Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Սեպագիր տեղանունները Այրարատում և հարակից նահանգներում․ Հայկական լեռնաշխարհը սեպագիր աղբյուրներում, հատոր 1, գիրք 1
Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի, մասնավորապես՝ Այրարատ աշխարհի և նրան հարակից պատմական նահանգների տեղանունների ուսումնասիրությանը՝ հնագույն սեպագիր աղբյուրների հիման վրա։ Այն կարևոր ուսումնասիրություն է Հայաստանի հին պատմական աշխարհագրության, տեղանունների ծագման, դրանց լեզվական առանձնահատկությունների և հնագույն պետությունների վարչատարածքային ու բնակավայրային համակարգերի վերակազմության տեսանկյունից։ Աշխատության հիմնական նպատակն է սեպագիր արձանագրություններում պահպանված աշխարհագրական անունների հավաքագրումը, նույնականացումը, մեկնաբանումը և դրանց համապատասխանեցումը Հայկական լեռնաշխարհի պատմական ու աշխարհագրական տարածքներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Այրարատին և հարակից նահանգներին, որոնք հնագույն ժամանակներից եղել են քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և մշակութային կարևոր նշանակություն ունեցող տարածքներ։ Տեղանունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի պատմական բնակեցման պատկերը, բնակավայրերի աշխարհագրական դիրքը, վարչական կենտրոնների տեղաբաշխումը, տարածքային միավորների սահմանները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները։ Սեպագիր աղբյուրները, հատկապես Վանի թագավորության՝ Ուրարտուի ժամանակաշրջանի արքայական արձանագրությունները, բացառիկ տեղեկություններ են պարունակում Հայկական լեռնաշխարհի բնակավայրերի, ամրոցների, քաղաքների, գետերի, լճերի, լեռնային տարածքների և տարբեր վարչական միավորների մասին։ Դրանցում հիշատակվող աշխարհագրական անունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն առանձին տեղանունների բացահայտման, այլև հնագույն Հայաստանի տարածքային կազմակերպման և պատմական միջավայրի ամբողջական պատկերի վերականգնման համար։ Աշխատության գիտական բովանդակության կարևոր ուղղություններից է հնագույն սեպագիր տեղանունների և դրանց հնարավոր ժամանակակից աշխարհագրական համապատասխանությունների բացահայտումը։ Այս գործընթացը պահանջում է պատմական, լեզվաբանական, հնագիտական և աշխարհագրական տվյալների համադրում, քանի որ հազարամյակների ընթացքում բազմաթիվ բնակավայրերի անուններ փոփոխվել են, որոշները վերացել, իսկ մյուսները պահպանվել են տարբեր հնչյունական և լեզվական ձևերով։ Տեղանունների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անվանումների պատմական զարգացումը, դրանց հնչյունական կառուցվածքը, հնարավոր ստուգաբանությունները և տարբեր լեզվական շերտերի փոխազդեցությունը։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն լեզվական միջավայրի, տեղանվանական ժառանգության և պատմական հիշողության ուսումնասիրության համար։ Այրարատ աշխարհի առանձնահատուկ տեղը պայմանավորված է նրա աշխարհագրական դիրքով և պատմական նշանակությամբ․ այն ընդգրկել է Հայկական լեռնաշխարհի կարևորագույն տարածքներից մեկը և տարբեր ժամանակաշրջաններում եղել է քաղաքական ու վարչական կենտրոնների, բնակավայրերի և հաղորդակցական ուղիների հանգույց։ Հարակից նահանգների տեղանունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի պատմական սահմանների, բնակավայրերի փոխկապակցվածության և հարևան տարածքների հետ ունեցած հարաբերությունների մասին։ Գիտական մոտեցման տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է սկզբնաղբյուրների քննությունը և հնագույն գրավոր վկայությունների համադրումը պատմական աշխարհագրության տվյալների հետ։ Սեպագիր արձանագրություններում պահպանված անունները դիտարկվում են որպես պատմական իրականության վերակազմության կարևոր վկայություններ, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել հնագույն բնակավայրերի տեղադրության, քաղաքական ենթակայության, ռազմական արշավանքների, շինարարական գործունեության և վարչական կազմակերպման մասին։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սեպագիր գրավոր ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն որպես հնագույն պետությունների քաղաքական պատմության աղբյուր, այլև որպես Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրական և բնակավայրային պատմության ճանաչման կարևոր միջոց։ Աշխատությունն առանձնահատուկ արժեք ունի ուրարտագիտության և հայագիտության համար, քանի որ նպաստում է Վանի թագավորության տարածքային ընդգրկման, պատմական աշխարհագրության և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակավայրերի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների հստակեցմանը։ Այն կարևոր է նաև հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքի աշխարհագրության, հնագույն բնակավայրերի տեղադրության և տարածաշրջանի տեղանվանական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, հնագետներին, ուրարտագետներին, լեզվաբաններին, աշխարհագրագետներին և հնագույն գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն գիտական նշանակություն ունեցող նյութ է՝ ուղղված սեպագիր սկզբնաղբյուրների միջոցով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության բացահայտմանը և հնագույն տեղանունների համակարգված ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-11-17
Religion
Անկանոն գիրք Հին Կտակարանանց
Հրատարակությունը վերաբերում է Հին Կտակարանի անկանոն գրքերին, որոնք ընդգրկված չեն աստվածաշնչյան կանոնի բոլոր ավանդույթներում, սակայն կարևոր նշանակություն ունեն հին հրեական և վաղ քրիստոնեական կրոնական մտքի, գրականության ու պատմության ուսումնասիրության համար։ Այս գրականությունը կարող է ներառել տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված պատմողական, իմաստասիրական, խրատական և ապոկրիֆ բնույթի երկեր, որոնք անդրադառնում են հավատքի, բարոյականության, աստվածային արդարության, մարդու կյանքի և պատմական իրադարձությունների մեկնաբանությանը։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու աստվածաշնչյան գրականության ձևավորման, կրոնական պատկերացումների բազմազանության և կանոնական գրքերի ու արտականոնական ավանդույթների փոխհարաբերությունների մասին։ Հրատարակությունը կարող է արժեքավոր նյութ պարունակել նաև աստվածաշնչյան տեքստերի մեկնաբանության, հին աշխարհի կրոնական միջավայրի և քրիստոնեական տարբեր եկեղեցական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել աստվածաբանությամբ, աստվածաշնչագիտությամբ, կրոնի պատմությամբ և հին գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։ Քանի որ վերնագիրը չի հստակեցնում հրատարակության կառուցվածքն ու ընդգրկված երկերի ցանկը, կոնկրետ բովանդակությունը ենթակա է ճշտման ըստ գրքի ամբողջական մատենագիտական տվյալների։
Updated: 2026-10-23
Culture
Հիշարժան տարեթվեր 1977: Հուլիս, օգոստոս, սեպտեմբեր
Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի օրացուցային տեղեկատու է, որը նվիրված է 1977 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսներին առնչվող պատմական, մշակութային, գիտական, գրական և հասարակական նշանակության հիշարժան տարեթվերի ներկայացմանը։ Ընդգրկվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունների տարեդարձերը, նշանավոր գործիչների ծննդյան և մահվան թվականները, ինչպես նաև գիտության, կրթության, արվեստի, գրականության և հասարակական կյանքի զարգացման հետ կապված նշանակալի տարելիցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ ժողովրդի պատմության, ազգային մշակույթի, գրական ժառանգության և գիտական մտքի զարգացման հետ առնչվող հիշարժան ամսաթվերին։ Տեղեկատվությունը կարող է ներառել հայ և համաշխարհային ճանաչում ունեցող գրողների, գիտնականների, արվեստագետների, հասարակական ու մշակութային գործիչների կենսագրական համառոտ տվյալներ, նրանց գործունեության հիմնական ուղղությունները և պատմամշակութային նշանակությունը։ Նյութերը ներկայացվում են ժամանակագրական սկզբունքով՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին համապատասխան ամիսների և օրերի շրջանակում գտնել անհրաժեշտ տեղեկությունները։ Կարևորվում է հիշարժան տարեթվերի համակարգված ներկայացումը, որը նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը, մշակութային ժառանգության ճանաչմանը և տարբեր ժամանակաշրջանների կարևոր իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկությունների տարածմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել գրադարանային ցուցահանդեսների, թեմատիկ միջոցառումների, գրական երեկոների, հոբելյանական հանդիպումների և կրթական ծրագրերի կազմակերպման ընթացքում։ Այն նաև օգտակար տեղեկատվական աղբյուր է մատենագիտական աշխատանքների, պատմամշակութային ուսումնասիրությունների և հանրային լուսավորչական գործունեության համար։ Տեղեկատուն նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, մանկավարժների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, պատմաբանների, ուսանողների և հիշարժան տարեթվերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-15
Literature
Проблематика и поэтика малой прозы В. В. Набокова
Վլադիմիր Նաբոկով-ի փոքր արձակի (մալայա պրոզա) խնդրաբանությունն ու պոետիկան վերաբերում են նրա կարճ պատմվածքներում և էսսեներում արտահայտված թեմատիկ ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների համակարգված ուսումնասիրությանը։ Այդ ստեղծագործություններում առանձնանում են հիշողության, ժամանակի ընկալման, մարդկային գիտակցության նրբերանգների և անհատական փորձի վերարտադրության խնդիրները, որոնք հաճախ ներկայացվում են ոչ գծային կառուցվածքով և բազմաշերտ պատմողական ձևերով։ Նաբոկովի փոքր արձակում կարևոր դեր ունի լեզվական խաղը, մանրամասն պատկերագրությունը և իմաստային երկակիությունը, որտեղ իրականության և երևակայության սահմանները հաճախ դիտավորյալ մշուշված են։ Նրա պոետիկան բնորոշվում է ձևի բարձր մշակվածությամբ, ինտելեկտուալ հեգնանքով և ընթերցողի ակտիվ ներգրավման պահանջով՝ տեքստի թաքնված իմաստները բացահայտելու համար։ Այս ստեղծագործությունները նաև արտացոլում են էմիգրացիոն փորձը, մշակութային հիշողության պահպանման թեման և ինքնության հարցադրումները, որոնք Նաբոկովի փոքր արձակում ստանում են ինչպես հոգեբանական, այնպես էլ գեղարվեստական արտահայտություն։
Updated: 2026-09-21
History
Խորհրդային Հայաստանի սահմանային-տարածքային խնդիրները 1922-1936 թթ.
Այս գիրքը նվիրված է Խորհրդային Հայաստանի սահմանային-տարածքային խնդիրների ուսումնասիրությանը 1922-1936 թվականների ժամանակահատվածում՝ ներկայացնելով այդ շրջանի քաղաքական, վարչատարածքային և միջազգային հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են սահմանների ձևավորման գործընթացները, տարածքային փոփոխությունների հետ կապված հարցերը, խորհրդային իշխանության քաղաքական որոշումները և դրանց ազդեցությունը Հայաստանի պետական ու հասարակական զարգացման վրա։ Գրքում ուսումնասիրվում են պատմական փաստաթղթեր, քաղաքական գործընթացներ և վարչական վերափոխումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդային շրջանի տարածքային քաղաքականության և տարածաշրջանային հարաբերությունների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, քաղաքագետների, աշխարհագրագետների, հետազոտողների, ուսանողների և Հայաստանի նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-09-01
History
Ջավախքի խնդիրը
Հասարակական-քաղաքական և պատմավերլուծական աշխատություն է, որտեղ հեղինակ Էդգար Հելհելյանը անդրադառնում է Ջավախքի տարածաշրջանի պատմական, ժողովրդագրական, մշակութային և քաղաքական խնդիրներին՝ դիտարկելով դրանք հայ ազգային ինքնության և տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում։ Գիրքը ներկայացնում է Ջավախքի՝ որպես պատմական հայկական բնակավայրի ձևավորման ընթացքը, հայ բնակչության դերը տարածաշրջանի մշակութային և տնտեսական կյանքում, ինչպես նաև այն դժվարությունները, որոնց բախվել են տեղի հայերը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Հեղինակը վերլուծում է ազգային ինքնության պահպանման, լեզվի, կրթության, մշակույթի և համայնքային իրավունքների հարցերը՝ ընդգծելով, որ Ջավախքի խնդիրը ոչ միայն տարածքային կամ քաղաքական, այլև ազգային և մշակութային գոյության խնդիր է։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությանը, հայ-վրացական հարաբերություններին, տեղական ինքնակառավարման, սոցիալ-տնտեսական խնդիրների և արտագաղթի հետևանքներին։ Էդգար Հելհելյանը փաստերի, պատմական աղբյուրների և քաղաքական դիտարկումների միջոցով փորձում է ներկայացնել Ջավախքի ներկա իրավիճակը և հնարավոր զարգացման ուղիները՝ կարևորելով ազգային համախմբվածությունն ու մշակութային ժառանգության պահպանումը։ Գիրքը հետաքրքիր և օգտակար կարող է լինել պատմությամբ, քաղաքականությամբ, տարածաշրջանային հարցերով և հայ համայնքների խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-23