«Ժառանգության պահպանություն՝ հանուն կայուն ապագայի» միջազգային գիտաժողովի նյութերի ժողովածու՝ նվիրված հայ գրատպության 510-ամյակին

Ինֆորմատիկա

Գրքում ներկայացվում է տարածաշրջանային գազատար համակարգերի զարգացման օպտիմալ նախագծման համար մաթեմատիկական մոդելների մշակումն, ուսումնասիրվել են մոդելավորման տեսական հիմքերը, առաջադրանքների օպտիմալացումն ու համակարգային մոտեցումները, դիտարկվում են գազի փոխադրամիջոցի կառուցվածքային, տեխնիկական և տնտեսական պարամետրերը, վերլուծվում են մատակարարման հոսքերի բաշխման և ճնշման կարգավորման խնդիրները՝ ապահովելով ցանցի արդյունավետ աշխատանքը և էներգախնայողությունը, կիրառվում են թվային և ալգորիթմային մեթոդներ՝ մոդելների վավերացման և փորձարկման համար, ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելների ծրագրային իրականացման մեթոդները և արդյունքների վերլուծությունը, առաջարկվում են օգտագործման ուղեցույցներ՝ տարբեր սցենարներում էներգետիկ, ֆինանսական և տեխնիկական ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման համար, աշխատանքը համադրում է տեսական մաթեմատիկայի, համակարգային մոդելավորման և կիրառական էներգետիկ ինժեներիայի մոտեցումները՝ նպաստելով տարածաշրջանային գազատար ենթակառուցվածքների նախագծման և զարգացման արդյունավետության բարձրացմանը։

Ֆինանսներ

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերում ֆինանսական վերահսկողության և աուդիտի համակարգերի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց դերը բանկային կայունության, ռիսկերի կառավարման և ֆինանսական համակարգի վստահելիության ապահովման գործում։ Վերլուծվում են ներքին և արտաքին աուդիտի մեխանիզմները, վերահսկողության արդյունավետության գնահատման չափանիշները, ինչպես նաև բանկային գործունեության կարգավորման և վերահսկողության իրավական ու ինստիտուցիոնալ հիմքերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային, իրացվելիության և գործառնական ռիսկերի վերահսկման գործընթացներին, ինչպես նաև միջազգային աուդիտորական ստանդարտների կիրառման առանձնահատկություններին ՀՀ բանկային համակարգում։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ֆինանսական հաշվետվությունների թափանցիկության ապահովման խնդիրները, ներքին վերահսկողության համակարգերի բարելավման ուղիները և խարդախությունների կանխարգելման մեխանիզմները։ Ներկայացված վերլուծությունները և առաջարկությունները կարող են օգտակար լինել աուդիտորների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների, պետական կարգավորող մարմինների ներկայացուցիչների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ֆինանսական վերահսկողության և բանկային կառավարման արդի հիմնախնդիրներով։

Բժշկություն

Հայկական հին և միջնադարյան բժշկագիտության պատմությանը նվիրված կարևոր ուսումնասիրություն է, որտեղ Ս․ Ա․ Վարդանյանը ներկայացնում է, թե ինչպես էր ձևավորվել և զարգացել դեղագիտությունը Հայաստանում դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Գիրքը բացահայտում է, որ հայկական բժշկությունը հիմնված էր բնական բուժամիջոցների լայն կիրառության վրա՝ հատկապես դեղաբույսերի, կենդանական ծագման նյութերի և հանքային միջոցների օգտագործմամբ։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է Մխիթար Հերացու, Ամիրդովլաթ Ամասիացու և այլ նշանավոր բժիշկների աշխատություններին, որոնցում նկարագրված են հարյուրավոր բուժիչ բույսեր ու դեղամիջոցներ։ Ստեղծագործության մեջ ներկայացվում է, որ հայկական դեղագիտությունը ոչ միայն ժողովրդական փորձի արդյունք էր, այլ նաև գիտական համակարգ, որը կապ ուներ հունական, արաբական և արևելյան բժշկական ավանդույթների հետ։ Գրքում քննարկվում են տարբեր հիվանդությունների բուժման մեթոդներ, դեղամիջոցների պատրաստման եղանակներ, բուժիչ բույսերի հատկություններն ու դրանց կիրառման սկզբունքները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հին Հայաստանում մեծ ուշադրություն էր դարձվում սննդակարգին, կանխարգելիչ բուժմանը և մարդու օրգանիզմի ամբողջական առողջացման գաղափարին։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայ բժշկության պատմությունը, միջնադարյան գիտությունը և հայկական ձեռագրական ժառանգությունը ուսումնասիրողների համար, քանի որ այն ներկայացնում է հայկական դեղագիտության հարուստ ավանդույթները և դրանց տեղը համաշխարհային բժշկագիտության պատմության մեջ։

Կենսաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Brevibacterium lactofermentum միկրոօրգանիզմի բարձրակտիվ շտամների ստացման և ընտրության խնդիրներին, որոնք կարող են օգտագործվել L-լիզինի արտադրության համար։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է մանրէաբանական և կենսատեխնոլոգիական մեթոդների կիրառմամբ այնպիսի շտամների ստացումը, որոնց կենսասինթետիկ ակտիվությունը և նպատակային նյութի արտադրողականությունը գերազանցում են ելակետային միկրոօրգանիզմի համապատասխան ցուցանիշները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են L-լիզինի կենսասինթեզի առանձնահատկությունները, մանրէի նյութափոխանակության ուղիները և այն գործոնները, որոնք սահմանափակում կամ խթանում են ամինաթթվի կուտակումը սննդային միջավայրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոօրգանիզմների ընտրության և բարելավման սկզբունքներին, արտադրողական հատկանիշների գնահատմանը, ստացված շտամների կայունության ուսումնասիրությանը և դրանց կենսատեխնոլոգիական արժեքի որոշմանը։ Քննարկվում են նաև ֆերմենտացիոն գործընթացների համար կարևոր պայմանները, սննդային միջավայրի բաղադրությունը, աճի և նյութափոխանակության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև արտադրության արդյունավետության վրա ազդող ֆիզիկական և քիմիական գործոնները։ L-լիզինի ստացման կենսատեխնոլոգիական եղանակների կատարելագործումը կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ այս էական ամինաթթուն լայնորեն կիրառվում է սննդի, կերային հավելումների, դեղագործության և մի շարք այլ արդյունաբերական ոլորտներում։ Բարձրարտադրողական մանրէային շտամների ստեղծումը հնարավորություն է տալիս մեծացնել նպատակային արտադրանքի ելքը, արդյունավետ օգտագործել հումքը և բարձրացնել ֆերմենտացիոն արտադրության տնտեսական արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել ստացված շտամների համեմատական բնութագրում, արտադրողականության գնահատում և դրանց կենսասինթետիկ հատկությունների վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով բացահայտել արդյունաբերական կիրառության համար առավել հեռանկարային տարբերակները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կենսատեխնոլոգների, մանրէաբանների, մոլեկուլային կենսաբանների, սննդի և կերային արտադրության մասնագետների, հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է տղամարդկանց սեռական ֆունկցիայի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը վերարտադրողական խանգարումների դեպքում՝ վերլուծելով սեռական առողջության, պտղաբերության և վերարտադրողական համակարգի փոխկապակցվածությունը։ Ներկայացվում են տղամարդկանց վերարտադրողական խանգարումների հիմնական պատճառները, դրանց ազդեցությունը սեռական ֆունկցիայի վրա, ինչպես նաև ախտորոշման և բուժման ժամանակակից մոտեցումները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են հորմոնալ, անատոմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական գործոնները, որոնք կարող են ազդել սեռական գործունեության և վերարտադրողական հնարավորությունների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սեռական ֆունկցիայի գնահատման մեթոդներին, կլինիկական հետազոտություններին, հիվանդությունների կանխարգելմանը և անհատականացված բուժական ռազմավարությունների մշակմանը։ Վերլուծվում են նաև տղամարդկանց վերարտադրողական առողջության պահպանման, կյանքի որակի բարելավման և բժշկական աջակցության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել անդրոլոգների, ուրոլոգների, վերարտադրողական բժշկության մասնագետների, գինեկոլոգների, էնդոկրինոլոգների, գիտաշխատողների, բժշկական ուսանողների, ինչպես նաև տղամարդկանց վերարտադրողական առողջության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական գնումների քաղաքականության հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով պետական ծախսերի արդյունավետության, թափանցիկության և հաշվետվողականության ապահովման մեխանիզմները։ Վերլուծվում են գնումների գործընթացի հիմնական փուլերը՝ պլանավորում, մրցութային ընթացակարգեր, պայմանագրերի կնքում և վերահսկողություն՝ բացահայտելով համակարգում առկա ինստիտուցիոնալ և իրավական խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցման գործիքներին, մրցակցության ապահովման մեխանիզմներին, ինչպես նաև էլեկտրոնային գնումների համակարգի դերին պետական կառավարման արդիականացման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է միջազգային լավագույն փորձի կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում՝ առաջարկելով համակարգի բարելավման և արդյունավետության բարձրացման գործնական ուղիներ։ Աշխատությունը նպատակ ունի նպաստել պետական գնումների քաղաքականության կատարելագործմանը և հանրային ֆինանսների կառավարման որակի բարձրացմանը։