Սկևռայի վանքը 12-14-րդ դարերում և Գևորգ Սկևռացի րաբունապետը

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարում Իրաքում ձևավորված և զարգացած հայկական համայնքի պատմության, հասարակական կյանքի, մշակութային ինքնության և ազգային կազմակերպությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրաքահայության ձևավորման ու հետագա զարգացման գործընթացներն են, համայնքի ժողովրդագրական փոփոխությունները, բնակության հիմնական կենտրոնները, հասարակական կառուցվածքը, տնտեսական գործունեությունը, կրթական ու մշակութային կյանքը և հայկական ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Իրաքի հայ համայնքի պատմությունը հատկապես սերտորեն կապված է 20-րդ դարի սկզբի Մերձավոր Արևելքի քաղաքական և ժողովրդագրական խոշոր փոփոխությունների հետ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Հայոց ցեղասպանության հետևանքով Օսմանյան կայսրությունից տեղահանված բազմաթիվ հայեր ապաստան գտան Իրաքի տարածքում՝ ձևավորելով նոր համայնքային կենտրոններ։ Հետագա տասնամյակներում այդ բնակչությունը աստիճանաբար կազմակերպվեց եկեղեցական, կրթական, բարեգործական և հասարակական կառույցների շուրջ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է համայնքի տարածական և ժողովրդագրական զարգացման ուսումնասիրությունը։ Կարող են դիտարկվել Բաղդադի, Բասրայի, Մոսուլի, Քիրքուքի և Իրաքի այլ բնակավայրերի հայկական համայնքները, դրանց թվաքանակի փոփոխությունները և փոխհարաբերությունները։ Հայ բնակչության տեղաշարժերը պայմանավորված էին ինչպես տնտեսական հնարավորություններով, այնպես էլ տարածաշրջանի քաղաքական անկայունությամբ, պատերազմներով և պետական քաղաքականության փոփոխություններով։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել համայնքի ներքին կազմակերպվածությանը։ Հայկական եկեղեցիները, ազգային և բարեգործական կազմակերպությունները, դպրոցները, մշակութային միությունները և մամուլը կարևոր դեր են ունեցել համայնքային կյանքի կազմակերպման և ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Եկեղեցին ոչ միայն կրոնական, այլև սոցիալական և մշակութային կենտրոնի դեր է կատարել՝ միավորելով համայնքի անդամներին և պահպանելով հայոց լեզվի, ավանդույթների ու ազգային հիշողության փոխանցումը սերունդներին։ Կրթության հարցը ևս առանցքային նշանակություն ունի։ Հայկական դպրոցները նպաստել են մայրենի լեզվի պահպանմանը, հայկական պատմության և մշակույթի փոխանցմանը և համայնքի երիտասարդ սերնդի ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Դպրոցական կրթությանը զուգահեռ կարևոր դեր կարող էին ունենալ կիրակնօրյա դպրոցները, մշակութային խմբակները, գրադարանները և երիտասարդական կազմակերպությունները։ Այս հաստատությունների գործունեությունը հատկապես կարևոր էր այն պայմաններում, երբ հայ համայնքը գտնվում էր այլալեզու և բազմամշակութային հասարակական միջավայրում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև իրաքահայերի տնտեսական գործունեությանը։ Հայերը մասնակցել են առևտրի, արհեստների, ծառայությունների, արդյունաբերության և այլ տնտեսական ոլորտների զարգացմանը։ Համայնքի որոշ ներկայացուցիչներ կարողացել են ստեղծել սեփական ձեռնարկություններ և զբաղեցնել նշանակալի դիրքեր քաղաքային տնտեսական կյանքում։ Այս տնտեսական գործունեությունը միաժամանակ նպաստել է համայնքի նյութական կայունությանը և հասարակական դիրքի ամրապնդմանը։ Կարևոր ուսումնասիրության առարկա է նաև մշակութային կյանքը։ Հայկական թատրոնը, երաժշտությունը, գրականությունը, տոնական ավանդույթները, ազգային պարերը և մամուլը հնարավորություն են տվել պահպանել և վերարտադրել հայկական մշակութային ինքնությունը։ Համայնքային միջոցառումները ոչ միայն մշակութային ժամանցի ձև էին, այլև ազգային համախմբման միջոց։ Մամուլի և գրականության միջոցով իրաքահայերը կարողացել են կապ պահպանել ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ սփյուռքահայ մյուս համայնքների հետ։ Հետազոտության մեջ կարող է առանձնացվել նաև իրաքահայ համայնքի հարաբերությունը Իրաքի հասարակության և պետական կառույցների հետ։ Իրաքի բազմազգ և բազմակրոն միջավայրը ստեղծել է տարբեր համայնքների համակեցության առանձնահատուկ պայմաններ։ Հայերի հասարակական ինտեգրումը, քաղաքացիական մասնակցությունը և ազգային ինքնության պահպանումը կարող են դիտարկվել որպես փոխկապակցված գործընթացներ։ Այս համատեքստում կարևոր է ուսումնասիրել պետական քաղաքականության ազդեցությունը հայկական համայնքի կազմակերպական և մշակութային կյանքի վրա։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսի քաղաքական զարգացումները, ներքին հակամարտությունները և տարածաշրջանային պատերազմները աստիճանաբար ազդեցին նաև իրաքահայության կենսապայմանների վրա։ Անվտանգության խնդիրները, տնտեսական դժվարությունները և քաղաքական անկայունությունը հանգեցրին արտագաղթի աճին։ Համայնքի անդամների մի մասը տեղափոխվեց այլ երկրներ, այդ թվում՝ Հայաստան և արևմտյան սփյուռքի տարբեր կենտրոններ։ Այս գործընթացը փոխեց համայնքի ժողովրդագրական պատկերը և նվազեցրեց նրա նախկին թվաքանակը։ Հետազոտության արժեքավոր կողմերից կարող է լինել նաև սերունդների միջև ազգային ինքնության փոխանցման խնդրի ուսումնասիրությունը։ Լեզուն, ընտանիքը, եկեղեցին, դպրոցը, մշակութային կազմակերպությունները և համայնքային հիշողությունը միասին ձևավորել են ինքնության պահպանման մեխանիզմներ։ Միաժամանակ նոր սերունդների սոցիալականացման և իրաքյան հասարակության մեջ ինտեգրման գործընթացները կարող էին առաջ բերել ազգային ինքնության դրսևորման նոր ձևեր։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել պատմական փաստաթղթեր, համայնքային կազմակերպությունների նյութեր, մամուլ, հուշագրություններ, վիճակագրական տվյալներ և բանավոր պատմության աղբյուրներ՝ իրաքահայության պատմական զարգացումն ավելի ամբողջական ներկայացնելու համար։ Այդ աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն խոշոր քաղաքական իրադարձությունները, այլև համայնքի առօրյա կյանքը, ընտանեկան հարաբերությունները, կրթությունը, աշխատանքը և մշակութային գործունեությունը։ Աշխատության գիտական և պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ներկայացնում է իրաքահայությանը որպես Մերձավոր Արևելքի հայկական սփյուռքի կարևոր բաղադրիչ՝ ցույց տալով համայնքի ձևավորման, կազմակերպման, զարգացման և աստիճանական նվազման հիմնական փուլերը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, սփյուռքագետներին, ազգագրագետներին, սոցիոլոգներին, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքի և հայկական սփյուռքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել 20-րդ դարում Իրաքի հայկական համայնքի պատմական ուղու մասին՝ ընդգրկելով նրա ձևավորման նախադրյալները, ժողովրդագրական և տարածքային զարգացումները, տնտեսական ու հասարակական գործունեությունը, կրթական և մշակութային կյանքը, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրները և տարածաշրջանի քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը համայնքի հետագա ճակատագրի վրա։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ հեռավար կրթության կազմակերպման, կառավարման և շարունակական զարգացման արդյունավետ մոդելի ձևավորմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կրթական գործընթացի այնպիսի կառուցվածքի մշակման վրա, որը հնարավորություն է տալիս ուսուցումը կազմակերպել տարածական սահմանափակումներից անկախ՝ ապահովելով ուսումնական նյութերի հասանելիությունը, դասավանդողի և սովորողի փոխգործակցությունը, գիտելիքների վերահսկումը և կրթական գործընթացի համակարգված կառավարումը։ Քննության են առնվում հեռավար կրթության տեսական և մեթոդական հիմքերը, դրա կազմակերպական առանձնահատկությունները, տեխնիկական ենթակառուցվածքի պահանջները և ուսումնական գործընթացում թվային միջոցների կիրառման հնարավորությունները։ Կարևորվում է էլեկտրոնային ուսումնական նյութերի, վիրտուալ կրթական միջավայրերի, հաղորդակցման գործիքների, տվյալների շտեմարանների և ուսուցման կառավարման համակարգերի համակցված օգտագործումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսումնական բովանդակության կառուցվածքին, դասընթացների նախագծման սկզբունքներին, սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպմանը և դասավանդողների հետ հետադարձ կապի ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են գիտելիքների գնահատման և վերահսկման էլեկտրոնային մեխանիզմները, թեստավորման համակարգերը, առաջադրանքների տրամադրման և արդյունքների մշակման հնարավորությունները։ Մոդելի կարևոր բաղադրիչներից է կրթական գործընթացի մասնակիցների միջև արդյունավետ հաղորդակցության կազմակերպումը՝ համաժամանակյա և ոչ համաժամանակյա տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղեկատվական ռեսուրսների կառավարման, ուսումնական տվյալների պահպանման, համակարգի հուսալիության և օգտագործման հարմարավետության խնդիրներին։ Հեռավար ուսուցման զարգացումը դիտարկվում է որպես տեխնոլոգիական և մանկավարժական փոխկապակցված գործընթաց, որտեղ միայն տեխնիկական միջոցների առկայությունը բավարար չէ, և անհրաժեշտ է դրանք համապատասխանեցնել ուսուցման նպատակներին, մեթոդներին ու սովորողների կարիքներին։ Կարևորվում են համակարգի ճկունությունը, ընդլայնելիությունը և տարբեր կրթական ծրագրերին ու սովորողների խմբերին հարմարվելու հնարավորությունները։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը հնարավորություն է տալիս նաև հավաքագրել և վերլուծել ուսումնական գործունեության վերաբերյալ տվյալներ՝ կրթության արդյունավետության գնահատման և հետագա կատարելագործման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է ունենալ կիրառական նշանակություն էլեկտրոնային կրթական հարթակների նախագծման, հեռավար դասընթացների կազմակերպման և կրթական հաստատություններում թվային ուսուցման համակարգերի ներդրման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կրթական տեխնոլոգիաների, տեղեկատվական համակարգերի, մանկավարժության և հեռավար կրթության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ծրագրավորողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Պատմագիտական և դիվանագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1918–1920 թվականներին Հայաստանի տարածքային խնդիրների քննարկմանը միջազգային խորհրդաժողովներում, բանակցություններում և պայմանագրերում։ Քննության են առնվում Հայաստանի առաջին հանրապետության ձևավորման ժամանակաշրջանում սահմանների որոշման, հարևան պետությունների հետ տարածքային վեճերի և հայկական պատվիրակությունների ներկայացրած պահանջների հետ կապված հարցերը։ 1918 թվականի Բաթումի բանակցություններն ու պայմանագրերը, 1919 թվականի Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովը և 1920 թվականի միջազգային բանակցությունները Հայաստանի սահմանների հարցը դարձրեցին տարածաշրջանային ու միջազգային դիվանագիտության կարևոր թեմաներից մեկը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական պատվիրակությունների գործունեությանը, մեծ տերությունների քաղաքական մոտեցումներին և Հայաստանի տարածքային սահմանների վերաբերյալ ներկայացված տարբեր նախագծերին։ Վերլուծվում են նաև Սևրի պայմանագրի դրույթները, որոնց շրջանակում Հայաստան–Թուրքիա սահմանի որոշման հարցը հանձնվեց ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի իրավարարությանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական տարածքային պահանջների, միջազգային քաղաքական շահերի և Հարավային Կովկասում ստեղծված ռազմաքաղաքական իրավիճակի փոխազդեցությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության պատմության մասնագետների, հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Ակսել Բակունց. Երկեր III աշխատությունը Ակսել Բակունցի բազմահատոր երկերի շարքի երրորդ հատորն է, որը ներառում է նրա արձակ ստեղծագործությունների ընտրանի շարունակությունը, ինչպես նաև գրական տարբեր ժամանակաշրջաններում գրված պատմվածքներ և նովելներ, որտեղ առավել խորությամբ են ներկայացվում հայկական գյուղաշխարհի սոցիալական և հոգեբանական պատկերները, բնության նկարագրությունների նրբերանգները և մարդու ներքին աշխարհի բարդությունները, այս հատորում ընդգծվում են Բակունցի ստեղծագործական ոճի հիմնական գծերը՝ լակոնիկ լեզու, խորհրդանշական պատկերավորություն և խորքային հոգեբանական դիտարկում, միաժամանակ զարգացնելով նրա գրական աշխարհում գյուղի կյանքի փոփոխությունների, մարդկային ճակատագրերի և բարոյական ընտրությունների թեմաները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հայ դասական արձակի և XX դարի գրական գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քրեական իրավունքի շրջանակում հափշտակությունների իրավական որակավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների տարբեր տեսակների տարանջատման չափանիշները և դրանց ճիշտ իրավական գնահատման հիմնախնդիրները։ Հետազոտության կենտրոնում հափշտակության հասկացությունն է, դրա օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշները, հանցակազմի տարրերը, հանցագործության կատարման եղանակը, առարկան, պատճառված գույքային վնասի բնույթն ու չափը։ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի համապատասխան նորմերը հափշտակության առանձին դրսևորումների համար նախատեսում են տարբեր իրավական կարգավորումներ, այդ թվում՝ գողություն, կողոպուտ, ավազակություն, խարդախություն և վստահված գույքը հափշտակելը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նշված արարքների սահմանազատմանը, քանի որ դրանց միջև տարբերությունը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն գույքի ապօրինի վերցման փաստով, այլև դրա կատարման եղանակով, տուժողի նկատմամբ կիրառված ազդեցության բնույթով, հանցավորի դիտավորության առանձնահատկություններով և գույքի նկատմամբ իրավական վերահսկողության ձեռքբերման հանգամանքներով։ Գողության դեպքում առանցքային հատկանիշը գաղտնի հափշտակությունն է, կողոպուտի դեպքում՝ բացահայտ հափշտակությունը, իսկ ավազակության դեպքում՝ բռնություն գործադրելով կամ դրա սպառնալիքով կատարված հափշտակությունը։ Խարդախությունն առանձնանում է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով գույքի ձեռքբերմամբ, իսկ վստահված գույքի հափշտակության դեպքում կարևոր է այն հանգամանքը, որ գույքը նախապես օրինական հիմքով հանձնված է եղել հանցավորին, և հափշտակելու դիտավորությունն առաջացել է այն ստանալուց հետո։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հանցագործության ճիշտ որակավորման համար նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների վերլուծությունը։ Դրանց շարքում կարող են ընդգրկվել արարքի կատարման վայրն ու եղանակը, տուժողի իրազեկվածությունը, բռնության առկայությունը կամ բացակայությունը, խաբեության բնույթը, գույքի արժեքը, հանցակիցների մասնակցությունը, բնակարան կամ այլ տարածք ապօրինի մուտք գործելը և այլ ծանրացուցիչ հանգամանքներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն դեպքերին, երբ արտաքին հատկանիշներով միմյանց մոտ արարքների միջև իրավական սահմանագիծը հստակ չէ, և անհրաժեշտ է համադրել հանցակազմի բոլոր օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ հատկանիշները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև պատճառված գույքային վնասի չափի ճիշտ որոշումը, քանի որ գործող քրեական օրենսգրքով որոշ հափշտակությունների համար պատասխանատվության տարբերակումը կարող է պայմանավորված լինել հանցագործության չափով և այլ որակավորող հանգամանքներով։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև հափշտակությունների որակավորման դատաիրավական պրակտիկայի վերլուծություն՝ բացահայտելու համար իրավական նորմերի կիրառման ընթացքում առաջացող խնդիրները և դրանց լուծման հնարավոր մոտեցումները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել քրեական իրավունքի նորմերի առավել միասնական կիրառմանը, հանցագործությունների ճիշտ սահմանազատմանը և իրավական պատասխանատվության անհատականացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի մասնագետներին, դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, փաստաբաններին, իրավաբաններին, գիտական հետազոտողներին և իրավաբանական բուհերի ուսանողներին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մանկավարժության մեջ դիագնոստիկայի տեսական և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով կրթական գործընթացում գնահատման, վերլուծության և կանխատեսման նշանակությունը։ Վերլուծվում են մանկավարժական ախտորոշման հիմնական հասկացությունները, սկզբունքները, մեթոդները և գործիքները, ինչպես նաև դրանց կիրառման առանձնահատկությունները սովորողների գիտելիքների, կարողությունների, անհատական առանձնահատկությունների և զարգացման մակարդակի գնահատման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունում քննարկվում է դիագնոստիկայի դերը ուսուցման արդյունավետության բարձրացման, անհատականացված կրթական մոտեցումների ձևավորման և մանկավարժական որոշումների հիմնավորման գործում։ Ներկայացվում են ժամանակակից մեթոդաբանական մոտեցումներ, հետազոտական մեթոդներ և գնահատման համակարգեր, որոնք նպաստում են կրթական գործընթացի կատարելագործմանը և սովորողների զարգացման առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։