Սուրբ հայր Մովսես Խորենացու մատենագրությունը

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի ձևավորման, զարգացման և միջազգային քաղաքականության շրջանակում դրա տարբեր դրսևորումների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում Օսմանյան կայսրության տարածքում հայ բնակչության քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային դրությունն է, ինչպես նաև հայության անվտանգության, իրավունքների և ինքնակառավարման խնդիրների շուրջ ձևավորված քաղաքական գործընթացները։ Աշխատանքը դիտարկում է Հայկական հարցի միջազգայնացման գործընթացը, եվրոպական տերությունների քաղաքական շահերի ազդեցությունը, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և միջազգային պայմանագրերի ու համաձայնությունների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին տեղի ունեցած իրադարձություններին, հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնություններին, բարենորոգումների պահանջներին և հայ ազգային-քաղաքական շարժումների ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես է ներքին քաղաքական և հասարակական խնդիրը աստիճանաբար վերածվել միջազգային հարաբերությունների կարևոր հարցի և ինչպես են տարբեր պետությունների աշխարհաքաղաքական շահերն ազդել դրա ընթացքի վրա։ Աշխատանքը նաև կարևոր աղբյուրագիտական և պատմագիտական նշանակություն ունի՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի քաղաքական զարգացումները, դիվանագիտական հարաբերությունները և հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի առանցքային հանգրվանները։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, հայագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և Հայոց պատմության ու միջազգային դիվանագիտության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Callisia fragrans (Lindl.) Woodson բույսի արդյունավետության ուսումնասիրմանը և բացօթյա հիդրոպոնիկայի պայմաններում դրա աճեցման կենսատեխնոլոգիական մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բույսի աճի, զարգացման և կենսաբանական արտադրողականության առանձնահատկությունները ոչ հողային մշակության պայմաններում և գնահատել հիդրոպոնիկ համակարգի կիրառման արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են բույսի աճի դինամիկան, վեգետատիվ զանգվածի ձևավորումը, արմատային համակարգի զարգացումը և արտաքին միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությունը բույսի ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սննդային լուծույթի կազմին, հանքային տարրերի հարաբերակցությանը, ջրային ռեժիմին, լուսավորությանը, ջերմաստիճանին և բացօթյա պայմանների այլ գործոններին, որոնք կարող են էականորեն ազդել բույսի աճի ու կենսունակության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է հիդրոպոնիկ աճեցման համապատասխան տեխնոլոգիական սխեմայի մշակումը, որը կարող է ներառել տնկանյութի նախապատրաստում, արմատակալում, սննդային միջավայրի ընտրություն, բույսերի տեղաբաշխում և աճի տարբեր փուլերում անհրաժեշտ պայմանների կարգավորում։ Կարող են համեմատվել տարբեր աճեցման ռեժիմներ՝ նպատակ ունենալով պարզել առավել արդյունավետ պայմանները և մշակել բույսի կայուն ու կանխատեսելի աճն ապահովող տեխնոլոգիական մոտեցումներ։ Աշխատության ընթացքում ստացված տվյալները հնարավորություն են տալիս գնահատելու հիդրոպոնիկ մշակության առավելություններն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև պարզելու, թե որքանով է տվյալ բուսատեսակը հարմարեցված բացօթյա ոչ հողային աճեցման համակարգերին։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ բուսական կենսազանգվածի ստացման, արժեքավոր կենսաբանական նյութերի արտադրության և վերահսկելի պայմաններում բույսերի մշակության նոր տեխնոլոգիաների զարգացման տեսանկյունից։ Մշակված կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները կարող են կիրառվել նաև հետագա փորձարարական աշխատանքներում՝ բույսի կենսաբանական հատկությունների, ֆիզիոլոգիական գործընթացների և հնարավոր կիրառական նշանակության ավելի խոր ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բուսաբանության, կենսատեխնոլոգիայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի, ագրոտեխնոլոգիայի և հիդրոպոնիկ մշակության ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Իրավաբանություն

Սահմանադրական կարգի հիմունքները պետության իրավական և քաղաքական համակարգի հիմնարար սկզբունքներն են, որոնք ամրագրված են սահմանադրությամբ և ապահովում են պետական իշխանության կազմակերպումն ու հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը։ Դրանք արտահայտում են պետության կառուցվածքի, իշխանության ձևավորման, մարդու իրավունքների պաշտպանության և հասարակության կառավարման հիմնական գաղափարները։ Սահմանադրական կարգի հիմունքների գլխավոր նպատակն է ապահովել իրավական պետության, ժողովրդավարության և հասարակական կայունության գոյությունը։ Այս հիմունքները սահմանում են, որ պետությունում բարձրագույն իրավական ուժ ունի սահմանադրությունը, և բոլոր պետական մարմինները, պաշտոնատար անձինք ու քաղաքացիները պարտավոր են ենթարկվել դրա պահանջներին։ Սահմանադրական կարգի կարևոր բաղադրիչներից է ժողովրդավարության սկզբունքը, որի համաձայն իշխանության աղբյուրը ժողովուրդն է, և քաղաքացիները մասնակցում են պետական կառավարմանը ընտրությունների, հանրաքվեների և այլ ժողովրդավարական մեխանիզմների միջոցով։ Մեծ նշանակություն ունի նաև իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը, որի հիման վրա օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունները գործում են անկախ և փոխադարձ վերահսկողության պայմաններում՝ կանխելով իշխանության կենտրոնացումը մեկ մարմնի ձեռքում։ Սահմանադրական կարգի հիմունքները ներառում են նաև մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների ճանաչումն ու պաշտպանությունը, քանի որ իրավական պետության հիմնական արժեքը մարդն է և նրա արժանապատվությունը։ Պետությունը պարտավոր է ապահովել օրենքի առաջ բոլորի հավասարությունը, սեփականության պաշտպանությունը, խոսքի, խղճի, հավաքների և այլ հիմնարար ազատությունները։ Սահմանադրական կարգի կարևոր տարրերից է նաև քաղաքական բազմակարծությունը և բազմակուսակցական համակարգը, որոնք նպաստում են ժողովրդավարության զարգացմանը և իշխանության նկատմամբ հասարակական վերահսկողությանը։ Ժամանակակից պետություններում սահմանադրական կարգը կարևոր դեր ունի հասարակական կայունության, իրավական անվտանգության և պետական ինքնիշխանության պահպանման գործում։ Եթե սահմանադրական հիմունքները խախտվում են, առաջանում են քաղաքական ճգնաժամեր, իրավական անկայունություն և մարդու իրավունքների սահմանափակումներ։ Այդ պատճառով սահմանադրական կարգի պաշտպանությունը համարվում է պետության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Սահմանադրական դատարանը, իրավապահ մարմինները և մյուս պետական ինստիտուտները կարևոր դեր ունեն սահմանադրական կարգի պահպանման և սահմանադրության գերակայության ապահովման գործում։ Այսպիսով, սահմանադրական կարգի հիմունքները հանդիսանում են պետության և հասարակության բնականոն զարգացման հիմքը, որոնք ապահովում են ժողովրդավարության, իրավական պետության և մարդու իրավունքների արդյունավետ իրականացումը։

Գրականություն

Բելինսկի, Չերնիշևսկի, Դոբրոլյուբով. Ընտիր էջեր Բելինսկի, Չերնիշևսկի, Դոբրոլյուբով. Ընտիր էջեր աշխատությունը ընտրանի է, որը ներկայացնում է ռուսական գրական քննադատության և հասարակական մտքի երեք խոշոր ներկայացուցիչների՝ Վիսարիոն Բելինսկու, Նիկոլայ Չերնիշևսկու և Նիկոլայ Դոբրոլյուբովի հիմնական գաղափարները և առավել նշանակալի հոդվածներից ու աշխատություններից հատվածներ, որտեղ նրանք քննարկում են գրականության հասարակական դերը, ռեալիզմի սկզբունքները, արվեստի և իրականության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև գրական ստեղծագործությունների միջոցով սոցիալական խնդիրների արտացոլման անհրաժեշտությունը, գիրքը միավորում է այդ մտածողների քննադատական մոտեցումները՝ ցույց տալով 19-րդ դարի ռուսական մտավոր միջավայրի գաղափարական զարգացումները, գրականության ազդեցությունը հասարակական գիտակցության վրա և գրողի պատասխանատվության հարցերը, միաժամանակ ընթերցողին հնարավորություն է տալիս հասկանալ այդ հեղինակների ազդեցությունը ինչպես ռուս, այնպես էլ ընդհանուր եվրոպական գրական-հասարակական մտքի ձևավորման վրա։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է գործարար բանակցությունների լեզվական և գործաբանական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը՝ բանակցային հաղորդակցությունը դիտարկելով որպես նպատակաուղղված խոսքային փոխազդեցություն, որի ընթացքում կողմերը ներկայացնում են իրենց շահերը, մեկնաբանում դիմացինի դիրքորոշումը և փորձում ձևավորել փոխընդունելի լուծումներ։ Հետազոտության տեսական հիմքում Հարվարդի բանակցային նախագծի սկզբունքային բանակցությունների մոտեցումն է, որի շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն անձի և խնդրի տարանջատումը, հայտարարված դիրքորոշումների փոխարեն կողմերի իրական շահերի բացահայտումը, փոխադարձ օգուտ ապահովող տարբերակների որոնումը և որոշումների հիմնավորումը հնարավորինս օբյեկտիվ չափանիշներով։ Լեզվագործաբանական տեսանկյունից ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են այս սկզբունքներն արտահայտվում կոնկրետ խոսքային ռազմավարությունների, խոսքային ակտերի և լեզվական միջոցների միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առաջարկների, պահանջների, հարցերի, համաձայնության և անհամաձայնության, փաստարկման, պարզաբանման, զիջումների ու հակաառաջարկների ձևակերպմանը։ Քննվում է նաև խոսողի հաղորդակցական նպատակի և ընտրված լեզվական ձևի հարաբերակցությունը՝ հաշվի առնելով, որ նույն բովանդակությունը տարբեր ձևակերպումների դեպքում կարող է ունենալ տարբեր գործաբանական ազդեցություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում քաղաքավարության ռազմավարությունների, անուղղակի արտահայտությունների, մեղմացուցիչ լեզվական միջոցների և համագործակցային բառապաշարի ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են նպաստել հաղորդակցական լարվածության նվազեցմանը և աշխատանքային հարաբերությունների պահպանմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է վերլուծվել նաև հարցերի դերը բանակցություններում, քանի որ նպատակային հարցադրումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու կողմերի առաջնահերթությունները, ճշտելու անորոշ տեղեկությունները և տարբերակելու դիրքորոշումները դրանց հիմքում ընկած շահերից։ Առանձին նշանակություն ունի ոչ միայն ասվածի բառային բովանդակությունը, այլև համատեքստը, ենթատեքստը, խոսքային հերթափոխը և մասնակիցների փոխադարձ արձագանքները։ Գործարար հաղորդակցությունը դիտարկվում է որպես կառուցվածքային գործընթաց, որի տարբեր փուլերում կիրառվող լեզվական ռազմավարությունները կարող են փոխվել՝ նախնական դիրքորոշումների ներկայացումից մինչև տարբերակների քննարկում և համաձայնության ձևակերպում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գործաբանության, դիսկուրսի վերլուծության, գործարար հաղորդակցության և բանակցությունների տեսության մոտեցումները՝ բացահայտելով արդյունավետ բանակցային հաղորդակցության լեզվական կազմակերպման հիմնական օրինաչափությունները։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ընդհանուր անիզոտրոպ հատկություններով օժտված բարակ կառուցվածքային տարրերի սեփական և հարկադրական տատանումների սահմանային խնդիրների ասիմպտոտիկ լուծումների կառուցմանն ու դրանց մեխանիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այնպիսի մաթեմատիկական մոդելների վերլուծությունն է, որոնցում նյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները տարբեր ուղղություններով տարբեր են, ինչի հետևանքով տատանողական գործընթացների նկարագրությունը զգալիորեն բարդանում է իզոտրոպ մարմինների համեմատ։ Քննվում են շարժման համապատասխան դիֆերենցիալ հավասարումները, սահմանային պայմանները և կառուցվածքի երկրաչափական ու նյութական պարամետրերի ազդեցությունը տատանումների բնույթի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սեփական տատանումների խնդիրներին, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել համակարգի բնական հաճախականությունների և տատանման ձևերի վարքագիծը։ Միաժամանակ դիտարկվում են արտաքին ժամանակային ազդեցությունների հետևանքով առաջացող հարկադրական տատանումները՝ կարևորելով գրգռող ուժերի հաճախականության և համակարգի սեփական դինամիկական հատկությունների փոխազդեցությունը։ Ասիմպտոտիկ մեթոդները կիրառվում են հատկապես այն դեպքերում, երբ կառուցվածքի երկրաչափական չափերի միջև առկա է էական տարբերություն կամ խնդրում կարելի է առանձնացնել փոքր պարամետր, ինչը հնարավորություն է տալիս բարդ սահմանային խնդիրը ներկայացնել ավելի պարզ մոտարկումների հաջորդականությամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է լուծումների վարքագծի ուսումնասիրությունը կառուցվածքի եզրային հատվածներում, որտեղ սահմանային պայմանների ազդեցությամբ կարող են ձևավորվել ընդհանուր դաշտից տարբերվող տեղային երևույթներ։ Քննվում է նաև անիզոտրոպության աստիճանի և ուղղությունների ազդեցությունը լարումների, տեղաշարժերի, տատանման ձևերի և հաճախականությունների վրա։ Ստացված անալիտիկ ու ասիմպտոտիկ արդյունքները կարող են օգտագործվել թվային հաշվարկների ճշտության գնահատման և ավելի բարդ կառուցվածքային մոդելների ուսումնասիրության համար։ Նման խնդիրներն ունեն կիրառական նշանակություն մեքենաշինության, ավիացիոն և տիեզերական կառուցվածքների, շինարարության ու կոմպոզիտային նյութերից պատրաստված տարրերի դինամիկական հաշվարկներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, կառուցվածքների դինամիկայի, տատանումների տեսության և ասիմպտոտիկ վերլուծության մեթոդները՝ ուղղված անիզոտրոպ շերտերի ու թիթեղների դինամիկական վարքագծի առավել ամբողջական մաթեմատիկական նկարագրությանը։