Ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքները

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի հաստատված (կայունացված) ռեժիմների հաշվարկման ընթացքում առաջացող Y-Z հավասարումների համակարգի լուծմանը դեկոմպոզիցիայի մեթոդի կիրառմամբ։ Հեղինակը վերլուծում է էլեկտրական ցանցերի մաթեմատիկական մոդելավորման հիմքերը՝ օգտագործելով հաղորդականությունների (Y-matrix) և դիմադրությունների կամ իմպեդանսների (Z-matrix) մատրիցային ներկայացումները՝ համակարգի հանգույցային պարամետրերի որոշման համար։ Գրքում դիտարկվում են մեծածավալ էներգահամակարգերի հաշվարկման ընթացքում առաջացող բարդությունները, որոնք պայմանավորված են բարձր չափայնությամբ և փոխկապակցված ենթահամակարգերի առկայությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դեկոմպոզիցիայի մեթոդներին, որոնք հնարավորություն են տալիս ամբողջ համակարգը բաժանել ավելի փոքր և հաշվարկային տեսանկյունից արդյունավետ ենթահամակարգերի՝ արագացնելով լուծման գործընթացը և նվազեցնելով հաշվողական ռեսուրսների պահանջը։ Հեղինակը ներկայացնում է ալգորիթմական մոտեցումներ, թվային փորձարկումների արդյունքներ և մեթոդի արդյունավետության գնահատում տարբեր կառուցվածք ունեցող էներգահամակարգերի համար։ Աշխատությունը կարևորում է ժամանակակից հաշվողական մեթոդների դերը էլեկտրաէներգետիկական ցանցերի վերլուծության, կառավարման և օպտիմալ շահագործման խնդիրների լուծման գործում։ Այն օգտակար է էներգետիկ ինժեներների, կիրառական մաթեմատիկոսների և էլեկտրական համակարգերի մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկա

Դասագրքում քննարկվում են գծային օբյեկտիվ ֆունկցիայի առավելագույնի կամ նվազագույնի որոնման խնդիրները՝ սահմանափակումների համակարգի պայմաններում։ Ներկայացվում են լուծման հիմնական մեթոդները, հատկապես սիմպլեքս մեթոդը, ինչպես նաև գրաֆիկական մոտեցումները և երկակիության (duality) տեսության հիմնական գաղափարները։ Բացի այդ, ընդգծվում են տնտեսական և ինժեներական խնդիրներում օպտիմալ լուծումների ընտրության սկզբունքները։ Նյութը կապում է մաթեմատիկական մոդելավորումը իրական կիրառությունների հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է ռեսուրսների բաշխման, արտադրության պլանավորման և լոգիստիկ խնդիրները ձևակերպել և լուծել գծային ծրագրավորման միջոցով։ Այն միավորում է տեսական խստությունը և գործնական կիրառելիությունը։

Պատմություն

Գիրքը ուսումնասիրում է մարդու ծագումը, նախնադարյան հասարակությունների ձևավորումը և նրանց կյանքի հիմնական առանձնահատկությունները՝ սկսած ամենահին ժամանակներից մինչև պետությունների առաջացումը։ Հիմնական բովանդակությունը․ Մարդու ծագումը և էվոլյուցիան Հոմինիդների զարգացումը, մարդու ֆիզիկական և մտավոր ձևավորումը։ Նախնադարյան հասարակության ձևերը Տոհմային համայնքներ, ցեղային կառուցվածք և սոցիալական հարաբերություններ։ Տնտեսական գործունեություն Որսորդություն, հավաքչություն, առաջին գյուղատնտեսության ձևավորումներ։ Գործիքների զարգացում Քարի, ոսկորի և այլ նյութերի օգտագործում աշխատանքի մեջ։ Կրոնական պատկերացումներ Տոտեմիզմ, անիմիզմ և վաղ հավատալիքային համակարգեր։ Հասարակական անցում պետության ձևավորմանը Ինչպես նախնադարյան համայնքներից ձևավորվեցին դասակարգային հասարակություններ և առաջին պետությունները։

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է 10-րդ դարի հայոց Բագրատունյաց թագավորության նշանավոր գահակալներից մեկին՝ Աշոտ Երկաթ։ Գիրքը ներկայացնում է նրա կառավարման շրջանը՝ ընդգրկելով ինչպես ներքին պետական քաղաքականությունը, այնպես էլ արտաքին ռազմական ու դիվանագիտական մարտահրավերները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ Հայաստանը գտնվում էր բարդ ռազմաքաղաքական իրավիճակում՝ պայքարելով արաբական ազդեցության և ներքին իշխանական հակասությունների դեմ։ Աշոտ Երկաթի գործունեությունը ներկայացվում է որպես պետականության պահպանման և կենտրոնացման փորձերի կարևոր փուլ։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ Բագրատունյաց թագավորության քաղաքական վիճակը 10-րդ դարում Աշոտ Երկաթի ռազմական և պետական գործունեությունը ներքին իշխանական պայքարները և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման փորձերը արտաքին սպառնալիքները և տարածաշրջանային հակամարտությունները հայ պետականության պահպանման մարտահրավերները միջնադարում Գիրքը հիմնվում է պատմական աղբյուրների, միջնադարյան մատենագրության և ժամանակակից գիտական վերլուծությունների վրա՝ փորձելով վերականգնել Աշոտ Երկաթի կերպարը որպես պետականության պահպանման դժվարին պայմաններում գործող առաջնորդ։

Բնապահպանություն

Այս ռեֆերատը վերաբերում է շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատմանը Հայաստանի Հանրապետությունում, ինչպես նաև ոլորտում առկա հիմնական խնդիրներին և դրանց հնարավոր լուծումներին։ Շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատումը (ՇՄԱԳ) պետական և գիտական գործընթաց է, որի նպատակն է կանխատեսել և վերլուծել տնտեսական կամ ենթակառուցվածքային նախագծերի հնարավոր ազդեցությունը բնության, մարդու առողջության և էկոհամակարգերի վրա՝ նախքան դրանց իրականացումը։ Հայաստանում այս համակարգը կարգավորվում է համապատասխան օրենսդրությամբ և իրականացվում է պետական լիազոր մարմինների վերահսկողությամբ՝ ապահովելու համար բնապահպանական հավասարակշռությունը և կայուն զարգացումը։ Սակայն գործնականում ոլորտը բախվում է մի շարք խնդիրների, որոնցից են թույլ վերահսկողությունը, որոշ դեպքերում թերի կամ ձևական ազդեցության գնահատումները, ինչպես նաև տնտեսական շահերի գերակայությունը բնապահպանական պահանջների նկատմամբ։ Բացի այդ, խնդիր են հանդիսանում նաև հանրային իրազեկվածության ցածր մակարդակը և բնապահպանական մասնագիտական ներուժի սահմանափակ օգտագործումը որոշ նախագծերում։ Հայաստանում շրջակա միջավայրի վրա ամենամեծ ազդեցություն ունեցող ոլորտներից են հանքարդյունաբերությունը, էներգետիկան, շինարարությունը և տրանսպորտը, որոնք կարող են հանգեցնել օդի, ջրի և հողի աղտոտման, կենսաբազմազանության կորստի և բնական ռեսուրսների սպառման։ Լուծումների մասով կարևոր է ՇՄԱԳ գործընթացի խստացումը և թափանցիկության բարձրացումը, հանրային մասնակցության ընդլայնումը որոշումների կայացման գործընթացում, ինչպես նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը՝ աղտոտման վերահսկման և կանխարգելման համար։ Կարևոր է նաև կրթական և իրազեկման ծրագրերի զարգացումը, որպեսզի հասարակությունը ավելի ակտիվ մասնակցի բնապահպանական խնդիրների լուծմանը։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է խթանել «կանաչ տնտեսության» սկզբունքները, ներդնել էկոլոգիապես մաքուր տեխնոլոգիաներ և խստացնել պատասխանատվությունը բնապահպանական նորմերի խախտման դեպքում։ Այս մոտեցումները միասին կարող են նպաստել Հայաստանի կայուն զարգացմանը և շրջակա միջավայրի պահպանությանը։

Մանկական

«Հեքիաթն է կանչում. Շունն ու կատուն» (Հովհաննես Թումանյան) տիպիկ Թումանյանյան հեքիաթ-երգ է, որը պատմում է կենդանիների միջոցով մարդկային բնավորության մասին։ Հեքիաթում շունը և կատուն հանդես են գալիս որպես հակադրող կերպարներ՝ պատկերելով տարբեր մոտեցումներ և սովորություններ։ Թումանյանը կենդանիների կերպարներով մատնանշում է մարդկանց թերություններն ու լավ կողմերը՝ առանց բացահայտ վիրավորելու։ Գիրքը/հեքիաթը զվարճալի է ու կենսուրախ, քանի որ Թումանյանի լեզուն հումորով և ռիթմիկ է՝ նման երգի։ Պատմությունը սովորեցնում է, որ տգեղ մրցակցությունը և ինքնասիրահարվածությունը հաճախ ծնում են անհասկանալի վիճակներ։ Հեքիաթում կան նաև բարոյական տողեր՝ միավորող ու դաստիարակիչ՝ օրինակ՝ փոխադարձ հարգանք, ընկերություն և համբերություն։ Թումանյանի հեքիաթները հաճախ ունեն սիմվոլիկ իմաստ, և այս հեքիաթը նույնպես կարող է մատնանշել՝ ինչպե՞ս են մարդիկ ապրում կողք կողքի։ «Շունն ու կատուն» հեքիաթը նպաստում է երեխաների էթիկական դաստիարակությանը՝ ցույց տալով, որ ճիշտ է ընտրել հանդուրժող ու ազնիվ վարք։ Գիրքը հարմար է փոքրիկների համար, ինչպես նաև կարելի է ընթերցել ընտանիքով՝ երեկոյան ժամերին։ Հեքիաթը դյուրին է հիշվում և հաճելի՝ շնորհիվ Թումանյանի հմայիչ, երգային ոճի։ Այս պատմությունը նաև լավ օրինակ է, թե ինչպես կարելի է հեքիաթով ուսուցանել կյանքը՝ առանց առարկայական դասի։ Հրատարակիչ - ՄՀՄ Գրատուն Հրատ. տարեթիվ - 2011