Ռուդոլֆ Խաչատրյանի արվեստը

Բժշկություն

Հայ բժշկագիտական մտքի և միջնադարյան գիտական ժառանգության ուսումնասիրությանը նվիրված արժեքավոր աշխատություն է, որտեղ Ս․ Ա․ Վարդանյանը ներկայացնում է, թե ինչպես էին հայ միջնադարյան բժիշկները պատկերացնում ուռուցքների առաջացումը, դրանց տեսակները և բուժման եղանակները։ Հեղինակը հիմնվում է Մխիթար Հերացու, Գրիգորիսի, Ամիրդովլաթ Ամասիացու և այլ հայ բժիշկների աշխատությունների վրա՝ ցույց տալով, որ ուռուցքների խնդիրը դեռ միջնադարում եղել է հայ բժշկության ուշադրության կենտրոնում։ Աշխատության մեջ մանրամասն քննարկվում են հիվանդության պատճառների, ախտանիշների, զարգացման փուլերի և բուժման մեթոդների մասին միջնադարյան պատկերացումները, որոնք ձևավորվել էին անտիկ և արաբական բժշկության ազդեցությամբ։ Գրքում ներկայացվում է, որ հայ բժիշկները կարևորել են ոչ միայն դեղաբուժությունը, այլ նաև սննդակարգը, կենսակերպը և հիվանդի ընդհանուր վիճակը։ Հեղինակը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն փաստին, որ միջնադարյան հայկական բժշկական դպրոցը բավական զարգացած էր և շատ հարցերում համահունչ էր ժամանակի առաջատար բժշկական գիտելիքներին։ Ստեղծագործությունը կարևոր աղբյուր է ինչպես բժշկության պատմությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ հայ միջնադարյան գիտության ուսումնասիրողների համար, քանի որ այն բացահայտում է հայկական բժշկական մտքի գիտական խորությունը և նրա կապը համաշխարհային բժշկության զարգացման հետ։

Փիլիսոփայություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է մարտարվեստների փիլիսոփայական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ֆիզիկական վարժությունների, հոգևոր զարգացման և մշակութային ավանդույթների փոխկապակցվածությունը տարբեր մարտարվեստային համակարգերում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն գաղափարական և փիլիսոփայական սկզբունքները, որոնք ընկած են արևելյան և արևմտյան մարտարվեստների հիմքում՝ ներառյալ ինքնակատարելագործման, կարգապահության, հավասարակշռության և ներքին ներդաշնակության գաղափարները։ Ուսումնասիրվում են մարտարվեստների հիմնական ուղղությունները՝ կարատե, ձյուդո, այկիդո, քունգ-ֆու և այլ համակարգեր, ինչպես նաև դրանց մեջ արտահայտված դաոսական, բուդդայական և կոնֆուցիական փիլիսոփայական ազդեցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարտարվեստների՝ որպես ոչ միայն մարտական հմտությունների, այլև անձի հոգևոր և բարոյական զարգացման համակարգերի ընկալմանը, որտեղ կարևորվում են ինքնատիրապետումը, հակառակորդի նկատմամբ հարգանքը և ներքին խաղաղության հասնելը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է արևմտյան մարտական ավանդույթների և ժամանակակից սպորտային մարտարվեստների ձևավորումը՝ դրանց մրցակցային և սպորտային կողմերի զարգացման համատեքստում։ Միաժամանակ վերլուծվում է մարտարվեստների դերը ժամանակակից հասարակությունում՝ որպես առողջ ապրելակերպի, ինքնապաշտպանության և կրթական համակարգի մաս։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է փիլիսոփայության և սպորտային գիտությունների ոլորտում՝ նպաստելով մարտարվեստների գաղափարական և մշակութային նշանակության ավելի խորքային հասկացմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Մեծ Մերձավոր Արևելքի նախագծի քաղաքական և աշխարհաքաղաքական բովանդակության ուսումնասիրությանը և դրա նկատմամբ արաբական հասարակությունների ու քաղաքական ուժերի վերաբերմունքի վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարածաշրջանի վերափոխմանն ուղղված արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունների, դրանց նպատակների, հնարավոր հետևանքների և արաբական աշխարհի կողմից դրանց ընկալման խնդիրներն են։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նախագծի ձևավորման պատմաքաղաքական նախադրյալները, դրա առաջացմանը նպաստած միջազգային և տարածաշրջանային գործընթացները, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքի քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական միջավայրի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարներին և քաղաքական մոտեցումներին, որոնց միջոցով նախատեսվում էր տարածաշրջանի երկրների կառավարման, տնտեսական զարգացման, ժողովրդավարական ինստիտուտների և անվտանգության համակարգերի փոփոխություն։ Ուսումնասիրվում է նաև արտաքին դերակատարների ազդեցությունը տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների վրա և այն հանգամանքը, թե ինչպես են այդ նախաձեռնությունները փոխկապակցվում Մերձավոր Արևելքում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արաբական երկրների և հասարակությունների վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը։ Այդ վերաբերմունքը դիտարկվում է որպես միասնական երևույթ չներկայացվող բազմաշերտ գործընթաց, որի վրա ազդում են պետությունների ազգային շահերը, քաղաքական ռեժիմների առանձնահատկությունները, հասարակական տրամադրությունները, կրոնական և գաղափարական գործոնները, ինչպես նաև տարածաշրջանային հակամարտությունները։ Քննարկվում են նախագծի նկատմամբ դրական, քննադատական և բացասական դիրքորոշումների ձևավորման պատճառները, մասնավորապես՝ արտաքին միջամտության ընկալումը, ինքնիշխանության պահպանման հարցը, տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի նկատմամբ մտահոգությունները և տնտեսական ու սոցիալական փոփոխությունների հնարավոր հետևանքները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Իրաքում, Պաղեստինում, Եգիպտոսում, Սիրիայում, Լիբանանում, Հորդանանում և տարածաշրջանի այլ երկրներում ձևավորված քաղաքական ու հասարակական արձագանքների տարբերություններին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում արաբական մամուլի, քաղաքական հայտարարությունների և հասարակական-քաղաքական դիսկուրսի նշանակությանը՝ տարածաշրջանային նախաձեռնությունների ընկալումը բացահայտելու համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե ինչու արտաքին նախաձեռնությունները կարող են տարբեր արձագանքներ առաջացնել նույն տարածաշրջանի տարբեր հասարակություններում և ինչպես են պատմական փորձը, ազգային ինքնությունը և քաղաքական շահերը ձևավորում այդ վերաբերմունքը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, արևելագետների, տարածաշրջանային հետազոտողների, պատմաբանների, դիվանագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով ուսանողների համար։ Հետազոտության նշանակությունը կայանում է Մերձավոր Արևելքի վերափոխման ծրագրերի և դրանց նկատմամբ արաբական աշխարհի արձագանքի փոխկապակցված ուսումնասիրության մեջ՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տարածաշրջանի քաղաքական գործընթացների, արտաքին ազդեցությունների և հասարակական դիրքորոշումների մասին։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջության ոլորտի զարգացման հնարավորությունների, առկա խնդիրների և ապագա հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են երկրի զբոսաշրջային ներուժը, բնական և մշակութային ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները, զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացման ուղղությունները և ոլորտի մրցունակության բարձրացման մեթոդները։ Վերլուծվում են զբոսաշրջության ազդեցությունը տնտեսության, զբաղվածության, ներդրումների ներգրավման և տարածաշրջանային զարգացման վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են զբոսաշրջային հոսքերի ձևավորման վրա ազդող սոցիալ-տնտեսական և կազմակերպչական գործոնները։ Աշխատությունում քննարկվում են միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները, նոր զբոսաշրջային ուղղությունների ձևավորումը, ծառայությունների որակի բարելավման և ոլորտի կայուն զարգացման մոտեցումները։ Գիրքը նախատեսված է զբոսաշրջության ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման միտումների, տնտեսական նշանակության և առկա հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերն է ազգային տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ապահովման, մրցակցային միջավայրի ձևավորման, եկամուտների ստեղծման և տարածաշրջանային տնտեսական ակտիվության բարձրացման գործում։ Ուսումնասիրությունը ՓՄՁ ոլորտը դիտարկում է որպես Հայաստանի տնտեսական համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որի զարգացումը կարող է նպաստել տնտեսության դիվերսիֆիկացմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը և տնտեսական աճի առավել ներառական բնույթին։ Աշխատանքում ներկայացվում է փոքր և միջին ձեռնարկությունների տնտեսական էությունը, դրանց առանձնահատկությունները և տարբերությունը խոշոր բիզնեսից։ Քննարկվում են ձեռնարկությունների չափորոշիչները, կազմակերպական ձևերը, գործունեության ոլորտները և տնտեսության մեջ դրանց ունեցած դերակատարումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ Հայաստանում ՓՄՁ կառուցվածքում գերակշռում են գերփոքր ձեռնարկությունները, ինչն իր հերթին առաջադրում է դրանց արտադրողականության բարձրացման, կայուն աճի և փոքր բիզնեսից միջին բիզնես անցման խթանման խնդիրներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ոլորտի զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են ձեռնարկությունների թվի, տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, արտադրության և ծառայությունների ծավալների փոփոխությունները, ինչպես նաև տարբեր ոլորտներում դրանց բաշխվածությունը։ Ուսումնասիրվում է առևտրի, ծառայությունների, արտադրության, գյուղատնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և այլ ուղղություններում փոքր ու միջին ձեռնարկությունների գործունեությունը։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն ոլորտները, որտեղ ՓՄՁ-ներն ունեն զարգացման առավել մեծ ներուժ, ինչպես նաև այն հատվածները, որտեղ առկա են կառուցվածքային կամ մրցակցային սահմանափակումներ։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից մեկը ՓՄՁ-ների ֆինանսավորման հիմնահարցն է։ Փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը հաճախ սահմանափակվում է վարկավորման պայմաններով, գրավի պահանջներով, տոկոսադրույքների մակարդակով, սեփական կապիտալի պակասով և ֆինանսական պատմության սահմանափակությամբ։ Այս պայմաններում ուսումնասիրվում են բանկային վարկավորման, պետական աջակցության ծրագրերի, երաշխիքային մեխանիզմների, ներդրումային ֆինանսավորման և ֆինանսավորման այլընտրանքային աղբյուրների զարգացման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ձեռնարկությունների կառավարման և մասնագիտական կարողությունների խնդրին։ Փոքր բիզնեսի կայուն աճը պահանջում է ֆինանսական պլանավորման, մարքեթինգի, վաճառքի, մարդկային ռեսուրսների կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և ռիսկերի կառավարման համապատասխան հմտություններ։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում են ձեռնարկատիրական կրթության, խորհրդատվական ծառայությունների և մասնագիտական վերապատրաստման հասանելիության ընդլայնման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է նաև պետական քաղաքականության ազդեցությունը ՓՄՁ ոլորտի զարգացման վրա։ Պետական աջակցությունը կարող է ներառել ֆինանսական և հարկային գործիքներ, ձեռնարկատիրական կրթություն, արտահանման խթանում, նորարարությունների աջակցություն, տեխնոլոգիական արդիականացում և գործարար միջավայրի բարելավում։ Հայաստանի պետական քաղաքականության ներկայիս առաջնահերթությունների շարքում առանձնացվում են արտադրողականության և մրցունակության բարձրացումը, ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնումը, նորարարական ու թվային լուծումների ներդրումը, արտահանման խթանումը և մարզային ձեռնարկատիրության ակտիվացումը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է գործարար միջավայրի ուսումնասիրությունը։ Ձեռնարկությունների զարգացման վրա ազդեցություն են ունենում հարկային և մաքսային կարգավորումները, վարչարարության մակարդակը, իրավական դաշտի կանխատեսելիությունը, մրցակցային պայմանները, ենթակառուցվածքների հասանելիությունը և պետական կառույցների հետ փոխգործակցության արդյունավետությունը։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը կարող է բացահայտել այն վարչական և ինստիտուցիոնալ խոչընդոտները, որոնք սահմանափակում են ձեռնարկությունների ընդլայնման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում մարզային անհամաչափ զարգացման խնդիրը։ ՓՄՁ գործունեության տարածքային բաշխվածությունը Հայաստանում հավասարաչափ չէ, և մայրաքաղաքի ու մարզերի միջև առկա տնտեսական տարբերությունները կարող են ազդել ձեռնարկատիրական հնարավորությունների վրա։ Մարզերում փոքր բիզնեսի զարգացման համար կարևոր են ֆինանսական ռեսուրսների, ենթակառուցվածքների, մասնագիտական աշխատուժի, շուկաների և խորհրդատվական ծառայությունների հասանելիությունը։ Հետևաբար ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է տարածաշրջանային ձեռնարկատիրության խթանումը և տեղական տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում նաև ՓՄՁ-ների տեխնոլոգիական զարգացման և նորարարական ներուժի հարցերին։ Ժամանակակից մրցակցային միջավայրում ձեռնարկությունների համար կարևոր է արտադրական տեխնոլոգիաների արդիականացումը, թվային գործիքների կիրառումը, էլեկտրոնային առևտրի զարգացումը, բիզնես գործընթացների ավտոմատացումը և տվյալների արդյունավետ օգտագործումը։ Թվայնացումը կարող է նվազեցնել ծախսերը, բարձրացնել արտադրողականությունը և ընդլայնել հաճախորդների հասանելիության աշխարհագրությունը, սակայն դրա համար անհրաժեշտ են ֆինանսական ներդրումներ և համապատասխան մասնագիտական կարողություններ։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը ՓՄՁ-ների արտահանման ներուժի ուսումնասիրությունն է։ Միջազգային շուկաներ դուրս գալը կարող է մեծացնել ձեռնարկությունների վաճառքի ծավալները, նպաստել արտադրության ընդլայնմանը և բարձրացնել մրցունակությունը։ Միաժամանակ արտահանող ձեռնարկությունները բախվում են միջազգային չափանիշներին համապատասխանության, որակի հավաստագրման, լոգիստիկայի, շուկաների ուսումնասիրության, ֆինանսավորման և արտաքին շուկաների մասին տեղեկատվության հասանելիության խնդիրներին։ Այս հանգամանքները պահանջում են նպատակային պետական և մասնավոր աջակցության մեխանիզմներ։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև ՓՄՁ-ների դիմակայունության ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական ճգնաժամերը, շուկայի արագ փոփոխությունները, գնաճային ճնշումները, մատակարարման շղթաների խափանումները և արտաքին տնտեսական անորոշությունները հատկապես մեծ ազդեցություն կարող են ունենալ փոքր բիզնեսի վրա՝ սահմանափակ ֆինանսական բուֆերների և շուկայի փոքր ծավալների պատճառով։ Հետևաբար ձեռնարկությունների երկարաժամկետ կայունության համար անհրաժեշտ է զարգացնել ռիսկերի կառավարման, ֆինանսական պլանավորման և բիզնեսի արագ վերակազմակերպման կարողությունները։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում է նաև ՓՄՁ-ների համագործակցության և ցանցային զարգացման նշանակությունը։ Ձեռնարկությունների միջև համագործակցությունը, կոոպերացիան, մատակարարման շղթաներում ինտեգրումը և խոշոր ընկերությունների հետ գործընկերային կապերի զարգացումը կարող են նպաստել արտադրողականության բարձրացմանը և նոր շուկաներ մուտք գործելուն։ Կարևորվում է նաև պետություն-մասնավոր հատված երկխոսությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել գործարար միջավայրի կոնկրետ խնդիրները և մշակել դրանց լուծման առավել հասցեական մեխանիզմներ։ Աշխատանքը նաև հնարավորություն է տալիս գնահատելու ՓՄՁ զարգացման հեռանկարները Հայաստանում։ Դրանց շարքում կարևոր են ֆինանսական գործիքների բազմազանեցումը, տեխնոլոգիական վերազինումը, ձեռնարկատիրական կրթության զարգացումը, արտահանման ներուժի ընդլայնումը, նորարարությունների խթանումը, մարզային բիզնեսի ակտիվացումը և գործարար միջավայրի շարունակական բարելավումը։ Այս ուղղությունների համատեղ իրականացումը կարող է նպաստել փոքր ձեռնարկությունների կայուն աճին և դրանց աստիճանական անցմանը ավելի բարձր արտադրողականության և ավելացված արժեքի ստեղծման մակարդակ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու Հայաստանում փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման հիմնական միտումները, գնահատելու դրանց տնտեսական և սոցիալական նշանակությունը, ուսումնասիրելու զարգացմանը խոչընդոտող ֆինանսական, կառավարչական, տեխնոլոգիական, շուկայական և ինստիտուցիոնալ խնդիրները և ներկայացնելու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ձեռնարկատերերի, բիզնեսի կառավարման մասնագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, ներդրողների, տնտեսական քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների և փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը նախատեսված է քարամշակման ոլորտում աշխատող կամ այդ մասնագիտությամբ հետաքրքրվող անձանց համար և ներկայացնում է համապատասխան մասնագիտական գրականության հանձնարարական ցանկ։ Նյութի հիմնական նպատակն է ընթերցողին կողմնորոշել քարերի արդյունահանման, մշակման և կիրառման տեխնոլոգիաներին վերաբերող գրականության ընտրության հարցում՝ մեկտեղելով ոլորտի վերաբերյալ օգտակար գրքեր, ձեռնարկներ, տեղեկատու և տեխնիկական հրատարակություններ։ Գրականության ցանկը կարող է ընդգրկել բնական քարի տեսակների, դրանց ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների, մշակման եղանակների, կտրման, հղկման, փայլեցման և ձևավորման տեխնոլոգիաների վերաբերյալ աղբյուրներ։ Հատուկ նշանակություն կարող են ունենալ այն հրատարակությունները, որոնք տեղեկություններ են տալիս տարբեր տեսակի քարերի ճիշտ ընտրության, մշակման ընթացքում կիրառվող գործիքների և սարքավորումների, աշխատանքի կազմակերպման, արտադրական գործընթացների և նյութի որակի գնահատման մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել նաև քար մշակողների մասնագիտական հմտությունների կատարելագործման, նոր տեխնոլոգիաների և աշխատանքի արդյունավետ մեթոդների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման համար։ Գրականության ընտրության միջոցով ընթերցողին հնարավորություն է տրվում ծանոթանալ ինչպես ընդհանուր տեսական դրույթներին, այնպես էլ գործնական բնույթի տեղեկություններին, որոնք անհրաժեշտ են քարամշակման աշխատանքների ճիշտ և որակյալ իրականացման համար։ Հրատարակության արժեքը հատկապես պայմանավորված է մասնագիտական տեղեկատվությունը մեկ տեղում համակարգելու հանգամանքով, ինչի շնորհիվ այն կարող է ծառայել որպես սկզբնական կողմնորոշիչ քարամշակման ոլորտում անհրաժեշտ գրականություն որոնող մասնագետների, բանվորների, տեխնիկական աշխատողների և մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների սովորողների համար։ Այն կարող է հետաքրքրել նաև շինարարության, ճարտարապետության, հանքարդյունաբերության և բնական շինանյութերի մշակման ոլորտների ներկայացուցիչներին։