Ռազմիկ Դավոյանի չափածոյի բառապաշարը

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առանձին կառավարելի վարակիչ հիվանդությունների համաճարակաբանական հսկողության և իմունականխարգելման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը այն վարակների տարածման օրինաչափությունների, հիվանդացության մակարդակի և դինամիկայի, կանխարգելման մեխանիզմների ու բնակչության պատվաստումներով ընդգրկվածության գնահատումն է, որոնք հնարավոր է արդյունավետորեն կանխարգելել կամ վերահսկել պատվաստումների և համաճարակաբանական միջոցառումների միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում համաճարակաբանական հսկողության համակարգը՝ վարակիչ հիվանդությունների դեպքերի հայտնաբերման, գրանցման, ախտորոշման, տարածման մշտադիտարկման, հիվանդացության ցուցանիշների վերլուծության և հնարավոր բռնկումների ռիսկերի գնահատման գործընթացներով։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև հիվանդությունների տարածման վրա ազդող գործոնները, դրանց ժամանակային և տարածքային առանձնահատկությունները, բնակչության տարբեր խմբերի շրջանում հիվանդացության փոփոխությունները և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իմունականխարգելմանը՝ որպես կառավարելի վարակների դեմ պայքարի կարևորագույն միջոցի։ Քննարկվում են պատվաստումների կազմակերպման սկզբունքները, բնակչության տարբեր տարիքային և ռիսկային խմբերի ընդգրկվածությունը, պատվաստումների ժամանակին իրականացման նշանակությունը, պատվաստումային գործընթացի կազմակերպական խնդիրները և պատվաստումների միջոցով վարակների տարածման սահմանափակման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև պատվաստումներից հետո ձևավորվող իմունային պաշտպանության գնահատումը և դրա կապը բնակչության շրջանում հիվանդացության մակարդակի հետ։ Աշխատությունը համաճարակաբանական հսկողությունն ու իմունականխարգելումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գործընթացներ, որոնց արդյունավետ համադրումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին հայտնաբերել վարակների տարածման փոփոխությունները, գնահատել բնակչության պաշտպանվածության մակարդակը, բացահայտել առավել խոցելի խմբերը և անհրաժեշտության դեպքում իրականացնել լրացուցիչ կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Հայաստանի պայմաններում այս հարցերը հատկապես կարևոր են հանրային առողջության պահպանման, վարակիչ հիվանդությունների բռնկումների կանխարգելման և պատվաստումներով վերահսկելի հիվանդությունների տարածման նվազեցման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, վարակաբանների, հանրային առողջապահության մասնագետների, բժշկական ոլորտի հետազոտողների, ուսանողների և իմունականխարգելման կազմակերպման ու իրականացման գործընթացով հետաքրքրվող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանում կառավարելի վարակների համաճարակաբանական իրավիճակի, դրանց նկատմամբ իրականացվող հսկողության համակարգի և իմունականխարգելման դերի մասին՝ ընդգծելով կանխարգելիչ միջոցառումների շարունակականության և արդյունավետ կազմակերպման կարևորությունը։

Բժշկություն

Գիրքը նվիրված է դեղագործական շուկայում սպառողական վարքի ձևավորման ռազմավարությունների և դրանց շարունակական մոնիթորինգի դերին՝ որպես ոլորտի արդյունավետ կառավարման և զարգացման կարևոր գործոնի։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են սպառողների վարքագծի վրա ազդող սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և մշակութային գործոնները, վերլուծվում են դեղագործական արտադրանքի ընտրության առանձնահատկությունները, պահանջարկի ձևավորման օրինաչափությունները և շուկայական միտումները։ Հեղինակը ներկայացնում է սպառողական վարքի ուսումնասիրության, տվյալների հավաքագրման և վերլուծության ժամանակակից մեթոդներ, գնահատում մոնիթորինգի նշանակությունը մարքեթինգային որոշումների ընդունման, ծառայությունների կատարելագործման և մրցունակության բարձրացման գործընթացում։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև դեղագործական կազմակերպությունների կառավարման, հաճախորդակենտրոն ռազմավարությունների մշակման, շուկայի սեգմենտավորման, հաղորդակցման արդյունավետության և ծառայությունների որակի բարելավման հարցերին։ Աշխատությունը համատեղում է տեսական հիմնավորումները և գործնական առաջարկությունները՝ նպատակ ունենալով նպաստել դեղագործական շուկայի կայուն զարգացմանը և կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է դեղագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, մարքեթինգի և կառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, գիտահետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանում ձևավորված հասարակական նշանակության մշակութային կառույցների ճարտարապետական առանձնահատկությունների, պատմական զարգացման և ժառանգական արժեքի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում քաղաքներում և գյուղական բնակավայրերում կառուցված ակումբային շենքերը, մշակութային կենտրոնները և պալատները՝ որպես խորհրդային հասարակական կյանքի կազմակերպման կարևոր տարածքներ։ Վերլուծվում են դրանց հատակագծային լուծումները, ծավալատարածական կառուցվածքը, ճակատների ձևավորումը, շինարարական նյութերի և կոնստրուկտիվ համակարգերի կիրառումը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններին բնորոշ գեղարվեստական ու ոճական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են խորհրդային ճարտարապետական սկզբունքները Հայաստանում համադրվել տեղական շինարարական ավանդույթների, ազգային ճարտարապետության տարրերի, բնական միջավայրի և քաղաքաշինական առանձնահատկությունների հետ։ Դիտարկվում է նաև այդ կառույցների հասարակական գործառույթը՝ որպես թատերական ներկայացումների, համերգների, կինոդիտումների, ժողովների, կրթական խմբակների, ցուցահանդեսների և համայնքային այլ միջոցառումների անցկացման վայրեր։ Ճարտարապետական զարգացման տարբեր փուլերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոճական փոփոխությունները՝ վաղ խորհրդային շրջանի կառուցողական և համեմատաբար զուսպ լուծումներից մինչև հետագա տասնամյակների մոնումենտալ, արդիական և փորձարարական մոտեցումները։ Կարևորվում է շենքերի ներկայիս ֆիզիկական վիճակի, սկզբնական գործառույթի փոփոխության, վերակառուցումների և պահպանության խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև այն կառույցներին, որոնք ժամանակի ընթացքում կորցրել են իրենց նախկին նշանակությունը, ենթարկվել են էական փոփոխությունների կամ հայտնվել քայքայման ու վերացման վտանգի առջև։ Դրանց փաստագրումը, արժեքավորումը և պահպանության հնարավոր մեխանիզմների մշակումը դիտարկվում են որպես Հայաստանի նորագույն ճարտարապետական ժառանգության պահպանման կարևոր ուղղություններ։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է խորհրդային ժամանակաշրջանի հայկական ճարտարապետության պատմության առավել ամբողջական ընկալմանը և հնարավորություն է տալիս գնահատելու այդ կառույցները ոչ միայն որպես որոշակի ժամանակաշրջանի գաղափարական ու հասարակական միջավայրի արտահայտություն, այլև որպես Հայաստանի քաղաքների և բնակավայրերի ճարտարապետական դիմագիծը ձևավորող մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներ։

Իրավաբանություն

Իրավաբանական, քրեաիրավական և քրեական քաղաքականության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կաշառք տված անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու իրավական հիմքերի, պայմանների և գործնական կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կաշառք տալու հանցակազմի իրավական բնութագրերը, կոռուպցիոն հանցագործությունների առանձնահատկությունները և դրանց համար քրեական պատասխանատվության սահմանման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավական հանգամանքներին, որոնց առկայությամբ օրենսդրությունը կարող է նախատեսել կաշառք տված անձի ազատում քրեական պատասխանատվությունից, մասնավորապես՝ կաշառքի շորթման, իրավասու մարմիններին կամավոր հաղորդում ներկայացնելու և հանցագործության բացահայտմանը նպաստելու դեպքերում։ Վերլուծվում են կամավոր հաղորդման իրավական նշանակությունը, դրա գնահատման չափանիշները, անձի վարքագծի և հանցագործության բացահայտման միջև փոխկապակցվածությունը։ Քննարկվում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համապատասխան դրույթների մեկնաբանման, դրանց կիրառման սահմանների, ապացուցման և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հակասությունների հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել քրեական օրենսդրության զարգացման առանձնահատկությունները, դատական պրակտիկան, տարբեր պետությունների իրավական կարգավորումները և կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջազգային չափանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում քրեական պատասխանատվության անխուսափելիության, արդարության, համաչափության և հանցագործությունների բացահայտման խրախուսման սկզբունքների փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է կաշառք տված անձին պատասխանատվությունից ազատելու իրավական մեխանիզմների հստակեցումը՝ կամայական կիրառման կանխարգելման, իրավական որոշակիության ապահովման և հակակոռուպցիոն քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի, քրեական դատավարության, կրիմինոլոգիայի, հակակոռուպցիոն օրենսդրության և իրավակիրառ գործունեության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավաբանություն

Իրավագիտական և պատմաիրավական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում դատախազության մարմինների ձևավորման, ինստիտուցիոնալ զարգացման, կազմակերպական կառուցվածքի և գործունեության իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով 1922–1998 թվականների պատմական ժամանակահատվածը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է դատախազության՝ որպես պետական իրավապահ և վերահսկողական համակարգի կարևոր ինստիտուտի զարգացման օրինաչափությունների, իրավասությունների փոփոխությունների, պետական կառավարման համակարգում ունեցած դիրքի և գործունեության կազմակերպման սկզբունքների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատմանը հաջորդած պետական և իրավական վերափոխումները, դատախազական համակարգի ստեղծման պատմական նախադրյալները, խորհրդային իրավակարգի պայմաններում դրա գործունեության առանձնահատկությունները և Հայաստանի Հանրապետության անկախության վերականգնումից հետո իրականացված իրավական ու կազմակերպական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 1920-ական թվականների սկզբի իրավական բարեփոխումները, երբ ձևավորվում էին խորհրդային պետական կառավարման, արդարադատության և իրավապահ մարմինների կազմակերպման նոր սկզբունքները։ Դատախազության համակարգի զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում սահմանվել դատախազական մարմինների իրավասությունները, վերահսկողական գործառույթները, ենթակայության հարաբերությունները և փոխգործակցությունը պետական այլ հաստատությունների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է խորհրդային Հայաստանի դատախազության կազմակերպական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով Խորհրդային Միության միասնական իրավական համակարգի ազդեցությունը հանրապետական իրավապահ մարմինների գործունեության վրա։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն կենտրոնացված կառավարման, դատախազական հսկողության, ծառայողական ենթակայության և օրինականության ապահովման վերաբերյալ խորհրդային իրավական պատկերացումները։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել դատախազության գործունեությունը կարգավորող սահմանադրական դրույթները, օրենսդրական ակտերը, ենթաօրենսդրական կարգավորումները և կազմակերպական որոշումները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում սահմանել են համապատասխան մարմինների լիազորություններն ու պարտականությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում դատախազական հսկողության պատմական ձևերը, քրեական հետապնդման կազմակերպումը, նախաքննության նկատմամբ վերահսկողությունը, դատարաններում մեղադրանքի պաշտպանությունը և պետական մարմինների գործունեության օրինականության ապահովման հետ կապված գործառույթները։ Նման իրավասությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է դատախազության դերի և իրավական կարգավիճակի պատմական փոփոխությունները հասկանալու համար։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև դատախազության և դատարանների, քննչական մարմինների, ներքին գործերի համակարգի ու պետական կառավարման այլ հաստատությունների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի իրավապահ մարմինների միջև լիազորությունների սահմանազատման, գործառնական համագործակցության և իրավական պատասխանատվության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խորհրդային իրավական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերում դատախազության գործունեության փոփոխությունների վերլուծությունը։ Այդ գործընթացները պայմանավորված էին պետական կառավարման համակարգի վերակազմակերպումներով, օրենսդրության փոփոխություններով, իրավապահ քաղաքականության առաջնահերթություններով և դատախազական հսկողության վերաբերյալ իրավական մոտեցումների զարգացմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև դատախազական կադրերի պատրաստման, նշանակման, ծառայողական կարգապահության, մասնագիտական պատասխանատվության և կազմակերպական կառավարման առանձնահատկությունները։ Պատմաիրավական տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել, թե ինչպես են դատախազության կազմակերպական սկզբունքները և իրավական գործառույթները փոխվել պետական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերում։ Առանձին նշանակություն ունի Հայաստանի անկախության վերականգնմանը հաջորդած ժամանակաշրջանը, երբ անհրաժեշտություն առաջացավ վերանայելու պետական մարմինների գործունեության իրավական հիմքերը և դրանք համապատասխանեցնելու ինքնիշխան պետության սահմանադրական ու օրենսդրական համակարգին։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 1990-ական թվականների իրավական բարեփոխումները, պետական իշխանության մարմինների վերակազմակերպումը և դատախազության տեղը նոր ձևավորվող սահմանադրական կարգում։ Հայաստանի Հանրապետության 1995 թվականի Սահմանադրության ընդունումը կարևոր հանգրվան էր պետական իշխանության կազմակերպման և դատախազության սահմանադրական կարգավիճակի զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության թեմատիկան կարող է ընդգրկել սահմանադրական դրույթների և դատախազության գործունեությունը կարգավորող օրենսդրության փոխհարաբերությունը, իրավասությունների իրավական ամրագրումը և կազմակերպական ինքնուրույնության ու հաշվետվողականության հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում 1998 թվականի դրությամբ դատախազական համակարգի կազմակերպաիրավական վիճակի գնահատումը՝ նախորդ պատմական փուլերի հետ համեմատության միջոցով։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դատախազության գործունեության իրավական սկզբունքների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ օրինականության, կենտրոնացվածության, իրավասությունների հստակ սահմանման, ծառայողական պատասխանատվության և պետական իշխանության մարմինների հետ փոխհարաբերությունների հարցերը։ Միաժամանակ դատախազության պատմական գործունեության գնահատման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական և իրավական միջավայրերի առանձնահատկությունները, քանի որ խորհրդային և անկախ պետականության պայմաններում դատախազական մարմինների կարգավիճակն ու գործառույթները ձևավորվել են տարբեր ինստիտուցիոնալ համակարգերում։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել պատմաիրավական, համեմատաիրավական, համակարգային, իրավանորմատիվ և ինստիտուցիոնալ վերլուծության մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու օրենսդրական փոփոխությունների հաջորդականությունը, համեմատելու դատախազության կազմակերպական կառուցվածքի տարբեր մոդելները և բացահայտելու իրավական կարգավորման զարգացման հիմնական միտումները։ Կարևոր նշանակություն ունեն պատմական իրավական ակտերի, սահմանադրական փաստաթղթերի, դատախազական համակարգի գործունեությանը վերաբերող պաշտոնական նյութերի և իրավագիտական գրականության ուսումնասիրությունները։ Դրանց համադրումը կարող է նպաստել դատախազության զարգացման պատմության առավել ամբողջական ներկայացմանը և իրավական ինստիտուտների շարունակականության ու փոփոխությունների բացահայտմանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայաստանի պետական և իրավական համակարգի զարգացման կարևորագույն ուղղություններից մեկի պատմական ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև դատախազության կազմակերպաիրավական հիմքերի ձևավորման և փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտմամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է դատախազական համակարգի պատմական փորձի գնահատման, իրավապահ մարմինների գործունեության իրավական կարգավորման ուսումնասիրության և պետական ինստիտուտների զարգացման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնման հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբաններին, իրավունքի պատմաբաններին, դատախազության և այլ իրավապահ մարմինների մասնագետներին, պետական կառավարման հետազոտողներին, սահմանադրական և քրեական դատավարության իրավունքի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի իրավագիտական, պատմական, ինստիտուցիոնալ և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանում դատախազության մարմինների ձևավորման, կազմակերպական զարգացման, իրավական կարգավիճակի, վերահսկողական և դատավարական գործառույթների, ինչպես նաև խորհրդային և անկախ պետականության պայմաններում դրանց գործունեության առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է միջին դպրոցում գոյականի բառաքերականական առանձնահատկությունների ուսուցման մեթոդական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով սովորողների ակտիվ և պասիվ բառապաշարի հարստացման կարևոր միջոց։ Հետազոտության առանցքում քերականական գիտելիքների և բառապաշարային աշխատանքի փոխկապակցված կազմակերպումն է, որի միջոցով սովորողները ոչ միայն յուրացնում են գոյականի ձևաբանական հատկանիշները, այլև ընդլայնում են բառերի իմաստների, գործածության ոլորտների և ոճական հնարավորությունների վերաբերյալ իրենց գիտելիքները։ Քննվում են գոյականի բառաքերականական կարգերի ուսուցման բովանդակությունը, դրանց ներկայացման հաջորդականությունը և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդների ընտրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գոյականների իմաստային խմբերի, հատուկ և հասարակ անունների, անձնանիշ և իրանիշ բառերի, թվի, հոլովման ու առման հետ կապված լեզվական երևույթների ուսուցմանը՝ դրանք կապելով բառապաշարի նպատակային զարգացման հետ։ Կարևորվում է այն մոտեցումը, ըստ որի քերականական նյութը չպետք է յուրացվի մեկուսացված ձևով, այլ պետք է ուսումնասիրվի կենդանի խոսքի, գեղարվեստական և տեղեկատվական տեքստերի, բառարանային աշխատանքի ու հաղորդակցական առաջադրանքների միջոցով։ Տարբեր համատեքստերում գոյականների գործածության դիտարկումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին տարբերակել բառերի հիմնական և փոխաբերական իմաստները, հասկանալ հոմանիշային ու հականիշային հարաբերությունները, ճանաչել բազմիմաստ բառերը և գիտակցաբար ընտրել խոսքային իրավիճակին համապատասխան բառամիավորներ։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել բառային վարժությունները, տեքստային առաջադրանքները, բառերի խմբավորումը, բառակազմական դիտարկումները, բառարաններից օգտվելը և ինքնուրույն խոսք կառուցելու աշխատանքները։ Ուսուցման արդյունավետության տեսանկյունից ընդգծվում է սովորողի ակտիվ մասնակցությունը, երբ քերականական կանոնի յուրացումը զուգակցվում է բառերի որոնման, համեմատության, դասակարգման և խոսքում կիրառման հետ։ Նման աշխատանքը նպաստում է ոչ միայն բառապաշարի քանակական ընդլայնմանը, այլև բառերի իմաստային նրբությունների ընկալմանը, գրավոր ու բանավոր խոսքի ճշգրտությանը և լեզվական մտածողության զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է հայոց լեզվի քերականության, բառագիտության և դասավանդման մեթոդիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գոյականի ուսուցումը դարձնել սովորողների բառապաշարի զարգացման և խոսքային կարողությունների կատարելագործման արդյունավետ միջոց։