ժամանակակից պետության սոցիալ-տնտեսական և բնապահպանական գործառույթների էությունն ու առանձնահատկությունները, դրանց իրականացման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Մաթեմատիկա

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է գերհաղորդական ֆազային անցման նուրբ առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով քվանտային վիճակների վերակազմավորման և կոլեկտիվ էլեկտրոնային վարքի փոփոխությունների տեսական ու փորձարարական վերլուծությունը։ Նյութում քննարկվում են այն ֆիզիկական մեխանիզմները, որոնք հանգեցնում են մետաղների անցմանը գերհաղորդական վիճակի՝ ներառյալ Կուպերի զույգերի ձևավորումը, էներգետիկ բացվածքի առաջացումը և դիմադրության զրոյացման երևույթը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆազային անցման կրիտիկական պարամետրերին՝ ջերմաստիճան, մագնիսական դաշտ և դոպինգի մակարդակ, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը անցման բնույթի վրա՝ երկրորդ կարգի ֆազային անցումի բնութագրերով։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է նուրբ ֆլուկտուացիոն երևույթները, փուլային համահունչության կորուստը և քվանտային կրիտիկական կետերի մոտ դիտվող ոչ դասական վարքը։ Միաժամանակ դիտարկվում են տեսական մոդելները՝ ԲԿՇ տեսությունը և Գինզբուրգ–Լանդաուի մոտեցումը, որոնք թույլ են տալիս նկարագրել գերհաղորդական վիճակի ձևավորումն ու կայունությունը տարբեր նյութային համակարգերում։

Գրականություն

Այս փոքրածավալ հրատարակությունը ներկայացնում է զավեշտական գուշակությունների թեման՝ համադրելով ժամանցը, հումորը և ապագայի մասին ենթադրություններ անելու տարածված սովորույթը։ Գուշակությունները տարբեր ժողովուրդների կենցաղային ու տոնական մշակույթի մաս են կազմել՝ հանդես գալով որպես զվարճանքի, հետաքրքրասիրության բավարարման և մարդկանց միջև աշխույժ շփման միջոց։ Զավեշտական բնույթը ենթադրում է, որ գուշակությունները նախատեսված են ոչ այնքան լուրջ կանխատեսումների, որքան ծիծաղ առաջացնելու, անսպասելի պատասխաններով զարմացնելու և ընթերցողին զվարճացնելու համար։ Նման նյութերում հումորը կարող է կառուցվել բառախաղերի, երկիմաստ արտահայտությունների, առօրյա իրավիճակների և մարդկային սովորությունների սրամիտ մեկնաբանությունների վրա։ Կարճ ձևաչափով զվարճալի գրքերը կարևոր տեղ են ունեցել 19-րդ դարի ընթերցանության մշակույթում՝ հասանելի լինելով տարբեր տարիքային և հասարակական խմբերի և ծառայելով որպես անհատական կամ խմբային ժամանցի միջոց։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն զվարճալի գրականության, ժողովրդական գուշակությունների մշակույթի, հումորային տպագիր նյութերի և ժամանակաշրջանի ժամանցային սովորույթների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև բանագետներին, մշակույթի պատմաբաններին և հայ տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի կարտոֆիլի ցանքատարածություններում չրխկանների տարածվածության, տեսակային կազմի, կենսաբանական առանձնահատկությունների և մշակաբույսերին պատճառվող վնասի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է վնասատուների տարածման տարածքային օրինաչափությունների բացահայտման, պոպուլյացիաների խտության գնահատման և կարտոֆիլի մշակության տարբեր պայմաններում դրանց վնասակարության աստիճանի որոշման վրա։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից, քանի որ հողաբնակ վնասատուները և հատկապես դրանց թրթուրային փուլերը կարող են վնասել կարտոֆիլի ստորգետնյա օրգանները՝ բացասաբար անդրադառնալով բերքի քանակական և ապրանքային ցուցանիշների վրա։ Քննության են առնվում Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի բնակլիմայական ու հողային առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսական նշանակության տարածքների կառուցվածքը, կարտոֆիլի մշակության պայմանները և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել վնասատուների բազմացման ու տարածման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր բարձրադիր գոտիներում, հողատեսակներում և մշակության համակարգերում դրանց հանդիպման հաճախականությանը։ Հետազոտությունների ընթացքում կարևոր է վնասատուների տեսակային կազմի ճշգրտումը, քանի որ տարբեր տեսակներ կարող են տարբերվել զարգացման տևողությամբ, կենսակերպով, սննդային նախասիրություններով և վնասակարության աստիճանով։ Տեսակային կազմի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված ընտրել պայքարի մեթոդները և կանխատեսել վնասատուների զարգացման հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում չրխկանների կենսաբանական զարգացման փուլերին և սեզոնային դինամիկային։ Դիտարկվում են ձվադրման, թրթուրների զարգացման, հողում պահպանման և հասուն միջատների ակտիվության առանձնահատկությունները։ Հողում բնակվող թրթուրների տարածվածության ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ դրանց առկայությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է ժամանակին նկատել միայն բույսերի վերգետնյա մասերի զննությամբ։ Այդ պատճառով կարևորվում են հողի հետազոտության և վնասատուների քանակական հաշվառման համապատասխան մեթոդները։ Ուսումնասիրվում է վնասատուների թվաքանակի փոփոխությունը կարտոֆիլի աճի և զարգացման տարբեր փուլերում, ինչպես նաև դրա կապը ջերմաստիճանի, հողի խոնավության, տեղումների և այլ բնապահպանական գործոնների հետ։ Նման դիտարկումները հնարավորություն են տալիս որոշել վնասակարության առավել բարձր ռիսկ ունեցող ժամանակաշրջանները և համապատասխանաբար կազմակերպել բույսերի պաշտպանության միջոցառումները։ Կարևոր ուղղություն է չրխկանների տարածվածության և նախորդ մշակաբույսերի միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը։ Ցանքաշրջանառության կառուցվածքը, բազմամյա խոտաբույսերի առկայությունը, հողի մշակման եղանակները և դաշտերի նախկին օգտագործումը կարող են ազդել հողաբնակ վնասատուների պոպուլյացիաների ձևավորման վրա։ Այս գործոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել վնասատուների բարձր թվաքանակի ձևավորմանը նպաստող ագրոտեխնիկական պայմանները։ Քննության են առնվում նաև կարտոֆիլի պալարների վնասման բնույթը և բերքի վրա դրա ազդեցությունը։ Վնասված պալարները կարող են կորցնել ապրանքային արժեքի մի մասը և ավելի խոցելի դառնալ պահպանման ընթացքում առաջացող որոշ երկրորդային խնդիրների նկատմամբ։ Հետևաբար վնասակարության գնահատման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն բերքի ընդհանուր զանգվածը, այլև պալարների որակական վիճակը և վնասված արտադրանքի բաժինը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է վնասատուների քանակի հաշվառման և տարածվածության գնահատման մեթոդների կատարելագործումը։ Դաշտային ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է առանձնացնել առավել վարակված տեղամասերը, համեմատել տարբեր համայնքների կամ գյուղատնտեսական գոտիների ցուցանիշները և կազմել վնասատուների տարածման վերաբերյալ տարածական պատկերացում։ Նման տեղեկատվությունը կարող է օգտագործվել բուսասանիտարական մշտադիտարկման և կանխատեսման համակարգերի զարգացման համար։ Առանձին տեղ է հատկացվում ագրոտեխնիկական պայքարի միջոցառումներին։ Հողի մշակման ճիշտ կազմակերպումը, ցանքաշրջանառության կիրառումը, մոլախոտային բուսականության կառավարումը, տնկանյութի և դաշտերի ճիշտ ընտրությունը կարող են նպաստել վնասատուների համար անբարենպաստ պայմանների ձևավորմանը։ Ագրոտեխնիկական մեթոդները դիտարկվում են որպես համալիր պաշտպանության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս երկարաժամկետ հեռանկարում նվազեցնել վնասատուների պոպուլյացիաների զարգացման համար նպաստավոր պայմանները։ Ուսումնասիրվում են նաև կենսաբանական և այլ բնապահպանական առումով հիմնավորված մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Վնասատուների բնական թշնամիների պահպանությունը, կենսաբանական միջոցների կիրառման հեռանկարները և ագրոէկոհամակարգի կայունության բարձրացումը կարող են լրացնել ավանդական պայքարի միջոցառումները։ Քիմիական պաշտպանության միջոցները դիտարկվում են նպատակային և հիմնավորված կիրառման տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով վնասատուների իրական թվաքանակը, վնասակարության տնտեսական նշանակությունը և շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջները։ Կարևորվում է անհարկի մշակումների սահմանափակումը և այնպիսի մոտեցման ձևավորումը, որի դեպքում պաշտպանության միջոցառումների ընտրությունը հիմնվում է դաշտային մշտադիտարկման արդյունքների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում պայքարի տարբեր մեթոդների համակցմանը։ Ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքներով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական, կազմակերպական և անհրաժեշտության դեպքում բուսապաշտպանական միջոցների համատեղ կիրառումը կարող է ապահովել ավելի կայուն արդյունք, քան որևէ առանձին մեթոդի մեկուսացված օգտագործումը։ Այս մոտեցման դեպքում վնասատուի ամբողջական ոչնչացումը չի դիտարկվում որպես հիմնական նպատակ․ առավել կարևոր է դրա թվաքանակը պահել այնպիսի մակարդակում, որը չի առաջացնում տնտեսապես նշանակալի վնաս։ Ուսումնասիրվում է նաև առաջարկվող միջոցառումների տնտեսական արդյունավետությունը։ Պաշտպանության համակարգի գնահատման ժամանակ կարևոր է համադրել կատարվող ծախսերը, պահպանված բերքի քանակը և ստացված արտադրանքի որակը։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գյուղացիական տնտեսությունների համար ընտրել ոչ միայն կենսաբանական տեսանկյունից արդյունավետ, այլև տնտեսապես հիմնավորված միջոցառումներ։ Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի պայմաններում ստացված տվյալների համադրումը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են տեղական բնակլիմայական և ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունները պայմանավորում վնասատուների տարածվածության տարբերությունները։ Դա հնարավորություն է տալիս ընդհանուր հանձնարարականների փոխարեն մշակել առանձին գյուղատնտեսական գոտիների պայմաններին առավել համապատասխանեցված պաշտպանության մոտեցումներ։ Կարևորվում է նաև պարբերական բուսասանիտարական մոնիթորինգը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել վնասատուների պոպուլյացիաների փոփոխություններին և ժամանակին արձագանքել դրանց թվաքանակի աճին։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է կարտոֆիլի ագրոցենոզներում չրխկանների տարածման, կենսաբանության և վնասակարության առանձնահատկությունների համալիր գնահատմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ Հայաստանի կարևոր կարտոֆիլագործական շրջաններից երկուսում վնասատուների դեմ արդյունավետ և տնտեսապես հիմնավորված պաշտպանության համակարգի ձևավորման հնարավորությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել կարտոֆիլի բերքատվության և ապրանքային որակի պահպանմանը, բույսերի պաշտպանության միջոցների ավելի նպատակային կիրառմանը և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության բարձրացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բույսերի պաշտպանության, գյուղատնտեսական միջատաբանության, կարտոֆիլաբուծության և ագրոնոմիայի ոլորտների հետազոտողների, գյուղատնտեսների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է 1917–1941 թվականներին խորհրդային հանրապետություններում բնակվող հայկական համայնքների ձևավորման, զարգացման և հասարակական կյանքի ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է, թե ինչպես են Հայաստանի սահմաններից դուրս բնակվող հայերը հարմարվել նոր քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական պայմաններին՝ պահպանելով իրենց ազգային ինքնությունը, մշակույթը և համայնքային կառույցները։ Ուսումնասիրվում են հայ բնակչության տեղաբաշխման առանձնահատկությունները տարբեր խորհրդային հանրապետություններում, նրանց մասնակցությունը արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, գիտության, կրթության և մշակույթի զարգացման գործընթացներին, ինչպես նաև խորհրդային ազգային քաղաքականության ազդեցությունը հայկական համայնքների կյանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական և մշակութային հաստատությունների գործունեությանը, հայերեն մամուլի զարգացմանը, ազգային մշակութային միությունների աշխատանքին և համայնքային կապերի պահպանման ձևերին։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է միգրացիոն գործընթացներին, ժողովրդագրական փոփոխություններին և այն խնդիրներին, որոնց բախվել են հայկական համայնքները խորհրդային պետական համակարգի ձևավորման և ամրապնդման տարիներին։ Այսպիսով, հետազոտությունը կարևոր աղբյուր է խորհրդահայության պատմության, սփյուռքագիտության և ազգային փոքրամասնությունների սոցիալական ու մշակութային զարգացման ուսումնասիրության համար՝ բացահայտելով հայ համայնքների դերն ու տեղը բազմազգ խորհրդային հասարակությունում։

Այլ առարկաներ

Այս ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատուն վերաբերում է Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նորագույն գրականության համակարգված ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ոլորտի գիտահետազոտական և տեղեկատվական պահանջների բավարարումը։ Նյութում ընդգրկվում են հրատարակություններ, հոդվածներ և ժողովածուներ, որոնք վերաբերում են հայ արվեստի պատմությանը, կերպարվեստի, երաժշտության, թատրոնի և կինոյի զարգացման ժամանակակից փուլերին, ինչպես նաև մշակութային քաղաքականության և ինստիտուցիոնալ կառուցվածքների ուսումնասիրությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ընթացիկ հրատարակություններին, որոնք արտացոլում են արվեստի նոր միտումները, ստեղծագործական գործընթացների զարգացումը և մշակութային կյանքի կազմակերպման արդի խնդիրները։ Քննարկվում են նաև մատենագիտական աշխատանքի սկզբունքները՝ նյութերի ընտրություն, դասակարգում և համակարգում, որոնք ապահովում են տեղեկատվության հասանելիությունն ու գիտական օգտագործելիությունը։ Տեղեկատուն ընդգծում է, որ նման պարբերական մատենագիտական աշխատանքները կարևոր դեր ունեն գիտական հետազոտությունների կազմակերպման, մշակութային գործընթացների վերլուծության և արվեստաբանական ուսումնասիրությունների զարգացման գործում՝ հանդիսանալով վստահելի տեղեկատվական հենք մասնագետների և հետազոտողների համար։

Պատմություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է Երևանի «Էկոնոմիա» սպառողական ընկերության կանոնադրությունը՝ որպես հասարակական-տնտեսական կազմակերպության գործունեությունը կարգավորող պատմական իրավական փաստաթուղթ։ Այն առնչվում է սպառողական կոոպերացիայի կազմակերպման, անդամակցության սկզբունքների, ընկերության կառավարման կառուցվածքի և տնտեսական գործունեության կանոնակարգման հարցերին։ Կանոնադրության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Երևանում սպառողական ընկերությունների ձևավորման և գործունեության իրավական ու կազմակերպական հիմքերի մասին։ Նմանատիպ փաստաթղթերում սովորաբար սահմանվում էին ընկերության նպատակներն ու խնդիրները, անդամների ընդունման և դուրս գալու կարգը, նրանց իրավունքներն ու պարտականությունները, անդամավճարների և բաժնեմուծումների պայմանները, ինչպես նաև ընդհանուր ժողովի և վարչության լիազորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ապրանքների ձեռքբերման ու իրացման, ֆինանսական միջոցների տնօրինման, հաշվապահական հաշվառման, շահույթի բաշխման և ընկերության գործունեության նկատմամբ վերահսկողության վերաբերյալ դրույթները։ Հրատարակությունը կարևոր պատմական սկզբնաղբյուր է Երևանի տնտեսական կյանքի, առևտրային հարաբերությունների և հասարակական ինքնակազմակերպման ձևերի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է նպաստել սպառողական կոոպերացիայի զարգացման պատմության, քաղաքային բնակչության տնտեսական պահանջմունքների բավարարման մեխանիզմների և տեղական տնտեսական նախաձեռնությունների կազմակերպական առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Փաստաթուղթը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, տնտեսագետների, իրավունքի պատմության մասնագետների, արխիվագետների և Երևանի սոցիալ-տնտեսական պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։