Ուսանողների պրոֆեսիոնալ պատրաստության կատարելագործման ուղիները մանկավարժական պրակտիկայի ընթացքում

Literature

Գիրքը պատկանում է գեղարվեստական արձակի այն հրատարակությունների շարքին, որոնց վերնագրում միավորվում են անձնավորության անունը, իրադարձությունների հաջորդականությունն ակնարկող արտահայտությունը և մասնագիտություն կամ որոշակի հմտություն մատնանշող բնորոշումը։ Վերնագրում հիշատակված լորդ Բիքինկեմը ներկայացվում է որպես պատմության առանցքային կերպար, իսկ յոթ համբույրների հիշատակումը կարող է մատնանշել սյուժեի տարբեր դրվագներ, հարաբերություններ կամ իրադարձությունների զարգացմանը նպաստող հանգամանքներ։ Երկրորդ հատվածում գործածված «զէնտօսթ» բառը, որը կարող է կապված լինել հմուտ վարպետի կամ մասնագիտություն ունեցող անձի գաղափարի հետ, վերնագրին հաղորդում է լրացուցիչ սյուժետային երանգ։ Այսպիսի վերնագրային կառուցվածքը բնորոշ է արկածային և ժամանցային արձակին, որտեղ կերպարների գործողությունները, անձնական հարաբերությունները, գաղտնիքները և անսպասելի շրջադարձերը կարող են կազմել պատմության հիմնական շարժիչ ուժը։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայերեն գրքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է հայերեն ընթերցանության միջավայրում տարածված աշխարհիկ գեղարվեստական գրականության բազմազանությունը։ Այն հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել հայ գրքի պատմությամբ, թարգմանական գրականությամբ և արևմտահայերեն տպագիր մշակույթի զարգացմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Medicine

Աշխատանքը նվիրված է շաքարային դիաբետի ծանր բարդություններից մեկի՝ ոտնաթաթի գանգրենայի դեպքում վիրահատական միջամտությունների անեսթեզիոլոգիական ապահովման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը այս խմբի հիվանդների վիրահատության ընթացքում անվտանգ և արդյունավետ ցավազրկման ու անզգայացման կազմակերպման, նախավիրահատական պատրաստման, ներվիրահատական հսկողության և հետվիրահատական շրջանի վարման օպտիմալ մոտեցումների բացահայտումն է։ Այս հիվանդների անեսթեզիոլոգիական կառավարումը բարդանում է ոչ միայն տեղային հյուսվածքային ախտահարմամբ, այլև շաքարային դիաբետին ուղեկցող բազմաթիվ համակարգային փոփոխություններով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդների ընդհանուր վիճակի նախավիրահատական գնահատմանը։ Քննության են առնվում ածխաջրային նյութափոխանակության վերահսկման մակարդակը, սրտանոթային և երիկամային համակարգերի վիճակը, ջրա-էլեկտրոլիտային հավասարակշռությունը, վարակային գործընթացի տարածվածությունը, ինտոքսիկացիայի աստիճանը և ուղեկցող հիվանդությունները։ Այս գործոնների համադրությունը կարող է էականորեն ազդել անզգայացման մեթոդի ընտրության և վիրահատության ընթացքում բարդությունների զարգացման ռիսկի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շաքարային դիաբետով հիվանդների նյութափոխանակային վիճակի շտկմանը։ Վիրահատական սթրեսը կարող է հանգեցնել գլյուկոզի մակարդակի զգալի փոփոխությունների, իսկ ծանր վարակային կամ նեկրոտիկ գործընթացը կարող է լրացուցիչ խորացնել նյութափոխանակային խանգարումները։ Հետևաբար անեսթեզիոլոգիական ապահովման կարևոր բաղադրիչ է արյան գլյուկոզի պարբերական վերահսկումը և անհրաժեշտության դեպքում դրա կարգավորումը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով հիպոգլիկեմիայի և հիպերգլիկեմիայի վտանգները։ Աշխատանքը կարող է համեմատել ընդհանուր և տարածաշրջանային անզգայացման տարբեր մեթոդներ՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունը, անվտանգությունը և կիրառելիությունը տարբեր կլինիկական իրավիճակներում։ Անզգայացման մեթոդի ընտրությունը կախված է վիրահատության ծավալից, հիվանդի ընդհանուր վիճակից, վարակային գործընթացի առանձնահատկություններից, սրտանոթային և շնչառական համակարգերի հնարավոր խանգարումներից և այլ անհատական գործոններից։ Տարածաշրջանային մեթոդների կիրառման դեպքում կարևոր է նաև գնահատել նյարդային համակարգի վիճակը և հնարավոր հակացուցումները, իսկ ընդհանուր անզգայացման դեպքում՝ հաշվի առնել շնչուղիների կառավարման և հեմոդինամիկ կայունության ապահովման խնդիրները։ Հատուկ նշանակություն ունի ներվիրահատական մոնիթորինգը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ զարկերակային ճնշման, սրտի աշխատանքի, շնչառության, արյան թթվածնավորման, ջերմաստիճանի և գլյուկոզի շարունակական կամ պարբերական վերահսկմանը։ Գանգրենայի և ծանր վարակային գործընթացի դեպքում հեմոդինամիկ անկայունության ռիսկը կարող է բարձր լինել, ուստի անհրաժեշտ է ժամանակին հայտնաբերել շրջանառության խանգարումները և համապատասխանաբար կազմակերպել հեղուկային ու դեղորայքային աջակցությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև ցավի վերահսկումը։ Վիրահատությունից առաջ, ընթացքում և հետո արդյունավետ ցավազրկումը ոչ միայն բարձրացնում է հիվանդի հարմարավետությունը, այլև կարող է նվազեցնել սթրեսային արձագանքը և նպաստել հետվիրահատական վերականգնմանը։ Կարող են ուսումնասիրվել բազմամոդալ ցավազրկման մոտեցումները, որոնց դեպքում տարբեր մեխանիզմներով գործող միջոցների համադրումը թույլ է տալիս ապահովել բավարար անալգեզիա՝ միաժամանակ նվազեցնելով առանձին դեղերի բարձր դոզաների անհրաժեշտությունը։ Հետվիրահատական շրջանում կարևոր է վերահսկել ոչ միայն ցավը, այլև շնչառական, սրտանոթային և նյութափոխանակային ցուցանիշները։ Շաքարային դիաբետով և ծանր վարակային գործընթացով հիվանդները կարող են ունենալ վերքերի ապաքինման, վարակային բարդությունների և այլ հետվիրահատական խնդիրների բարձր ռիսկ, ուստի անեսթեզիոլոգիական ապահովումը դիտարկվում է որպես վիրաբուժական բուժման ամբողջական համակարգի բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև հիվանդների տարբեր խմբերի համեմատություն՝ կախված գանգրենայի տարածվածությունից, վիրահատության ծավալից, դիաբետի տևողությունից և ծանրությունից, ուղեկցող անոթային հիվանդություններից և այլ կլինիկական գործոններից։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն հանգամանքները, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն անզգայացման ընթացքի և բարդությունների առաջացման վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել այս ծանր հիվանդների նախավիրահատական գնահատման, անզգայացման մեթոդի ընտրության, ներվիրահատական հսկողության և հետվիրահատական ցավի ու նյութափոխանակային վիճակի կառավարման մոտեցումների կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է անեսթեզիոլոգիայի, վիրաբուժության, ինտենսիվ թերապիայի և էնդոկրինոլոգիայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով մշակել կամ հիմնավորել ոտնաթաթի դիաբետիկ գանգրենայով հիվանդների վիրահատական բուժման ընթացքում անեսթեզիոլոգիական ապահովման առավել անվտանգ և արդյունավետ սկզբունքները։ Թեման ունի կարևոր կլինիկական նշանակություն, քանի որ տվյալ հիվանդների մոտ վիրահատական և անզգայացման ռիսկերը պայմանավորված են ինչպես տեղային ծանր ախտահարմամբ, այնպես էլ շաքարային դիաբետի համակարգային ազդեցություններով, և դրանց ճիշտ գնահատումն ու կառավարումը կարող են էական դեր ունենալ բուժման ելքի և հետվիրահատական վերականգնման վրա։

Literature

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Վահան Տերյանի ստեղծագործական ժառանգության և նրա ազդեցությամբ ձևավորված «տերյանական դպրոցի» ուսումնասիրությանը։ Տերյանը հայ նորագույն պոեզիայի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է, որի ստեղծագործությունը կարևոր շրջադարձ արձանագրեց 20-րդ դարասկզբի հայ քնարերգության զարգացման մեջ։ Նրա պոեզիայում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում մենության, տխրության, կարոտի, սիրո, երազի, հոգևոր որոնումների և հայրենիքի նկատմամբ խոր զգացմունքի թեմաները։ Նրա բանաստեղծական աշխարհը կառուցվում է նուրբ հոգեբանական ապրումների, երաժշտականության, խորհրդանշական պատկերների և զգացմունքային ներքին լարվածության միջոցով։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է այն առանձնահատկությունների բացահայտումը, որոնք Տերյանի պոեզիան տարբերակում են նախորդ շրջանի հայ գրականությունից և դարձնում այն նոր գեղարվեստական մտածողության արտահայտություն։ Նրա ստեղծագործության մեջ բնապատկերը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես արտաքին միջավայրի նկարագրություն, այլև որպես բանաստեղծի հոգեվիճակի արտացոլում։ Գիշերը, աշունը, մառախուղը, ճանապարհը, լռությունը և այլ պատկերներ վերածվում են ներքին աշխարհի խորհրդանիշների՝ ստեղծելով յուրահատուկ տերյանական մթնոլորտ։ «Տերյանական դպրոց» հասկացությունը կապված է այն գրական ազդեցության հետ, որը բանաստեղծը թողեց հետագա հայ քնարերգության վրա։ Նրա լեզուն, պատկերային համակարգը, երաժշտականությունը, ինտոնացիան և հոգեբանական քնարականությունը դարձան բազմաթիվ գրողների ու բանաստեղծների ստեղծագործական որոնումների կարևոր աղբյուր։ Այս ազդեցությունը չի սահմանափակվում միայն թեմատիկ նմանություններով․ այն արտահայտվում է նաև բանաստեղծական մտածողության, բառապաշարի, խորհրդանշական պատկերների և զգացմունքի արտահայտման ձևերի մեջ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել, թե ինչպես են Տերյանի գեղարվեստական սկզբունքները ընկալվել, վերափոխվել և շարունակվել տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության մեջ։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել անմիջական ընդօրինակումը և ստեղծագործական ազդեցությունը, քանի որ տերյանական ավանդույթի շարունակողները նրա ստեղծագործական փորձը հաճախ վերաիմաստավորել են՝ համապատասխանեցնելով սեփական ժամանակի հասարակական և մշակութային խնդիրներին։ Տերյանի գրական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ազգայինի և համամարդկայինի համադրությունը։ Նրա քնարական հերոսի անձնական ապրումները հաճախ վերածվում են ավելի լայն հոգևոր ու մշակութային հարցերի, իսկ հայրենիքի և ժողովրդի թեմաները արտահայտվում են ոչ միայն հրապարակախոսական, այլև խորապես անձնական ու գեղարվեստական ձևով։ Այդ պատճառով նրա պոեզիան կարող է ուսումնասիրվել միաժամանակ որպես անհատական քնարերգության և ազգային գրական ինքնագիտակցության կարևոր դրսևորում։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Տերյանի լեզվական և ոճական նորարարությունները, նրա վերաբերմունքը բանաստեղծական ձևին և հնչերանգին, ինչպես նաև ռուսական և եվրոպական գրական-գեղագիտական ազդեցությունների յուրացումը։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն գրական երևույթի մասին, որը ձևավորվեց Տերյանի շուրջ և շարունակեց իր ազդեցությունը հետագա տասնամյակներում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Տերյանին ոչ միայն որպես առանձին մեծ բանաստեղծի, այլև որպես գրական մտածողության մի ամբողջ ուղղության ձևավորող, որի ստեղծագործական սկզբունքները զգալիորեն փոխեցին հայ քնարերգության զարգացման ընթացքը։ «Տերյանական դպրոցի» ուսումնասիրությունը, հետևաբար, կարևոր է հայ պոեզիայի արդիականացման, 20-րդ դարի սկզբի գրական գործընթացների և հետագա բանաստեղծական ավանդույթների ձևավորման պատմությունը հասկանալու համար։

Culture

Գիրքը ներկայացնում է գրադարանների գործունեությանը վերաբերող մեթոդական և հրահանգչական նյութեր՝ նվիրված Խորհրդային Միության կազմավորման 50-ամյակին։ Աշխատանքում ընդգրկված են գրադարանային միջոցառումների կազմակերպման, ընթերցողների հետ աշխատանքի, տեղեկատվական և քարոզչական գործունեության իրականացման վերաբերյալ ցուցումներ ու առաջարկություններ։ Նյութերը նպատակ ունեն աջակցելու գրադարանների աշխատակիցներին՝ հոբելյանական միջոցառումների, ցուցահանդեսների, թեմատիկ հանդիպումների, գրական-մշակութային ծրագրերի և հանրային միջոցառումների կազմակերպման ընթացքում։ Գրքում ներկայացվում են գրադարանների դերը հասարակական-մշակութային կյանքում, գրականության տարածման, գիտելիքի հանրայնացման և ընթերցողական հետաքրքրությունների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական աշխատանքի կազմակերպմանը, միջոցառումների պլանավորմանը, տեղեկատվական նյութերի պատրաստմանը և գրադարանային ծառայությունների արդյունավետ իրականացմանը։ Աշխատությունը հանդիսանում է իր ժամանակաշրջանի գրադարանային պրակտիկայի արտացոլում՝ ներկայացնելով խորհրդային գրադարանների կազմակերպչական մոտեցումներն ու մշակութային գործունեության ձևերը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, մշակույթի պատմաբաններին, գրադարանային ոլորտի մասնագետներին և նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են խորհրդային շրջանի տեղեկատվական ու մշակութային հաստատությունների գործունեությունը։

Economics

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին տնտեսական հարաբերությունների մաքսային կարգավորման համակարգի կատարելագործման հիմնական ուղղությունների համապարփակ վերլուծությանը՝ ընդգրկելով մաքսային քաղաքականության իրավական, տնտեսական և կազմակերպչական բաղադրիչները։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է մաքսային կարգավորման դերը որպես արտաքին առևտրի կանոնակարգման, պետական եկամուտների ապահովման և տնտեսական անվտանգության պահպանման կարևոր գործիք, ինչպես նաև վերլուծվում են գործող համակարգի կառուցվածքային խնդիրներն ու դրանց ազդեցությունը արտաքին տնտեսական գործունեության արդյունավետության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային վարչարարության պարզեցման, թվայնացման և ավտոմատացման գործընթացներին, որոնք ուղղված են վարչական բեռի նվազեցմանը և գործարար միջավայրի բարելավմանը։ Քննարկվում են մաքսային ընթացակարգերի թափանցիկության բարձրացման, ռիսկերի կառավարման համակարգերի ներդրման և վերահսկողական մեխանիզմների արդյունավետության խնդիրները։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է միջազգային համագործակցության ընդլայնմանը՝ ներառյալ տարածաշրջանային և գլոբալ առևտրային կազմակերպությունների հետ ինտեգրացիան, մաքսային ստանդարտների ներդաշնակեցումը և արտահանման-ներմուծման ընթացակարգերի համադրումը միջազգային լավագույն փորձին։ Միաժամանակ վերլուծվում են մաքսային քաղաքականության ազդեցությունները տնտեսական մրցունակության վրա, տեղական արտադրողների պաշտպանության և ազատ առևտրի հավասարակշռման հարցերը։ Գիտագործնական հատվածում ներկայացվում են մաքսային համակարգի բարեփոխման ուղղություններ՝ ուղղված կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցմանը, մարդկային գործոնի ազդեցության սահմանափակմանը, էլեկտրոնային հայտարարագրման համակարգերի զարգացմանը և մեկ պատուհանի սկզբունքի լիարժեք ներդրմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը մաքսային կարգավորման կատարելագործումը դիտարկում է որպես արտաքին տնտեսական քաղաքականության ռազմավարական բաղադրիչ, որի արդյունավետ իրականացումը նպաստում է տնտեսական աճին, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը և միջազգային տնտեսական ինտեգրացիայի խորացմանը։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսություններում հավի կարմիր տզիկի տարածվածության ուսումնասիրությանը և դրա դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են մակաբույծի տարածման մակարդակը տարբեր թռչնաբուծական տնտեսություններում, դրա կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկությունները, զարգացման պայմաններն ու տարածմանը նպաստող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թռչնանոցների սանիտարահիգիենիկ վիճակին, պահման պայմաններին, ջերմաստիճանի և խոնավության ազդեցությանը, ինչպես նաև թռչունների խտությանը և տնտեսությունների կառավարման առանձնահատկություններին։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել մակաբույծի առկայության հայտնաբերման և տարածվածության գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը թռչունների առողջության, վարքագծի, ձվատվության և ընդհանուր արտադրողականության վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է հավի կարմիր տզիկի դեմ պայքարի մեթոդների գնահատումը՝ ներառյալ անասնաբուժասանիտարական միջոցառումները, թռչնանոցների մաքրումը և ախտահանումը, մակաբույծի կենսացիկլի ընդհատմանը նպաստող միջոցները և համապատասխան պայքարի պատրաստուկների կիրառումը։ Կարևորվում է նաև կանխարգելման համակարգի մշակումը, որը կարող է ներառել տնտեսությունների պարբերական զննում, վաղ հայտնաբերում, կենսաանվտանգության միջոցառումների պահպանում և վարակվածության տարածման կանխարգելում։ Հետազոտությունը կարող է համեմատել պայքարի տարբեր մոտեցումների արդյունավետությունը՝ հաշվի առնելով դրանց ազդեցությունը մակաբույծների քանակի նվազեցման, թռչունների առողջության պահպանման և տնտեսության արտադրական ցուցանիշների վրա։ ՀՀ տնտեսությունների պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու տեղական տարածվածության առանձնահատկությունները և մշակելու գործնական առաջարկություններ՝ համապատասխան տարածաշրջանային պայմաններին։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել թռչնաբուծական տնտեսություններում մակաբույծի տարածման վերահսկմանը, թռչունների առողջության պահպանմանը և արտադրողական կորուստների նվազեցմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, մակաբուծաբաններին, թռչնաբույծներին, անասնաբուժասանիտարական ծառայությունների մասնագետներին, գյուղատնտեսության ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։