Տարեգիրք: ԶԼՄ արձագանքներ 2020

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը ուսումնասիրում է մտավոր կապիտալի ձևավորման գործընթացը և դրա վերարտադրության հիմնական հիմնախնդիրները ժամանակակից տնտեսական համակարգերում։ Գրքում վերլուծվում են գիտելիքի, կրթության, նորարարության, մարդկային ռեսուրսների և ստեղծագործական կարողությունների դերը որպես տնտեսական արժեք ստեղծող գործոններ։ Հեղինակը ներկայացնում է մտավոր կապիտալի կուտակման մեխանիզմները, դրա արդյունավետ օգտագործման պայմանները և այն գործոնները, որոնք ազդում են դրա պահպանման ու զարգացման վրա՝ ներառյալ կրթական համակարգի որակը, գիտահետազոտական միջավայրի զարգացումը և ինստիտուցիոնալ քաղաքականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մտավոր կապիտալի վերարտադրության խնդիրներին՝ սերունդների միջև գիտելիքի փոխանցման, մասնագիտական կարողությունների արդիականացման և տնտեսական համակարգում նորարարական ներուժի ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումներ և կիրառական վերլուծություններ՝ առաջարկելով ուղիներ մտավոր կապիտալի արդյունավետ կառավարման և տնտեսական աճի խթանման համար։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, կրթության ոլորտի մասնագետների, պետական քաղաքականություն մշակողների և հետազոտողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խառատային հաստոցների տեխնիկական վիճակի ախտորոշման մեթոդի մշակմանը՝ մշակված մակերևույթի անհարթությունների մեջ պարունակվող տեղեկատվական հատկանիշների վերլուծության հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական գաղափարն այն է, որ դետալի մեխանիկական մշակման արդյունքում ձևավորվող մակերևույթի երկրաչափական և միկրոերկրաչափական առանձնահատկությունները կարող են տեղեկատվություն պարունակել ոչ միայն ընտրված կտրման ռեժիմների, գործիքի և մշակվող նյութի, այլև հաստոցի առանձին հանգույցների տեխնիկական վիճակի մասին։ Քննվում են մակերևույթի անհարթության պարամետրերի ձևավորման օրինաչափությունները և դրանց կապը խառատային մշակման ընթացքում առաջացող թրթռումների, առանցքակալային հանգույցների վիճակի, շարժական միացությունների ճշգրտության, իլիկի աշխատանքի, գործիքի ամրացման և հաստոցի կառուցվածքային համակարգի այլ բնութագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն տեղեկատվական հատկանիշների ընտրությանը, որոնք առավել զգայուն են տեխնիկական վիճակի փոփոխությունների նկատմամբ և կարող են կիրառվել հնարավոր անսարքությունների կամ կարգավորման խախտումների հայտնաբերման համար։ Մշակված մակերևույթի պրոֆիլի ուսումնասիրությունը կարող է ներառել անհարթությունների բարձրության, քայլի, պարբերականության և այլ բնութագրերի գնահատում, ինչպես նաև չափման արդյունքում ստացված ազդանշանների մաթեմատիկական ու վիճակագրական մշակում։ Կարևորվում է մակերևույթի վրա տեխնոլոգիական բնականոն գործընթացով պայմանավորված հետքերի և հաստոցի տեխնիկական վիճակի վատթարացման հետևանքով առաջացող փոփոխությունների տարբերակումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում ստացված մակերևույթները՝ բացահայտելու համար կտրման արագության, մատուցման, մշակման խորության և գործիքի վիճակի ազդեցությունը ախտորոշիչ հատկանիշների վրա։ Առանձին ուղղությամբ դիտարկվում է փորձարարական տվյալների հիման վրա տեխնիկական վիճակի գնահատման չափանիշների և ախտորոշիչ ալգորիթմների ձևավորումը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հաստոցի վիճակի մասին տեղեկատվություն ստանալ անմիջապես արտադրական գործընթացի արդյունքից՝ մշակված դետալի մակերևույթից, ինչը կարող է լրացնել թրթռումների, աղմուկի, ջերմաստիճանի կամ այլ ֆիզիկական պարամետրերի վրա հիմնված ավանդական ախտորոշման մեթոդները։ Մեթոդի արդյունավետության գնահատման համար կարող է իրականացվել մակերևույթի չափված հատկանիշների և հաստոցի հայտնի տեխնիկական վիճակների համեմատություն՝ որոշելով ընտրված ցուցանիշների զգայունությունն ու ախտորոշիչ նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հաստոցների տեխնիկական սպասարկման արդյունավետության բարձրացմանը, անսարքությունների վաղ հայտնաբերմանը, արտադրանքի որակի կայունացմանը և սարքավորումների չնախատեսված կանգառների նվազեցմանը։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մեքենաշինության, մետաղների կտրմամբ մշակման, հաստոցաշինության, տեխնիկական ախտորոշման և արտադրական գործընթացների ավտոմատացման ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկա

Եվկլիդյան տարածքներում նորմալ հարթ Էյնշտեյնյան և կիսա-էյնշտեյնյան ենթամակերների երկրաչափությունը ուսումնասիրում է այդ ենթամակերների խիստ սահմանափակված կարվիճային հատկությունները, որոնցում կրիավորների քառանկյունական ձևը և ռիչտի կորությունը բավարարում են հատուկ պայմանների՝ ապահովելով այնպիսի կառուցվածքային հարթություն, որտեղ միջավայրի և ենթամակերայի միջեւ հարաբերությունները պահպանվում են օպտիմալ հավասարությամբ։ Նորմալ հարթ Էյնշտեյնյան ենթամակերաները առանձնանում են ռիչտի կորության համաչափության և կոմպակտության կամ համաչափ տարածական տեղաբաշխման հատկություններով, ինչը թույլ է տալիս ձևավորել ճշգրիտ դասակարգումներ և գնահատել տարբերակային հատկությունները, օրինակ՝ կայունության, սիմետրիայի և ֆունկցիոնալ ինտեգրալների պահպանման առումով։ Կիսա-էյնշտեյնյան ենթամակերաները, հակառակը, ցուցաբերում են որոշակի աուտոմորֆիզմների կամ մասնակի հավասարության պայմաններ՝ պահպանելով որոշ երկրաչափական և տոպոլոգիական invariant-ներ, որոնք կարևոր են բարդ բազմաչափ տարածքների բնութագրում, հատկապես այն դեպքերում, երբ ենթամակերայի մետրիկան ինդուկցիայով է ստացվում մայր-տեղանքից։ Նման ենթամակերաների ուսումնասիրությունը ներառում է դիֆերենցիալ ձևերի, կորության օպերատորների, սիմետրիկ տենզորների և բարձրագույն ինտեգրալների վերլուծություն, ինչը թույլ է տալիս ձևակերպել և ապացուցել դասակարգիչ թեորեմներ, գնահատել համաչափության սահմանները, ինչպես նաև կիրառել արդյունքները մաթեմատիկական ֆիզիկայի, օպտիմալիզացիայի և բազմաչափ դինամիկական համակարգերի տեսության մեջ, որտեղ նորմալ հարթ կամ կիսա-հարթ կառուցվածքները ապահովում են համակարգերի կառուցվածքային կայունություն և լուծումների եզակիություն։

Պատմություն

Աշոտ Գ Ողորմած: Թագավոր հայոց աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Բագրատունյաց Հայաստանի նշանավոր արքա Աշոտ Գ Ողորմածի գործունեությանը, նրա քաղաքական, վարչական և եկեղեցական բարեփոխումներին, ինչպես նաև միջնադարյան Հայաստանի պետականության ամրապնդման գործընթացներին, այն ներկայացնում է Աշոտ Գ-ի դերը երկրի ներքին կայունության ապահովման, քաղաքաշինության զարգացման և եկեղեցական հարաբերությունների կարգավորման գործում, գիրքը վերլուծում է նաև արտաքին քաղաքական մարտահրավերները և տարածաշրջանային ուժերի հետ հարաբերությունները, միաժամանակ ընդգծելով Անիի վերելքի նախադրյալների ձևավորումը և Բագրատունյաց թագավորության պետական կառույցի զարգացումը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր միջնադարյան հայ պատմության և պետականության ուսումնասիրության համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է անցումային մետաղների հիմքով դժվարահալ կարբիդային և բորիդային նյութերի, ինչպես նաև բորի կարբիդի ստացման գործընթացների ու դրանց կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ միկրոալիքային էներգիայի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում նյութերի ձևավորման ընթացքում էլեկտրամագնիսական դաշտի և սկզբնական բաղադրիչների փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափություններն են, ինչպես նաև ստացված պինդ ֆազերի կառուցվածքի, բաղադրության և հատկությունների միջև կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մոլիբդենի, վոլֆրամի, մանգանի և ռենիումի միացություններին, որոնք նյութագիտության տեսանկյունից հետաքրքրություն են ներկայացնում բարձր կարծրության, ջերմակայունության, մաշակայունության և որոշ դեպքերում կատալիտիկ ակտիվության շնորհիվ։ Քննվում է միկրոալիքային ազդեցության դերը նյութի ծավալային տաքացման, փուլային փոխակերպումների և վերջնական միկրոկառուցվածքի ձևավորման գործընթացներում՝ այն համեմատելով նյութերի ստացման ավանդական ջերմային մոտեցումների ընդհանուր առանձնահատկությունների հետ։ Կառուցվածքային հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել առաջացած բյուրեղային ֆազերը, դրանց հարաբերակցությունը, կառուցվածքային կարգավորվածությունը և նյութի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են կարծրությունը, ամրությունը, մաշակայունությունը և այլ բնութագրեր, որոնք պայմանավորում են նման նյութերի հնարավոր կիրառությունները բարձր մեխանիկական ու ջերմային բեռնվածությունների պայմաններում։ Առանձին ուղղություն է կատալիտիկ հատկությունների գնահատումը, որի միջոցով ուսումնասիրվում է նյութերի մակերևութային կառուցվածքի, քիմիական կազմի և կատալիտիկ ակտիվության միջև փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության համար կարևոր է պարզել, թե սինթեզի ընթացքում ձևավորված ֆազային և միկրոկառուցվածքային տարբերություններն ինչպես են արտահայտվում վերջնական նյութի ֆունկցիոնալ բնութագրերում։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս նյութի ստացման եղանակը դիտարկել ոչ միայն որպես անհրաժեշտ միացությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես դրանց կառուցվածքն ու հատկությունները կառավարող գործոն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական նյութագիտության, պինդ մարմնի քիմիայի, միկրոալիքային մշակման և կատալիզի մոտեցումները՝ դժվարահալ միացությունների կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությունները բացահայտելու և դրանց հնարավոր տեխնոլոգիական կիրառությունները գնահատելու նպատակով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Շորժայի գերհիմնային ապարների հիմքով լցանյութերի կիրառմամբ հրակայուն ծանր բետոնների ստացման, կազմի ձևավորման և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում օգտագործվող բնական հումքի հանքաբանական, քիմիական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց համապատասխանությունը բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում շահագործվող բետոնների արտադրության պահանջներին։ Վերլուծվում է տարբեր հատիկաչափական կազմով լցանյութերի ազդեցությունը բետոնային խառնուրդի կառուցվածքի, խտության, ամրության և ջերմային կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կապակցող նյութի և լցանյութի օպտիմալ հարաբերակցության ընտրությանը, բետոնի պատրաստման տեխնոլոգիական պայմաններին և ջերմային ազդեցության հետևանքով նյութի հատկությունների հնարավոր փոփոխություններին։ Դիտարկվում են բարձր ջերմաստիճանների պայմաններում բետոնի ամրության պահպանման, ջերմակայունության, ծավալային կայունության և կառուցվածքային փոփոխությունների առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են տեղական հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործման և ավանդական հրակայուն լցանյութերի հնարավոր փոխարինման տեխնոլոգիական ու տնտեսական նախադրյալները։ Կարևորվում է այնպիսի բաղադրությունների մշակումը, որոնք կարող են ապահովել անհրաժեշտ մեխանիկական ամրություն և դիմադրություն երկարատև կամ պարբերական ջերմային ազդեցությունների նկատմամբ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ստացված նյութերի հնարավոր կիրառությանը արդյունաբերական վառարանների, ջերմային ագրեգատների և բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում աշխատող այլ շինարարական կառուցվածքների պատրաստման ու երեսպատման համար։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել տեղական հումքային ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը, հրակայուն բետոնների արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը և համապատասխան շինանյութերի տեսականու ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել շինանյութերի տեխնոլոգիայի, բետոնագիտության, նյութագիտության և արդյունաբերական շինարարության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։