‘We are starving to death:’ Residents of Nagorno-Karabakh fear for future under blockade

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Սևան-Ամասիայի երկրաբանական գոտու ապարներում քիմիական տարրերի բաշխման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց երկրաէկոլոգիական նշանակության գնահատմանը։ Քննարկվում են տարածաշրջանի երկրաբանական կառուցվածքը, ապարների ծագումնաբանական և երկրաքիմիական բնութագրերը, ինչպես նաև տարբեր քիմիական տարրերի տարածական բաշխման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապարներում հիմնական, երկրորդական և հետքային տարրերի պարունակությանը, դրանց կուտակման ու տեղաշարժման բնական մեխանիզմներին և երկրաբանական գործընթացների ազդեցությանը տարրերի տեղաբաշխման վրա։ Ուսումնասիրվում են երկրաքիմիական ֆոնի ձևավորման պայմանները, առանձին տարրերի բարձր կամ ցածր պարունակությունների հնարավոր պատճառները և դրանց կապը ապարների հանքաբանական կազմի ու երկրաբանական զարգացման պատմության հետ։ Անդրադարձ է կատարվում ծանր մետաղների և շրջակա միջավայրի համար էկոլոգիական նշանակություն ունեցող այլ տարրերի տարածվածությանը, դրանց հնարավոր ներգործությանը հողերի, մակերևութային ու ստորերկրյա ջրերի քիմիական կազմի վրա։ Կարևորվում են բնական երկրաքիմիական անոմալիաների բացահայտումը, տարրերի միգրացիոն հատկությունների գնահատումը և բնական ու մարդածին ազդեցությունների տարբերակման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են նաև երկրաքիմիական նմուշառման, լաբորատոր վերլուծության, տարածական քարտեզագրման և ստացված տվյալների վիճակագրական մշակման մեթոդները։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի տարածաշրջանի երկրաէկոլոգիական վիճակի գնահատման, բնական միջավայրի երկրաքիմիական առանձնահատկությունների բացահայտման և բնապահպանական մշտադիտարկման գիտական հիմքերի զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել երկրաբանների, երկրաքիմիկոսների, երկրաէկոլոգների, բնապահպանության մասնագետների, հանքային ռեսուրսների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Քաղաքագիտություն

Գրքում ներկայացվում են արտակարգ իրավիճակների տեսակները՝ բնական, տեխնոգեն և մարդկային գործունեության հետևանքով առաջացող իրավիճակները, դրանց վտանգներն ու հետևանքները։ Անդրադառնում է նաև քաղաքացիների անվտանգության ապահովման մեթոդներին, մասնագիտական և կազմակերպչական պատրաստականությանը, շտապ գործողությունների կանոններին և քաղաքացիական պաշտպանության համակարգի կազմակերպմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է արտակարգ իրավիճակների կառավարման մասնագետների, ուսանողների, պետական և տեղական մարմինների աշխատակիցների համար, ինչպես նաև այն բոլորի համար, ովքեր հետաքրքրված են բնակչության պաշտպանությամբ և քաղաքացիական անվտանգության հիմնահարցերով, տրամադրելով համակարգված գիտելիքներ և գործնական ուղեցույցներ անվտանգության ապահովման ոլորտում։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի գիտական գրադարանում պահպանվող հնատիպ և հազվագյուտ գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ գրքագիտական, մատենագիտական և պատմամշակութային տեսանկյուններից։ Հետազոտության առանցքում գրադարանի արժեքավոր հավաքածուի ձևավորման պատմությունն է, դրա համալրման աղբյուրները, պահպանվող հրատարակությունների ժամանակագրական ու լեզվական կազմը, ինչպես նաև առանձին գրքերի գիտական և մշակութային նշանակությունը։ Հավաքածուի ձևավորման գործում առանձնահատուկ դեր է ունեցել գրադարանի առաջին ղեկավար Մուշեղ Գասպարյանը, որի ջանքերով 1923 թվականին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Մատենադարանից նորաստեղծ մանկավարժական ինստիտուտի գրադարան է տեղափոխվել շուրջ 5000 օրինակ հայագիտական, պատմագիտական, մանկավարժական, հոգեբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական գրականություն, ինչպես նաև հայկական հայտնի պարբերականների հավաքանիներ։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը կազմում է մինչև 1800 թվականը տպագրված հնատիպ գրքերի նկարագրությունը։ Հետազոտության տվյալներով՝ այդպիսի հրատարակությունները 27-ն են, որոնցից 26-ը հայերեն են, իսկ մեկը՝ ռուսերեն։ Հավաքածուի ամենահին գրքերից է 1669 թվականին Ամստերդամում Ոսկան Երևանցու տպարանում հրատարակված Առաքել Դավրիժեցու պատմական աշխատությունը, որն ունի բացառիկ մատենագիտական և պատմական արժեք։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև ավելի ուշ շրջանի հազվագյուտ հրատարակությունները, այդ թվում՝ հայ գրականության նշանավոր հեղինակների առաջին հրատարակությունները, որոնք արժեքավոր են ոչ միայն իրենց բովանդակությամբ, այլև որպես հայ գրատպության և գրքի մշակույթի զարգացման վկայություններ։ Հավաքածուն համալրվել է նաև հետագա նվիրատվությունների, ձեռքբերումների և այլ գրադարանային ֆոնդերից փոխանցված նյութերի միջոցով։ Այդ շարքում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում 19-րդ դարի հրատարակությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանից ու արտերկրից ստացված հազվագյուտ գրքերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև գրքերի ֆիզիկական վիճակի, պահպանության, հաշվառման և մատենագիտական նկարագրման խնդիրների ուսումնասիրությունը, քանի որ հնատիպ հրատարակությունները պահանջում են հատուկ պահպանության պայմաններ և մասնագիտական վերականգնման մոտեցումներ։ Նման հավաքածուների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց քանակով, այլև յուրաքանչյուր առանձին օրինակի եզակիությամբ, հրատարակության պատմությամբ, տպագրական կենտրոնով, լեզվով, կազմով, հիշատակարաններով, սեփականատիրական նշումներով և գրքի հետ կապված այլ նյութական ու պատմական վկայություններով։ Հատուկ նշանակություն ունեն նաև գրքերի լուսանցային գրառումները, ընծայականները, կնիքները և ձեռագիր հիշատակությունները, որոնք կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ հաղորդել դրանց նախկին սեփականատերերի, ընթերցողների և շրջանառության ուղիների մասին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայ գրքի պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ հավաքածուն պահպանել է տարբեր դարաշրջանների տպագիր մշակույթի նմուշներ և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ գրքի տարածման, հավաքագրման ու պահպանման պատմությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հազվագյուտ հրատարակությունների ամբողջական հաշվառմանը, դրանց թվայնացմանը, մատենագիտական շտեմարանների ստեղծմանը և գիտական շրջանառության մեջ առավել լայն ընդգրկմանը։ Նման աշխատանքը նաև կարևոր է գրադարանի մշակութային ժառանգության հանրահռչակման տեսանկյունից, քանի որ հնատիպ և հազվագյուտ գրքերը կարող են դիտարկվել որպես ազգային հիշողության, կրթության, գիտության և գրատպության պատմության նյութական վկայություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է համալսարանի գիտական գրադարանի հնատիպ ու հազվագյուտ գրքերի հավաքածուն որպես արժեքավոր գրքագիտական և պատմամշակութային ժառանգություն՝ բացահայտելով դրա ձևավորման պատմությունը, կազմը, առանձին հրատարակությունների յուրահատկությունները, պահպանության խնդիրներն ու գիտական ներուժը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է թուրք-հայկական պատմական հարաբերությունների, Օսմանյան կայսրության և Հայաստանի պատմական տարածքների վերաբերյալ քաղաքական, պատմական ու հասարակական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է թուրքական և հայկական ինքնությունների ձևավորման, տարածաշրջանի պատմական զարգացումների, ազգային շարժումների և երկու ժողովուրդների միջև ձևավորված հարաբերությունների տարբեր փուլերի վերլուծություն։ Ուսումնասիրության ընթացքում անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի պատմական նշանակությանը, Օսմանյան կառավարման ժամանակաշրջանի առանձնահատկություններին, ազգային հարցի ձևավորմանը և այն քաղաքական իրադարձություններին, որոնք ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի հետագա զարգացման վրա։ Աշխատանքը ներառում է պատմական փաստերի, քաղաքական իրադարձությունների և հասարակական գործընթացների մեկնաբանություններ՝ ներկայացնելով հեղինակի տեսակետներն ու գնահատականները տվյալ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմության, տարածաշրջանային քաղաքականության և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, արևելագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների և ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի և Թուրքիայի պատմական փոխհարաբերությունների բարդ գործընթացներով։

Ֆինանսներ

Ֆինանսների ընդհանուր տեսություն աշխատությունը տնտեսագիտական հիմնարար դասագիրք է, որը նվիրված է ֆինանսների տեսության ընդհանուր հիմքերին, ֆինանսական հարաբերությունների էությանը և դրանց դերին ժամանակակից տնտեսության կառուցվածքում՝ նախատեսված տնտեսագիտության, ֆինանսների, բանկային գործի և պետական կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են ֆինանսների հիմնական կատեգորիաները՝ ֆինանսական հարաբերությունների ձևավորում, դրամական շրջանառության դերը, կապիտալի շարժը և ֆինանսական համակարգի կառուցվածքային բաղադրիչները, բացատրվում են ֆինանսական ռեսուրսների բաշխման և վերաբաշխման մեխանիզմները ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածներում, մանրամասն քննարկվում են ֆինանսական համակարգի հիմնական օղակները՝ բյուջետային համակարգ, հարկային հարաբերություններ, բանկային և վարկային համակարգեր, ինչպես նաև ֆինանսական շուկաները և դրանց գործառույթները, աշխատությունը անդրադառնում է ֆինանսների տեսության զարգացման հիմնական դպրոցներին և մոտեցումներին, ֆինանսական քաղաքականության սկզբունքներին և պետության տնտեսական կարգավորման գործիքներին, ներկայացվում են նաև ֆինանսական հարաբերությունների արդյունավետության և կայունության ապահովման գործոնները, ինչպես նաև ֆինանսական ռիսկերի և ճգնաժամերի ընդհանուր բնույթը, գրքում ընդգծվում է ֆինանսների դերը տնտեսական աճի, սոցիալական զարգացման և պետական կառավարման համակարգի կայունության ապահովման գործում, աշխատությունը համադրում է տեսական հիմքերը և ընդհանուր տնտեսագիտական վերլուծությունները՝ ձևավորելով ֆինանսական համակարգի ամբողջական և համակարգված պատկերացում։

Մանկավարժություն

Կրթագիտական և առողջապահական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հանրակրթական դպրոցներում մարդու իմունային անբավարարության վիրուսի (ՄԻԱՎ) և ձեռքբերովի իմունային անբավարարության համախտանիշի (ՁԻԱՀ) վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորման նշանակությանը՝ որպես վարակի կանխարգելման և առողջ ապրելակերպի խթանման կարևոր միջոց։ Քննության են առնվում ՄԻԱՎ վարակի փոխանցման ուղիները, դրա կանխարգելման գիտականորեն հիմնավորված միջոցները, հիվանդության վերաբերյալ տարածված թյուրըմբռնումները և հավաստի տեղեկատվության մատուցման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցականների տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան առողջապահական կրթության կազմակերպմանը, ուսուցման արդյունավետ մեթոդների ընտրությանը և սովորողների իրազեկվածության մակարդակի բարձրացմանը։ Վերլուծվում են հանրակրթական ծրագրերում ՄԻԱՎ-ի և ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ թեմաների ընդգրկման հնարավորությունները, ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստվածության նշանակությունը և դպրոցական միջավայրում առողջության պահպանման մշակույթի ձևավորման պայմանները։ Քննարկվում են նաև կանխարգելիչ կրթության հոգեբանական ու սոցիալական կողմերը, պատասխանատու վարքագծի ձևավորումը, անձնական առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքը և ՄԻԱՎ-ով ապրող անձանց նկատմամբ խտրականության ու խարանի կանխարգելումը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տեղեկատվական հանդիպումների, ուսումնական քննարկումների, ինտերակտիվ դասերի և կրթական նյութերի կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում դպրոցի, ընտանիքի և առողջապահական հաստատությունների համագործակցության կարևորությանը՝ սովորողների համար անվտանգ, վստահելի և գիտականորեն ճշգրիտ տեղեկատվական միջավայր ստեղծելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, առողջապահական կրթության, հանրային առողջության և վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։