Տեղեկություններ Հայկական ՍՍՌ գրադարանների մասին

Գրականություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործական վաղ շրջանի առանձնահատկությունների և գեղարվեստական վարպետության քննությանը՝ հատկապես 1890-ական թվականներին գյուղացիական թեմատիկային վերաբերող ստեղծագործությունների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում գրողի վաղ արձակի գաղափարական և գեղարվեստական ձևավորումն է, գյուղական կյանքի ու գյուղացիական միջավայրի պատկերումը, ինչպես նաև հասարակական իրականության նկատմամբ հեղինակի վերաբերմունքի արտահայտման եղանակները։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են գյուղացու կերպարը, նրա սոցիալական վիճակը, հոգեբանական առանձնահատկությունները, կենցաղը, աշխատանքի պայմանները և շրջապատող իրականության հետ փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գեղարվեստական միջոցներին, որոնց շնորհիվ գրողը ներկայացնում է գյուղական աշխարհի հակասությունները, սոցիալական անհավասարությունը, մարդկային արժանապատվության խնդիրները և հասարակական հարաբերությունների բարդությունը։ Աշխատանքը դիտարկում է վաղ շրջանի ստեղծագործությունների լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները, կերպարների անհատականացման եղանակները, բնապատկերի ու կենցաղային մանրամասների կիրառությունը, երկխոսությունների կառուցվածքը և պատմողական տարբեր հնարները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հեղինակի ստեղծագործական մեթոդի ձևավորման գործընթացին և այն նոր գեղարվեստական սկզբունքներին, որոնք հետագայում նշանակալի դեր են ունեցել նրա գրական ժառանգության զարգացման մեջ։ Գյուղացիական թեմայի ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում է գրողի հետաքրքրությունը սոցիալական իրականության նկատմամբ, ինչպես նաև նրա հերոսների ներաշխարհը և կյանքի իմաստի, ազատության, արժանապատվության ու մարդկային հարաբերությունների վերաբերյալ հարցադրումները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս վաղ ստեղծագործությունները դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին գրական երկերի ամբողջություն, այլև որպես հեղինակի գեղարվեստական մտածողության ձևավորման և կատարելագործման կարևոր փուլ։ Աշխատության մեջ վերլուծական մոտեցումները միտված են ցույց տալու, թե ինչպես է գրողի դիտողականությունը, կերպարակերտման հմտությունը, լեզվական արտահայտչականությունը և սոցիալական թեմաների գեղարվեստական վերափոխումը նպաստում նրա վաղ արձակի ինքնատիպությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռուս գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի վերջի գրական գործընթացներով և Գորկու ստեղծագործական ժառանգությամբ զբաղվող գրականագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև դասական ռուս գրականության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։

Կրոն

Հրատարակությունը նախատեսված է երեխաների ուսուցման և լեզվական կարողությունների զարգացման համար՝ կենտրոնանալով փոխասացության՝ հարց ու պատասխանի կամ զրույցի միջոցով գիտելիքներ փոխանցելու ուսումնական ձևի վրա։ Վերնագրում օգտագործված «վարժութիւն» բառը մատնանշում է գործնական առաջադրանքների և ուսուցողական աշխատանքների առկայության հնարավորությունը, իսկ «մանկանց» բառը ցույց է տալիս, որ գիրքը հասցեագրված է երեխաներին։ «Փոխասացություն» հասկացությունը կարող է վերաբերել զրուցելու, երկխոսելու կամ մտքերը փոխադարձաբար արտահայտելու ձևին, ինչի շնորհիվ այս հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես հաղորդակցական հմտությունների և լեզվական գիտելիքների զարգացմանն ուղղված ուսումնական ձեռնարկ։ Հարց ու պատասխանի և երկխոսության միջոցով ուսուցումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում երեխաների կրթության մեջ, քանի որ սովորողներին հնարավորություն է տալիս ոչ միայն կարդալ կամ անգիր սովորել տեղեկություններ, այլև հասկանալ հարցի իմաստը, ձևակերպել պատասխանը, արտահայտել սեփական միտքը և հետևել զրույցի տրամաբանական ընթացքին։ Նման ուսուցողական մոտեցումը կարող է նպաստել բառապաշարի հարստացմանը, նախադասությունների ճիշտ կառուցմանը, խոսքի հստակությանը և լեզվական ձևերի գործնական կիրառությանը։ Երեխաների համար նախատեսված երկխոսական վարժությունները կարող են ընդգրկել առօրյա կյանքին, ընտանիքին, դպրոցին, բնությանը, հասարակական հարաբերություններին, բարոյական վարքագծին կամ կրոնական ու մշակութային գիտելիքներին առնչվող թեմաներ։ Հարցերի և պատասխանների հաջորդականությունը սովորողին օգնում է տեղեկությունները յուրացնել փոքր բաժիններով, կապեր հաստատել տարբեր հասկացությունների միջև և սովորել պատասխանել պարզ ու հասկանալի ձևով։ Եթե ձեռնարկը կազմված է փոխադարձ խոսքի օրինակներից, այն կարող է նաև նպաստել ընթերցանության արտահայտչականությանը, խոսքային հիշողությանը և բանավոր հաղորդակցության զարգացմանը։ Երկխոսությունը հնարավորություն է տալիս երեխաներին ծանոթանալու զրույցի կառուցվածքին, սովորելու լսել դիմացինին, պահպանել խոսակցության թեման և սեփական պատասխանը համապատասխանեցնել տրված հարցին։ Այսպիսի վարժանքները կարող են օգտակար լինել ինչպես անհատական ուսուցման, այնպես էլ դասարանային աշխատանքի ընթացքում, երբ ուսուցիչը հարցերի միջոցով ստուգում է սովորողների գիտելիքները և խրախուսում նրանց ակտիվ մասնակցությունը։ Հին ուսումնական ձեռնարկներում հաճախ համադրվում էին լեզվի ուսուցումը, ընդհանուր գիտելիքների փոխանցումը և բարոյական դաստիարակությունը։ Այդ պատճառով նման գրքերը կարող էին ծառայել միաժամանակ որպես ընթերցանության նյութ, խոսքի զարգացման միջոց և երեխաների աշխարհաճանաչողության ընդլայնման գործիք։ Սակայն տվյալ հրատարակության մեջ ընդգրկված կոնկրետ թեմաները և առաջադրանքների բնույթը հնարավոր չէ հաստատել միայն վերնագրից։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հայերեն ուսումնական գրականության հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ուներ հայկական կրթական հաստատությունների գործունեության, երեխաների մայրենի լեզվով կրթության և դպրոցական ուսուցման կազմակերպման համար։ Հայկական դպրոցներում կիրառվող դասագրքերն ու վարժությունների ժողովածուները նպաստում էին գրագիտության տարածմանը, ընթերցանության հմտությունների ամրապնդմանը և գրավոր ու բանավոր խոսքի զարգացմանը։ Երեխաների համար նախատեսված գործնական ձեռնարկները հատկապես կարևոր էին, քանի որ ուսուցումը դարձնում էին ավելի մասնակցային՝ սովորողներին ներգրավելով հարցադրումների, պատասխանների և կրկնության գործընթացում։ Երուսաղեմում հայկական տպագրական գործունեությունը կապված էր հայ համայնքի հոգևոր և կրթական կյանքի հետ, իսկ այնտեղ հրատարակված հայերեն գրքերը նպաստում էին կրթական նյութերի տարածմանն ու հայերեն գրավոր ժառանգության պահպանմանը։ Այս հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ մանկավարժության պատմությամբ, հին դասագրքերով, հայերեն լեզվի ուսուցման մեթոդներով և հայկական կրթական հաստատությունների գործունեությամբ զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Այն կարող է նաև աղբյուր հանդիսանալ՝ ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի ուսումնական բառապաշարը, երեխաներին ուղղված հրահանգների լեզուն, երկխոսական ուսուցման հնարավոր ձևերը և հայերեն կրթական գրականության զարգացման ընթացքը։ Հրատարակության արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն հնարավոր գործնական կիրառությամբ, այլև պատմական նշանակությամբ, քանի որ մանկական ուսումնական գրքերը արտացոլում են իրենց ժամանակի կրթական նպատակները, լեզվական չափանիշները և երեխաների դաստիարակության վերաբերյալ պատկերացումները։ Միաժամանակ, առանց գրքի բովանդակության, նախաբանի կամ բաժինների վերնագրերի ուսումնասիրության հնարավոր չէ վստահորեն նշել, թե այն կոնկրետ որ առարկայի համար է կազմվել, արդյոք պարունակում է հայերեն լեզվի վարժություններ, երկխոսություններ, հարցուպատասխաններ, թե գիտելիքների այլ բնագավառներին վերաբերող նյութեր։ Հետևաբար, այս նկարագրությունը հիմնված է վերնագրի լեզվական իմաստի և հրատարակության ուսումնական բնույթի վրա՝ առանց չստուգված տեղեկությունները որպես հաստատված փաստ ներկայացնելու։

Սոցիոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է արդի հայ հասարակությունում միջին խավի ձևավորման, սոցիալական դիրքի, հիմնական առանձնահատկությունների և զարգացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են միջին խավի սոցիալ-տնտեսական բնութագրիչները, կենսամակարդակը, արժեքային համակարգը, կրթական և մասնագիտական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հասարակական և տնտեսական գործընթացներում նրա ունեցած դերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են այն գործոնները, որոնք ազդում են միջին խավի ձևավորման և կայացման վրա՝ ներառյալ զբաղվածության մակարդակը, եկամուտների բաշխումը, սոցիալական շարժունակությունը, ձեռնարկատիրական ակտիվությունը և պետական քաղաքականության ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև միջին խավի զարգացման խոչընդոտներին և հնարավոր հեռանկարներին՝ դիտարկելով դրա նշանակությունը հասարակական կայունության, ժողովրդավարական գործընթացների և երկրի տնտեսական առաջընթացի համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, տնտեսագետների, քաղաքագետների, հետազոտողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար՝ որպես ժամանակակից հայկական հասարակության սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրման արժեքավոր աղբյուր։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման ռացիոնալացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետ կառավարման ու խնայողության հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում էներգետիկ ռեսուրսների սահմանափակության, դրանց նկատմամբ աճող պահանջարկի և երկրի տնտեսական զարգացման միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրը։ Ուսումնասիրվում են Հայաստանի էներգետիկ համակարգի կառուցվածքը, էներգակիրների սպառման հիմնական ուղղությունները և տնտեսության տարբեր ոլորտներում դրանց օգտագործման արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգիայի արտադրության, փոխադրման և սպառման ընթացքում առաջացող կորուստներին, ինչպես նաև էներգախնայողության ներուժին։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման վրա ազդող տնտեսական, տեխնոլոգիական, կազմակերպական և կառավարչական գործոնները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների ներդրմանը, արտադրական գործընթացների արդիականացմանը, էներգիայի սպառման օպտիմալացմանը և ժամանակակից կառավարման մեխանիզմների կիրառմանը։ Առանձին ուսումնասիրվում է վերականգնվող էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունը՝ հաշվի առնելով Հայաստանի արևային, հողմային, հիդրոէներգետիկ և այլ բնական ներուժը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև էներգետիկ համակարգի դիվերսիֆիկացմանը, էներգետիկ անվտանգության ապահովմանը և ներմուծվող էներգակիրներից կախվածության նվազեցման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է էներգախնայողության տնտեսական արդյունավետության գնահատումը, քանի որ էներգիայի ռացիոնալ օգտագործումը կարող է ոչ միայն նվազեցնել ծախսերը, այլև բարձրացնել ձեռնարկությունների մրցունակությունը և ընդհանուր տնտեսության արտադրողականությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել արդյունաբերության, տրանսպորտի, գյուղատնտեսության, շինարարության և բնակելի հատվածի էներգասպառման առանձնահատկությունները և յուրաքանչյուր ոլորտում խնայողության հնարավորությունները։ Կարևոր նշանակություն է տրվում նաև էներգետիկ քաղաքականության և կարգավորման մեխանիզմներին, մասնավորապես՝ էներգաարդյունավետության խթանմանը, ներդրումային ծրագրերին, տեխնոլոգիական նորարարություններին և սպառողների վարքագծի փոփոխությանը նպաստող միջոցառումներին։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող մոտեցումները կարող են նպաստել էներգետիկ ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, արտադրական և կենցաղային ծախսերի նվազեցմանը, շրջակա միջավայրի վրա էներգետիկ գործունեության ազդեցության սահմանափակմանը և երկրի էներգետիկ անվտանգության ամրապնդմանը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել էներգետիկ ոլորտի մասնագետներին, տնտեսագետներին, պետական կառավարման մարմիններին, էներգետիկ ընկերություններին, ներդրողներին, էներգաարդյունավետության ծրագրեր իրականացնող կազմակերպություններին և կայուն էներգետիկ զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Լեզվաբանություն

Գիրքը ընդգրկում է՝ լեզվական հաղորդակցության հիմնական հասկացությունները և մոդելները, խոսողի և լսողի դերերը հաղորդակցման գործընթացում, հաղորդակցության լեզվական և արտալեզվական բաղադրիչները, տեղեկատվության փոխանցման մեխանիզմները և արդյունավետության պայմանները, հաղորդակցական իրավիճակների տեսակները և դրանց լեզվական առանձնահատկությունները։ Այն օգտակար է՝ լեզվաբանության և հաղորդակցագիտության ուսանողների համար, լրագրության և հանրային կապերի մասնագետների համար, դասախոսների և հետազոտողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են խոսքի ազդեցության և հաղորդակցման գործընթացների ուսումնասիրությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը տալիս է լեզվական հաղորդակցության գիտական հիմքերի ամբողջական պատկերացում՝ ընդգծելով լեզվի դերը որպես սոցիալական փոխազդեցության հիմնական միջոց։

Այլ առարկաներ

Այս տեղեկատվական ցանկը նախատեսված է պատանի ընթերցողների համար և ներկայացնում է նոր հրատարակված գրքերի ընտրանի, որոնք ուղղված են նրանց հետաքրքրությունների, ընթերցողական հմտությունների և աշխարհընկալման զարգացմանը։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, հոգեբանական և սոցիալական թեմաներով վեպեր, ինչպես նաև գիտահանրամատչելի գրքեր, որոնք օգնում են պատանիներին ավելի լավ հասկանալ շրջապատող աշխարհը, մարդու հարաբերությունները և ժամանակակից հասարակության խնդիրները։ Նյութը կառուցված է տեղեկատվական ձևաչափով, որպեսզի ընթերցողը հեշտությամբ կողմնորոշվի նոր գրականության մեջ, ընտրի իր տարիքին և հետաքրքրություններին համապատասխան ստեղծագործություններ և ծանոթանա ինչպես հայ, այնպես էլ արտասահմանյան հեղինակների նոր աշխատանքներին։ Այս ցանկը նաև խրախուսում է ընթերցանության մշակույթի զարգացումը՝ նպաստելով քննադատական մտածողության, ստեղծագործական երևակայության և լեզվական կարողությունների ձևավորմանը, ինչը հատկապես կարևոր է պատանեկան տարիքում անձի կրթական և անձնական զարգացման համար։