունքների վրա։ Հետևաբար ֆինանսական դրության գնահատումը պետք է ներառի ոչ միայն արդեն ձևավորված ցուցանիշների վերլուծություն, այլև ռիսկերի կառավարման արդյունավետության ուսումնասիրություն։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել արտաքին տնտեսական միջավայրի ազդեցությանը՝ ներառյալ տոկոսադրույքների, արժութային շուկայի, տնտեսական ակտիվության և ֆինանսական շուկաների փոփոխությունները։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ ֆինանսական վիճակի համակողմանի գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել բանկի կառավարման որոշումների ընդունման, ռիսկերի կանխարգելման, ակտիվների և պարտավորությունների օպտիմալացման և ֆինանսական կայունության բարձրացման նպատակով։ Նման վերլուծությունը կարևոր է նաև բանկային վերահսկողության և ֆինանսական համակարգի կայունության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ֆինանսական վերլուծության և բանկային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ՀՀ առևտրային բանկերի ֆինանսական դրության գնահատման հիմնական մեթոդական խնդիրները և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունները։ Թեման ունի կարևոր տնտեսական և գործնական նշանակություն, քանի որ առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունությունը անմիջականորեն կապված է ֆինանսական համակարգի արդյունավետ գործունեության, ավանդատուների և վարկառուների շահերի պաշտպանության, տնտեսության վարկավորման և ընդհանուր տնտեսական կայունության ապահովման հետ։

Տնտեսագիտություն

Մակրոտնտեսական կանխատեսում աշխատությունը հանդիսանում է մակրոտնտեսական վերլուծության և տնտեսական քաղաքականության կանխատեսման մեթոդաբանությանը նվիրված ուսումնական-գիտական ձեռնարկ, որը նպատակ ունի ներկայացնել տնտեսության ապագա զարգացման գնահատման հիմնական մոտեցումները, մոդելները և գործիքները։ Խմբագիր Հ.Բ. Ղուշչյանի ղեկավարությամբ կազմված այս աշխատությունում առանձնակի ուշադրություն է դարձվում կանխատեսման դերին պետական կառավարման և տնտեսական պլանավորման գործընթացներում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մակրոտնտեսական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը և մոդելավորումը օգնում ընդունել հիմնավորված քաղաքական և տնտեսական որոշումներ։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են կանխատեսման հիմնական մեթոդները՝ էքստրապոլյացիոն մոտեցումներ, տնտեսաչափական մոդելավորում, սցենարային վերլուծություն և ինդիկատիվ կանխատեսում, ինչպես նաև դրանց կիրառման սահմանները և ճշգրտության ապահովման պայմանները։ Աշխատությունը վերլուծում է հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշները՝ ՀՆԱ, գնաճ, գործազրկություն, ներդրումներ և արտաքին առևտրային հաշվեկշիռ, և բացատրում է դրանց փոխկապակցվածությունը տնտեսական զարգացման տարբեր փուլերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական ցիկլերի կանխատեսմանը և ճգնաժամային իրավիճակների կանխարգելման հնարավորություններին՝ ընդգծելով կանխատեսման կարևորությունը կայուն տնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական օրինակները՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին հասկանալ կանխատեսման մեթոդների կիրառությունը իրական տնտեսական վերլուծության մեջ։ Այն հատկապես օգտակար է տնտեսագիտության, պետական կառավարման, ֆինանսների և վերլուծության ոլորտների ուսանողների և մասնագետների համար։

Գրականություն

Ժողովածուն միավորում է տարբեր երգեր և ներկայացնում հայերեն երգային գրականության ու երաժշտական մշակույթի բազմազանությունը։ Երգը հայ ժողովրդի բանավոր և գրավոր մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից է, որի միջոցով արտահայտվել են անձնական զգացմունքները, սիրային ապրումները, ուրախությունն ու տխրությունը, առօրյա կյանքի պատկերները, հասարակական հարաբերությունները և բարոյական պատկերացումները։ Տարբեր բնույթի երգերի մեկ ժողովածուում ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու երգային ստեղծագործության թեմատիկ բազմազանությունը և դրա տեղը ժամանակի ընթերցողական ու երաժշտական կյանքում։ Նման երգարանները նշանակալի դեր են ունեցել երգերի գրավոր պահպանման, տարածման և հետագա սերունդներին փոխանցման գործում՝ լրացնելով բանավոր կատարողական ավանդույթը։ Դրանք կարող են ծառայել որպես աղբյուր՝ ուսումնասիրելու երգերի լեզուն, բանաստեղծական կառուցվածքը, արտահայտչամիջոցները և ժողովրդական կամ հեղինակային երգարվեստի փոխհարաբերությունները։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երաժշտական բանահյուսությամբ, երգարանների պատմությամբ և 19-րդ դարի հայ մշակութային կյանքով զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր է հայ տպագիր գրքի պատմության տեսանկյունից՝ որպես երգային ժառանգության գրավոր ամրագրման և տարածման օրինակ։

Գրականություն

Վերնագիրը մատնանշում է դրամատիկ և սուր իրադարձություններով հարուստ գեղարվեստական ստեղծագործություն, որի կենտրոնում մարկիզուհու կերպարն է։ «Արյունալի» բնորոշումը հուշում է, որ պատմության մեջ կարող են կարևոր տեղ ունենալ բռնության, դաժանության, վրեժի, իշխանության չարաշահման կամ մարդկային բարդ հարաբերությունների թեմաները։ Մարկիզուհու կերպարը ենթադրում է ազնվական միջավայր, որտեղ անձնական շահերը, պատվի ու դիրքի պահպանման ձգտումը և հասարակական հարաբերությունները կարող են վերածվել լարված հակամարտությունների։ Հատորի բաժանումը ցույց է տալիս, որ ընթերցողին ներկայացվող պատմությունը ծավալուն է և շարունակական, իսկ առաջին մասը կարող է հիմք դնել հետագա իրադարձությունների զարգացմանը։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի գեղարվեստական արձակի այն ուղղության համատեքստում, որը ձգտում էր ընթերցողին գրավել արտասովոր հերոսներով, դրամատիկ իրավիճակներով և գաղտնիքներով լի պատմություններով։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայերեն թարգմանական գրականության պատմության տեսանկյունից՝ որպես օտարալեզու գեղարվեստական ստեղծագործությունների տարածման և հայ ընթերցողական միջավայրում դրանց ընդունման օրինակ։

Բժշկություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է օրգանիզմի շարժողական ակտիվության վաղաժամ սահմանափակման պայմաններում իմունային համակարգի գործունեության փոփոխությունների, հումորալ և բնական իմունիտետի ռեակցիաների զարգացման առանձնահատկությունների, ինչպես նաև գամմա-ամինակարագաթթվի (ԳԱԿԹ) իմունակարգավորող ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը սակավաշարժության՝ որպես օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական հավասարակշռության վրա ազդող գործոնի, և իմունային պաշտպանության մեխանիզմների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Անդրադարձ է կատարվում շարժողական ակտիվության սահմանափակման հետևանքով առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխություններին, նյարդային, ներզատական և իմունային համակարգերի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունների ձևավորման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ զարգացման շրջանում սակավաշարժության ազդեցությանը իմունային համակարգի հասունացման, պաշտպանական ռեակցիաների ձևավորման և օրգանիզմի ընդհանուր դիմադրողականության վրա։ Քննարկվում են հումորալ իմունիտետի հիմնական բաղադրիչների գործունեության առանձնահատկությունները, հակամարմինների առաջացման գործընթացները, B-լիմֆոցիտների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը և իմունային պատասխանի ուժգնության ու տևողության հնարավոր փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են նաև բնական կամ բնածին իմունիտետի մեխանիզմները, մասնավորապես ֆագոցիտային բջիջների ակտիվությունը, բնական քիլեր բջիջների գործառույթները, կոմպլեմենտի համակարգի նշանակությունը և օրգանիզմի ոչ սպեցիֆիկ պաշտպանական ռեակցիաների կարգավորման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է սակավաշարժության պայմաններում իմունային համակարգի տարբեր օղակների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, դրանց ֆունկցիոնալ փոփոխությունների հնարավոր պատճառների բացահայտումը և արտաքին միջավայրի ազդեցություններին օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքների գնահատումը։ Աշխատության գիտական հետաքրքրության կարևոր ուղղություններից է ԳԱԿԹ-ի՝ որպես կենտրոնական նյարդային համակարգի հիմնական արգելակող նյարդամիջնորդներից մեկի, հնարավոր մասնակցությունը իմունային գործընթացների կարգավորմանը։ Դիտարկվում են այս կենսաբանորեն ակտիվ նյութի ազդեցության մեխանիզմները, նյարդաիմունային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները և իմունային բջիջների գործունեության վրա դրա հնարավոր կարգավորող ազդեցությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ԳԱԿԹ-ային համակարգի և իմունային պատասխանների միջև գոյություն ունեցող ֆունկցիոնալ կապերին, բջջային ազդանշանային գործընթացներին և իմունային ռեակցիաների ինտենսիվության փոփոխության հնարավոր օրինաչափություններին։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են փորձարարական ֆիզիոլոգիայի և իմունաբանության մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել շարժողական սահմանափակման ազդեցությունը իմունային ցուցանիշների վրա, համեմատել տարբեր փորձարարական պայմաններում ձևավորվող պաշտպանական պատասխանները և ուսումնասիրել ԳԱԿԹ-ի մասնակցությունը դրանց կարգավորմանը։ Քննարկվում են նաև օրգանիզմի զարգացման վաղ փուլերում արտաքին գործոնների ազդեցության երկարաժամկետ հետևանքների, նյարդային և իմունային համակարգերի փոխադարձ կարգավորման ու ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության հիմնախնդիրները։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները շարժողական ակտիվության կենսաբանական նշանակության, իմունային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների և նյարդամիջնորդանյութերի իմունակարգավորող գործառույթների վերաբերյալ։ Հետազոտությունը գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես նյարդաիմունաբանության, զարգացման ֆիզիոլոգիայի, փորձարարական իմունաբանության և կենսաբժշկական հետազոտությունների տեսանկյունից՝ նպաստելով օրգանիզմի կարգավորող համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաբանների, ֆիզիոլոգների, իմունաբանների, նյարդակենսաբանների, բժշկագիտության և կենսաբժշկության ոլորտների հետազոտողների, ասպիրանտների, ուսանողների, դասախոսների, ինչպես նաև շարժողական ակտիվության սահմանափակման ֆիզիոլոգիական հետևանքներով և իմունային կարգավորման մեխանիզմներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Այլ առարկաներ

Հիմնական միջոցների գույքագրումը կազմակերպության հաշվապահական և վերահսկողական գործունեության կարևոր գործընթացներից է, որի նպատակն է ստուգել և ճշտել կազմակերպության հաշվեկշռում հաշվառված հիմնական միջոցների փաստացի առկայությունը, տեխնիկական վիճակը, պահպանվածությունը և օգտագործման արդյունավետությունը։ Հիմնական միջոցներ են համարվում այն նյութական արժեքները, որոնք երկար ժամանակ օգտագործվում են արտադրական, վարչական կամ ծառայությունների մատուցման գործընթացում և աստիճանաբար փոխանցում են իրենց արժեքը արտադրանքին կամ ծառայություններին։ Դրանց թվին են պատկանում շենքերը, կառույցները, մեքենաները, սարքավորումները, տրանսպորտային միջոցները, արտադրական գույքը և այլ երկարաժամկետ օգտագործման ակտիվներ։ Գույքագրումը կարևոր նշանակություն ունի կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվությունների ճշգրտության ապահովման, ունեցվածքի պահպանության վերահսկման և տնտեսական գործունեության արդյունավետ կազմակերպման համար։ Գույքագրման ընթացքում իրականացվում է հիմնական միջոցների փաստացի զննում, համեմատվում են հաշվապահական տվյալները իրական առկայության հետ և հայտնաբերվում են հնարավոր տարբերությունները, վնասվածքները կամ պակասությունները։ Այս գործընթացը թույլ է տալիս կանխել ունեցվածքի կորուստները, չարաշահումները և հաշվառման սխալները։ Հիմնական միջոցների գույքագրումը սովորաբար իրականացվում է հատուկ ստեղծված գույքագրման հանձնաժողովի կողմից, որի կազմում ընդգրկվում են հաշվապահներ, նյութապես պատասխանատու անձինք և կազմակերպության ղեկավարության ներկայացուցիչներ։ Գույքագրման ընթացքում յուրաքանչյուր հիմնական միջոց ստուգվում է ըստ անվանման, գույքային համարի, տեղակայման, տեխնիկական վիճակի և շահագործման պիտանելիության։ Ստուգման արդյունքները գրանցվում են գույքագրման ցուցակներում և համապատասխան ակտերում։ Եթե հայտնաբերվում են հաշվապահական տվյալների և փաստացի առկայության տարբերություններ, ապա իրականացվում են համապատասխան ճշգրտումներ հաշվապահական հաշվառման մեջ։ Գույքագրումը կարևոր դեր ունի նաև հիմնական միջոցների մաշվածության հաշվարկման և վերագնահատման գործընթացում, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատել ակտիվների իրական վիճակը և դրանց օգտագործման արդյունավետությունը։ Ժամանակակից կազմակերպություններում գույքագրման գործընթացը հաճախ ավտոմատացվում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների միջոցով, ինչը նպաստում է տվյալների ճշգրտության բարձրացմանը և աշխատանքային ծախսերի կրճատմանը։ Հիմնական միջոցների գույքագրումը կարող է լինել պլանային և արտահերթ։ Պլանային գույքագրումը կատարվում է սահմանված ժամկետներում, սովորաբար տարեկան հաշվետվություններից առաջ, իսկ արտահերթ գույքագրումը իրականացվում է հատուկ դեպքերում՝ ղեկավարության փոփոխության, գողության, հրդեհի, տարերային աղետի կամ նյութապես պատասխանատու անձանց փոփոխության ժամանակ։ Գույքագրման արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես կազմակերպության ներքին կառավարման, այնպես էլ արտաքին վերահսկողության համար, քանի որ դրանք ապահովում են ֆինանսական հաշվետվությունների հավաստիությունը և կազմակերպության ակտիվների պահպանվածության վերահսկումը։ Այսպիսով, հիմնական միջոցների գույքագրումը հանդիսանում է կազմակերպության ունեցվածքի արդյունավետ կառավարման, հաշվապահական հաշվառման ճշգրտության և տնտեսական գործունեության վերահսկման կարևոր գործիք։