Թուրքիայի հանրապետության և Սիրիայի Արաբական Հանրապետության փոխհարաբերությունները տարածաշրջանային հիմնախնդիրների համատեքստում 1991-2010 թթ.

Գյուղատնտեսություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանի պայմաններում աշնանացան ցորենի Ախթամար սորտի մշակության արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հողի հիմնական մշակման եղանակներին, պարարտացման համակարգերին և ցանքի նորմային։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել նշված ագրոտեխնիկական գործոնների ազդեցությունը բույսերի աճի և զարգացման, բերքատվության ձևավորման և ստացվող հատիկի որակական ցուցանիշների վրա, ինչպես նաև որոշել տվյալ բնական-կլիմայական պայմաններում առավել արդյունավետ մշակության տարբերակները։ Աշխատանքում աշնանացան ցորենի արտադրությունը դիտարկվում է Սիսիանի տարածաշրջանի գյուղատնտեսական առանձնահատկությունների համատեքստում, որտեղ բարձրադիր դիրքը, կլիմայական պայմանները, ջերմաստիճանային ռեժիմը, տեղումների քանակն ու բաշխվածությունը, հողի հատկությունները և խոնավության ապահովվածությունը կարող են էական ազդեցություն ունենալ մշակաբույսի արտադրողականության վրա։ Ախթամար սորտը Հայաստանի պայմաններում օգտագործվող աշնանացան ցորենի սորտերից է և առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի Սյունիքի մարզի համապատասխան ագրոէկոլոգիական գոտիների համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հողի հիմնական մշակման ազդեցության գնահատումը։ Հողի մշակության եղանակը ձևավորում է բույսերի արմատային համակարգի զարգացման, խոնավության կուտակման և պահպանման, օդափոխության, սննդատարրերի հասանելիության և մոլախոտերի դեմ պայքարի պայմանները։ Հիմնական մշակման տարբեր խորություններն ու եղանակները կարող են տարբեր կերպ ազդել հողի կառուցվածքի, խոնավության ռեժիմի և ցանքի համար անհրաժեշտ հողային միջավայրի ձևավորման վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է այնպիսի մշակման համակարգի ընտրությունը, որը համապատասխան է տեղական հողակլիմայական պայմաններին և նպաստում է աշնանացան ցորենի կայուն բերքատվության ձևավորմանը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարարտացման ազդեցությանը։ Աշնանացան ցորենը սննդատարրերի նկատմամբ պահանջկոտ մշակաբույս է, իսկ պարարտանյութերի ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել թփակալման, արմատային համակարգի զարգացման, ձմեռադիմացկունության, հասկերի ձևավորման և հատիկալիցքի բարելավմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր պարարտացման ֆոններ և դրանց ազդեցությունը բույսերի աճի ու զարգացման հիմնական ցուցանիշների վրա։ Հատկապես կարևորվում է սննդատարրերի հավասարակշռված ապահովումը, քանի որ դրանց պակասը կամ ավելցուկը կարող է բացասաբար անդրադառնալ ինչպես բերքատվության, այնպես էլ հատիկի որակի վրա։ Ցանքի նորման ևս ուսումնասիրության առանցքային գործոններից է։ Միավոր տարածքի վրա ցանվող սերմերի քանակը որոշում է բույսերի խտությունը, նրանց միջև մրցակցությունը ջրի, լույսի և սննդատարրերի համար, ինչպես նաև հետագայում ձևավորվող հասկերի քանակը։ Չափազանց նոսր ցանքը կարող է հանգեցնել տարածքի ոչ լիարժեք օգտագործման և բերքատվության նվազման, իսկ չափազանց խիտ ցանքը կարող է ուժեղացնել բույսերի միջև մրցակցությունը և բարձրացնել հիվանդությունների կամ պառկելու վտանգը։ Հետևաբար հետազոտության կարևոր խնդիր է տվյալ սորտի և տվյալ տարածաշրջանի պայմաններում ցանքի այն նորմայի բացահայտումը, որը կարող է ապահովել բույսերի օպտիմալ խտություն և բարձր արտադրողականություն։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է նշված երեք հիմնական ագրոտեխնիկական գործոնների ոչ միայն առանձին, այլև փոխազդեցված ազդեցությունը։ Հողի մշակման եղանակը, պարարտացման մակարդակը և ցանքի նորման փոխկապակցված են և միասին ձևավորում են մշակաբույսի աճի պայմանները։ Օրինակ՝ լավ նախապատրաստված և սննդանյութերով ապահովված հողում որոշակի ցանքի նորմա կարող է ապահովել ավելի արդյունավետ բուսածածկ, մինչդեռ այլ պայմաններում նույն նորման կարող է հանգեցնել բույսերի ավելորդ խտության։ Այս փոխազդեցությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս մշակության տեխնոլոգիան գնահատել ամբողջական համակարգի տեսքով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է բույսերի աճի և զարգացման ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Կարող են դիտարկվել ծլունակությունը, բույսերի պահպանվածությունը, թփակալման ինտենսիվությունը, բույսերի բարձրությունը, հասկերի քանակը, հասկի երկարությունը, մեկ հասկի հատիկների թիվը և այլ ագրոնոմիական ցուցանիշներ։ Այս տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե տարբեր ագրոտեխնիկական պայմաններում որ հատկանիշներն են առավել զգայուն և ինչպիսի կապ ունեն վերջնական բերքատվության հետ։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում բերքատվության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում է տարբեր տեխնոլոգիական տարբերակների ազդեցությունը մեկ հեկտարից ստացվող բերքի քանակի վրա, ինչպես նաև բերքի կառուցվածքային տարրերի փոփոխությունները։ Բերքատվության բարձրացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտադրական նպատակ, այլև որպես կիրառվող ագրոտեխնոլոգիայի արդյունավետության կարևոր չափանիշ։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է օտար լեզուներով նոր լույս տեսած և գրադարանային հավաքածուներում համալրված գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, ուսանողներին և մասնագետներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն միջազգային հրատարակչական դաշտում թողարկված նոր գրականության վերաբերյալ։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր լեզուներով հրատարակված գիտական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, տեխնիկական և մշակութային բնույթի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են համաշխարհային գիտության, մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման ժամանակակից միտումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական ռեսուրս, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել օտարալեզու նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ տարբեր երկրների հեղինակների և հետազոտողների աշխատանքներին, ինչպես նաև ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է միջազգային գիտելիքների տարածմանը, միջմշակութային հաղորդակցության զարգացմանը և համաշխարհային գրական ու գիտական ժառանգության հասանելիության ընդլայնմանը։

Բնապահպանություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի անտառի վերին գոտում անտառվերականգնման արդյունավետ ուղիների մշակմանը և տեղական պայմաններին համապատասխան վերականգնողական միջոցառումների հիմնավորմանը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են տվյալ տարածքի բնական և անտառաճանաչական առանձնահատկությունները, անտառային էկոհամակարգերի վիճակը, ծառատեսակների կազմը, աճի պայմանները և անտառների վերականգնման վրա ազդող բնական ու մարդածին գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անտառային տարածքների խախտման կամ նոսրացման պատճառների բացահայտմանը, բնական վերաճի հնարավորությունների գնահատմանը և այն պայմանների ուսումնասիրությանը, որոնք անհրաժեշտ են անտառային ծածկույթի կայուն վերականգնման համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն է տրվում տեղական էկոլոգիական պայմաններին համապատասխան ծառատեսակների ընտրությանը, տնկման և խնամքի արդյունավետ եղանակներին, վերականգնման տարբեր տեխնոլոգիաների համեմատությանը և անտառային կենսաբազմազանության պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հողի պահպանությանը, էրոզիոն գործընթացների կանխարգելմանը, ջրային ռեժիմի պահպանմանը և անտառային էկոհամակարգերի դիմակայունության բարձրացմանը։ Առաջարկվող միջոցառումների նպատակն է ապահովել ոչ միայն անտառածածկույթի վերականգնումը, այլև երկարաժամկետ հեռանկարում կենսունակ, կայուն և տեղական պայմաններին հարմարված անտառային համայնքների ձևավորումը։ Ուսումնասիրությունը գործնական նշանակություն ունի Լոռու մարզի անտառային ռեսուրսների պահպանության և կայուն կառավարման համար և կարող է օգտակար լինել անտառագետներին, բնապահպաններին, կենսաբաններին, ոլորտի հետազոտողներին, անտառտնտեսության մասնագետներին և բնապահպանական ծրագրերի մշակմամբ զբաղվող կառույցներին։

Իրավաբանություն

Պատիժը քրեական իրավունքի կարևորագույն ինստիտուտներից է, որը կիրառվում է պետության կողմից հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ և արտահայտում է հասարակության ու պետության բացասական վերաբերմունքը կատարված արարքի նկատմամբ։ Այն հանդիսանում է իրավական հարկադրանքի միջոց և նշանակվում է միայն դատարանի դատավճռով՝ օրենքով սահմանված կարգով։ Պատժի հիմնական էությունը կայանում է նրանում, որ այն սահմանափակում է անձի որոշ իրավունքներ և ազատություններ՝ նպատակ ունենալով վերականգնել արդարությունը, կանխել նոր հանցագործությունները և ուղղել հանցագործություն կատարած անձին։ Քրեական պատիժը տարբերվում է իրավական պատասխանատվության մյուս ձևերից իր խստությամբ և հասարակական վտանգավորությամբ, քանի որ այն կիրառվում է միայն այն դեպքերում, երբ կատարված արարքը համարվում է հանցագործություն։ Պատժի նպատակները բազմաբնույթ են և կարևոր նշանակություն ունեն հասարակության անվտանգության ապահովման գործում։ Առաջին հերթին պատիժը նպատակ ունի վերականգնել սոցիալական արդարությունը և ցույց տալ, որ օրենքի խախտումը անպատիժ չի մնում։ Բացի դրանից, պատժի կարևոր նպատակներից է դատապարտյալի ուղղումը և վերադաստիարակումը, որպեսզի նա հետագայում հրաժարվի հակաիրավական վարքագծից և վերադառնա հասարակության լիարժեք կյանքին։ Մյուս կարևոր նպատակը նոր հանցագործությունների կանխարգելումն է՝ ինչպես դատապարտյալի, այնպես էլ մյուս անձանց կողմից, քանի որ պատժի անխուսափելիությունը զսպող ազդեցություն է ունենում հասարակության վրա։ Քրեական օրենսդրությամբ նախատեսվում են պատժի տարբեր տեսակներ՝ կախված հանցագործության ծանրությունից և հասարակական վտանգավորության աստիճանից։ Ամենատարածված տեսակներից են տուգանքը, հանրային աշխատանքները, որոշ իրավունքներից զրկելը, կալանքը, ազատազրկումը և որոշ դեպքերում ցմահ ազատազրկումը։ Տուգանքը կիրառվում է հիմնականում ոչ ծանր հանցագործությունների դեպքում և արտահայտվում է դրամական վճարի ձևով։ Հանրային աշխատանքները նախատեսում են հասարակության օգտին որոշակի աշխատանքների կատարում, իսկ ազատազրկումը ենթադրում է անձի մեկուսացում հասարակությունից որոշակի ժամկետով։ Ցմահ ազատազրկումը համարվում է ամենախիստ պատիժներից մեկը և կիրառվում է առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար։ Ժամանակակից քրեական իրավունքում մեծ ուշադրություն է դարձվում նաև մարդասիրության սկզբունքին, որի համաձայն պատիժը չպետք է նպատակ ունենա ֆիզիկական տառապանք պատճառել կամ նվաստացնել անձի արժանապատվությունը։ Կարևոր է, որ պատիժը լինի արդար, համաչափ և համապատասխանի կատարված հանցագործության բնույթին։ Այսպիսով, պատիժը հանդիսանում է իրավական պետության կարևոր միջոցներից մեկը, որն ապահովում է հասարակական կարգի պահպանումը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և հանցավորության դեմ արդյունավետ պայքարը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի՝ Մերձավոր Արևելքի հնագույն քաղաքակրթությունների և մշակութային գործընթացների համակարգում ունեցած դերի ու նշանակության ուսումնասիրությանը՝ մ.թ.ա. III հազարամյակների ընթացքում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում տարածաշրջանի և հարակից տարածքների միջև ձևավորված քաղաքական, տնտեսական, առևտրական և մշակութային փոխառնչություններն են, որոնց միջոցով տեղի են ունեցել գաղափարների, տեխնոլոգիաների, նյութական մշակույթի տարրերի, արհեստագործական ավանդույթների և հասարակական կազմակերպման տարբեր ձևերի տարածում ու փոխազդեցություն։ Աշխատանքը կարևորում է Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրական դիրքը՝ որպես Մերձավոր Արևելքի տարբեր մշակութային կենտրոնները միմյանց կապող կարևոր տարածք, որի միջով անցել են առևտրական և հաղորդակցության ուղիներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հնագիտական նյութերին, բնակավայրերի զարգացմանը, վաղ քաղաքային և հասարակական կառույցների ձևավորմանը, մետաղագործության ու այլ արհեստների զարգացմանը, ինչպես նաև խեցեղենի, զարդերի, զենքերի, գործիքների և այլ նյութական մշակույթի առարկաների տարածմանն ու փոխակերպմանը։ Համեմատական ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում բացահայտել տարբեր տարածաշրջանների մշակութային ընդհանրությունները և տարբերությունները՝ պարզելու համար, թե որ երևույթներն են առաջացել տեղական պայմանների ազդեցությամբ, իսկ որոնք կարող էին ձևավորվել միջտարածաշրջանային կապերի ու փոխանակումների արդյունքում։ Քննարկվում են նաև տնտեսական հարաբերությունները, բնական պաշարների օգտագործումը և հատկապես մետաղական հումքի ու արտադրանքի շրջանառությունը, որոնք կարևոր նշանակություն են ունեցել հնագույն հասարակությունների միջև կապերի ամրապնդման գործում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս Հայկական լեռնաշխարհը դիտարկել ոչ թե որպես մեկուսացված աշխարհագրական տարածք, այլ որպես հին Մերձավոր Արևելքի ակտիվ պատմա-մշակութային միջավայրի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքի արժեքը հատկապես ընդգծվում է այն առումով, որ այն համադրում է հնագիտական, պատմական և մշակութաբանական տվյալները՝ փորձելով վերականգնել տարածաշրջանի բնակչության և հարակից քաղաքակրթությունների միջև բազմակողմանի կապերի բնույթը, ուղղությունները և զարգացման փուլերը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հնագիտությամբ, հին պատմությամբ, Հայկական լեռնաշխարհի մշակույթով և Մերձավոր Արևելքի վաղ քաղաքակրթությունների փոխհարաբերություններով հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների, պատմաբանների և մշակութաբանների համար։

Գրականություն

Բանաստեղծություններ ստեղծագործական ժողովածուն ներկայացնում է Հովհաննես Շիրազի քնարական աշխարհը, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում հայրենիքի, մայրենի լեզվի, մոր կերպարի, սիրո, ցավի և ազգային հիշողության թեմաները։ Շիրազի պոեզիան առանձնանում է խոր զգացմունքայնությամբ, պարզ, բայց հզոր պատկերներով և երաժշտական լեզվով, որի միջոցով նա կարողանում է արտահայտել թե՛ անհատական ապրումները, թե՛ ժողովրդի հավաքական ցավն ու հույսը։ Նրա բանաստեղծություններում հայրենիքը հաճախ ներկայացվում է որպես կենդանի էակ՝ մայրական կերպարով, որը միաժամանակ տալիս է ուժ և ցավ, հիշողություն և պատասխանատվություն։ Մոր թեման Շիրազի ստեղծագործության ամենախոր շերտերից է, որտեղ նա բարձրացնում է մայրական սիրո անսահմանության և զոհաբերության գաղափարը՝ այն դարձնելով համամարդկային արժեք։ Ժողովածուում կարևոր են նաև պատմական հիշողության, պատերազմի հետևանքների, կորուստների և ազգային ինքնության պահպանման գաղափարները, որոնք արտահայտվում են քնարական և երբեմն ողբերգական երանգներով։ Շիրազի լեզուն միաժամանակ ժողովրդական է և բարձրարվեստ, ինչը նրա պոեզիան դարձնում է հասանելի լայն ընթերցողին, բայց նաև խորքային վերլուծության ենթակա։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ունեն նաև բողոքի և արդարության որոնման երանգներ՝ արտացոլելով ժողովրդի ցավը և ազատության ձգտումը։ Այս ժողովածուն կարևոր է հայ դասական պոեզիայի սիրահարների համար, քանի որ այն ներկայացնում է 20-րդ դարի հայ բանաստեղծության ամենաուժեղ և հուզական ձայներից մեկը։