Թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները 1920-1924 թթ.

Պատմություն

Գիրքը նվիրված է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությանը՝ հիմնված «Աշխարհացույց» աշխատության տվյալների և տեղեկությունների վրա։ Այն ներկայացնում է Այրարատ աշխարհի աշխարհագրական դիրքը, վարչական բաժանումը, բնակավայրերը, բնական պայմանները, պատմական նշանակությունը և դերը հայկական պետականության ու մշակույթի զարգացման մեջ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են տվյալ ժամանակաշրջանի տարածքային առանձնահատկությունները, գավառների նկարագրությունները, պատմական տեղանունները և դրանց կապը Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կյանքի հետ։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև «Աշխարհացույց»-ի՝ որպես հայկական միջնադարյան աշխարհագրական գիտելիքի կարևոր աղբյուրի նշանակությանը և դրա միջոցով Այրարատ աշխարհի վերաբերյալ պահպանված տեղեկությունների վերլուծությանը։ Գիրքը արժեքավոր է պատմաբանների, աշխարհագետների, հայագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների և ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմական աշխարհագրությամբ, հնագույն վարչատարածքային կառուցվածքով և հայկական ժառանգության ուսումնասիրությամբ։

Պատմություն

Գիրքը ներկայացնում է հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների վերաբերյալ ընթացիկ մատենագիտական տեղեկություններ՝ ծառայելով որպես գիտական, մշակութային և տեղեկատվական կարևոր աղբյուր։ Աշխատանքում համակարգված ձևով ներկայացվում են հայ գրականության, կերպարվեստի, երաժշտության, թատրոնի, ճարտարապետության, ժողովրդական արվեստի և մշակութային այլ ոլորտների վերաբերյալ լույս տեսած գրքերը, հոդվածները, ժողովածուները և այլ հրատարակչական նյութերը։ Տեղեկատուն նպատակ ունի ապահովել ընթերցողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին արդի գրականության մասին ամբողջական պատկերացում՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումն ու օգտագործումը։ Գրքում ընդգրկված նյութերը դասակարգվում և ներկայացվում են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ հնարավորություն տալով հետևելու հայ մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրության նոր միտումներին, գիտական հրապարակումների զարգացմանը և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրման ընթացքին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի մատենագիտական տեղեկատվության պահպանման, տարածման և գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մշակույթի և արվեստի ոլորտի մասնագետների, գիտնականների, ուսանողների, հետազոտողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայ մշակույթի վերաբերյալ նորագույն գրականությամբ և գիտական աղբյուրներով։

Փիլիսոփայություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարդու էության, գոյության, ճանաչողության և բարոյականության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը 13–15-րդ դարերի հայ փիլիսոփայական մտքի շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում միջնադարյան հայ մտածողների պատկերացումն է մարդու տեղի ու դերի մասին բնության, հասարակության և հոգևոր աշխարհի մեջ, ինչպես նաև մարդու մարմնական և հոգևոր կողմերի փոխհարաբերության հարցը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մարդու ծագման, հոգու և մարմնի հարաբերակցության, բանականության, կամքի, ազատության, բարոյական պատասխանատվության և ճանաչողության վերաբերյալ փիլիսոփայական հայացքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարներին, որոնց միջոցով միջնադարյան հայ փիլիսոփաները փորձել են բացատրել մարդու առանձնահատուկ դիրքը գոյության համակարգում և նրա հարաբերությունը Աստծո, աշխարհի ու մյուս մարդկանց հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակաշրջանի կրոնափիլիսոփայական մտածողության, անտիկ և քրիստոնեական փիլիսոփայական ժառանգության ազդեցությանն ու դրանց յուրահատուկ վերաիմաստավորմանը հայկական մտավոր միջավայրում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդու ճանաչողական կարողությունների խնդիրը՝ զգայական ընկալման, բանականության, գիտելիքի և ճշմարտության որոնման փոխհարաբերության տեսանկյունից։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են բարոյական կատարելագործման, առաքինության, մեղքի, պատասխանատվության և մարդու հոգևոր զարգացման վերաբերյալ պատկերացումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես էր 13–15-րդ դարերի հայ փիլիսոփայական միտքը մեկնաբանում մարդուն ոչ միայն որպես կրոնական աշխարհի մաս, այլև որպես բանական, բարոյական և ինքնուրույն մտածող էակ։ Այն կարող է հետաքրքրել փիլիսոփայության պատմությամբ, հայագիտությամբ, միջնադարյան մշակույթով, կրոնափիլիսոփայական մտքով և փիլիսոփայական մարդաբանությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է կամրջային ազոտի ատոմ պարունակող կոնդենսացված մեթիլպիրիմիդինների հիման վրա ստիրիլ ածանցյալների սինթեզի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների և սինթեզի պայմանների ազդեցությունը ստիրիլ ածանցյալների ստացման, ելքի և կառուցվածքի վրա։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են կոնդենսացված պիրիմիդինային համակարգերի քիմիական հատկությունները, դրանց ռեակցիոնունակությունը և ածանցյալների ստացման հնարավոր ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթիլպիրիմիդինների ակտիվացմանը և դրանց մասնակցությամբ ածխածին-ածխածին կապի ձևավորման ռեակցիաներին, որոնց արդյունքում հնարավոր է ստանալ ստիրիլային կառուցվածք ունեցող միացություններ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել ռեակցիայի տարբեր պայմաններ՝ լուծիչի, ջերմաստիճանի, կատալիտիկ համակարգի, ռեագենտների հարաբերակցության և ռեակցիայի տևողության ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստացված միացությունների կառուցվածքի նույնականացմանը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների որոշմանը՝ կիրառելով համապատասխան սպեկտրոսկոպիական և անալիտիկ մեթոդներ։ Կոնդենսացված հետերոցիկլային համակարգերում ստիրիլային խմբի ներմուծումը կարող է հանգեցնել նոր կառուցվածքային և էլեկտրոնային հատկություններով միացությունների առաջացման, ինչը կարևոր է դրանց հնարավոր հետագա կիրառությունների տեսանկյունից։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի կրթական համակարգում անձի մասնագիտական ինքնության ձևավորման և դրսևորման գենդերային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մասնագիտական ինքնությունն է՝ որպես անձի ինքնընկալման, մասնագիտական արժեքների, նպատակների, հետաքրքրությունների, կարողությունների և ապագա մասնագիտական գործունեության նկատմամբ վերաբերմունքի փոխկապակցված համակարգ։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե կրթական միջավայրը, սոցիալական սպասումները, ընտանիքի ազդեցությունը, մշակութային նորմերը և մասնագիտական կողմնորոշման գործընթացը ինչպես կարող են մասնակցել տարբեր գենդերային խմբերի ներկայացուցիչների մասնագիտական ինքնության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե արդյոք տղամարդկանց և կանանց մասնագիտական ինքնության կառուցվածքում, զարգացման դինամիկայում, մասնագիտական ընտրության մոտիվացիայում և ապագա կարիերայի վերաբերյալ պատկերացումներում առկա են էական տարբերություններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել անձի մասնագիտական ինքնորոշման մակարդակի, մասնագիտական արժեքների, ինքնագնահատականի, մասնագիտական հավակնությունների, կարիերային կողմնորոշումների և կրթական ու մասնագիտական նպատակների հետ կապված ցուցանիշների վերլուծություն։ Կարևոր ուղղություն է նաև կրթական համակարգի տարբեր մակարդակներում սովորողների և ուսանողների մասնագիտական ինքնության ձևավորման պայմանների ուսումնասիրությունը, քանի որ մասնագիտական ինքնորոշումը սովորաբար զարգանում է աստիճանաբար և կարող է փոփոխվել կրթական փորձի, մասնագիտության վերաբերյալ պատկերացումների և սոցիալական միջավայրի ազդեցությամբ։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել գենդերային կարծրատիպերի ազդեցությունը մասնագիտական ընտրության վրա, մասնագիտությունների «կանանց» և «տղամարդկանց» ոլորտների բաժանման ընկալումները, մասնագիտական հաջողության վերաբերյալ հասարակական սպասումները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը անձի ինքնաիրացման գործընթացի վրա։ Հայաստանի կրթական համակարգի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տեղական սոցիալ-մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները և դրանց կապը մասնագիտական ինքնության զարգացման հետ։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել կրթական հաստատության դերը, ուսուցիչների և դասախոսների դիրքորոշումները, հասակակիցների ազդեցությունը և մասնագիտական կողմնորոշման ծրագրերի նշանակությունը՝ անձի մասնագիտական ընտրության և ինքնության կայացման գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել կրթական համակարգում մասնագիտական կողմնորոշման և խորհրդատվության ավելի արդյունավետ մեխանիզմների մշակմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների անհատական և գենդերային առանձնահատկությունները՝ առանց մասնագիտական ընտրությունը սահմանափակելու կարծրատիպային պատկերացումներով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, մանկավարժների, սոցիոլոգների, կրթության կառավարման մասնագետների, կարիերայի խորհրդատուների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես է ձևավորվում անձի մասնագիտական ինքնությունը Հայաստանի կրթական միջավայրում, ինչ դեր ունեն գենդերային գործոններն այդ գործընթացում և ինչ պայմաններ կարող են նպաստել մասնագիտական ինքնորոշման, ինքնաիրացման և հավասար հնարավորությունների զարգացմանը։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1991-2010 թվականներին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած քաղաքական համագործակցության ուսումնասիրությանը՝ դրա հիմնական փուլերի, շարժառիթների, ուղղությունների և տարածաշրջանային նշանակության համակողմանի վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը դիտարկում է երկու պետությունների հարաբերությունները Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական պայմանների շրջանակում։ Այդ ժամանակաշրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվել են՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, ռազմավարական և տարածաշրջանային համագործակցության տարբեր ոլորտներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների ուսումնասիրությունը և այն գործոնների բացահայտումը, որոնք նպաստել են դրանց միջև սերտ կապերի ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պատմամշակութային, լեզվական և էթնոմշակութային ընդհանրությունները, ինչպես նաև փոխադարձ քաղաքական և տնտեսական շահերը, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել երկկողմ հարաբերությունների զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1990-ական թվականների սկզբի քաղաքական գործընթացներին, երբ անկախ Ադրբեջանի համար կարևոր էր միջազգային կապերի և արտաքին քաղաքական հենարանների ձևավորումը, իսկ Թուրքիան ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և ամրապնդել հարաբերությունները նորանկախ թյուրքալեզու պետությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցությանը երկկողմ հարաբերությունների վրա, քանի որ այդ խնդիրը կարևոր տեղ է զբաղեցրել Թուրքիայի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգերում և էականորեն ազդել է տարածաշրջանային փոխհարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմանների և հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության, տրանսպորտային միջանցքների և տարածաշրջանային նախագծերի հարցերը, որոնք 1990-ականների վերջին և 2000-ականներին աստիճանաբար դարձան երկու երկրների ռազմավարական համագործակցության կարևոր բաղադրիչներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակում Թուրքիայի ու Ադրբեջանի դիրքորոշումների փոխհամաձայնեցման, փոխադարձ քաղաքական աջակցության և արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են երկկողմ հարաբերությունները վերածվել ավելի լայն ռազմավարական գործընկերության և ինչպես են այդ հարաբերությունները ներգործել Հարավային Կովկասի ուժերի դասավորության վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են համագործակցության սահմանափակումներն ու հակասությունները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի այլ պետությունների շահերը, միջազգային դերակատարների ազդեցությունը և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունների փոփոխվող առաջնահերթությունները։ 1991-2010 թվականների ժամանակահատվածի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների ձևավորման սկզբնական փուլից մինչև ավելի ինստիտուցիոնալացված և բազմաոլորտ համագործակցության անցման գործընթացին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների հետազոտողներին, դիվանագետներին և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունների պատմական զարգացման տրամաբանությունը, դրանց քաղաքական ու ռազմավարական հիմքերը և տարածաշրջանային գործընթացների վրա ունեցած ազդեցությունը հասկանալու տեսանկյունից։