Կառավարման հոգեբանության մի քանի հարցեր

Բնապահպանություն

Սևանի ազգային պարկը Հայաստանի Հանրապետության ամենակարևոր պահպանվող բնապահպանական տարածքներից մեկն է, որը ստեղծվել է Սևանա լճի և նրա շրջակա էկոհամակարգերի պահպանության նպատակով։ Այն ընդգրկում է Սևանա լիճը և հարակից ափամերձ տարածքները՝ ապահովելով լճի ջրային ռեսուրսների, բուսական ու կենդանական աշխարհի պաշտպանությունը։ Սևանը Հայաստանի ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է և ունի ռազմավարական, տնտեսական ու բնապահպանական մեծ նշանակություն։ Ազգային պարկի ստեղծման նպատակն է կանխել լճի աղտոտումը, պահպանել ջրի մակարդակը և վերականգնել բնական հավասարակշռությունը, քանի որ անցյալ տասնամյակներում մարդկային գործունեության հետևանքով լիճը ենթարկվել է էկոլոգիական ճնշումների։ Պարկի տարածքում հանդիպում են բազմաթիվ թռչնատեսակներ, այդ թվում՝ միգրացիոն և հազվագյուտ տեսակներ, ինչպես նաև ձկնատեսակներ, որոնցից հայտնի է Սևանի իշխան ձուկը։ Բուսական աշխարհը նույնպես բազմազան է և ներառում է ջրային ու ափամերձ բույսեր, որոնք կարևոր դեր ունեն էկոհամակարգի կայունության համար։ Սևանի ազգային պարկը նաև կարևոր նշանակություն ունի գիտական հետազոտությունների, էկոտուրիզմի և բնապահպանական կրթության համար։ Այստեղ իրականացվում են տարբեր ծրագրեր՝ ուղղված կենսաբազմազանության պահպանությանը և լճի էկոլոգիական վիճակի բարելավմանը։ Պարկը համարվում է Հայաստանի բնության ամենակարևոր արժեքներից մեկը, որը ոչ միայն բնական հարստություն է, այլ նաև ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության մաս։

Մանկավարժություն

՝ Մանկավարժությունը որպես գիտություն ուսումնասիրում է մարդու զարգացման և կրթության գործընթացները, նրանց տեսական հիմքերը, կրթական մեթոդներն ու համակարգերը, ինչպես նաև դաստիարակչական միջավայրի կազմակերպումը։ Այն առարկա է ստեղծվել աստիճանականորեն՝ համադրելով հոգեբանության, սոցիոլոգիայի, փիլիսոփայության և գիտության այլ ճյուղերի հետազոտություններն ու փորձառությունը՝ մարդու ուսուցման և դաստիարակության արդյունավետ մեթոդների հայտնաբերման համար։ Մանկավարժությունը համարվում է համապարփակ գիտական ոլորտ, որն ուսումնասիրում է ուսուցման նպատակները, կանոնները, մեթոդները, կրթական միջավայրը, ուսուցիչ-ուսանող հարաբերությունները և կրթական արդյունքների գնահատումը։ Այն բացահայտում է ինչպես տարիքային, հոգեբանական և սոցիալական առանձնահատկությունները, այնպես էլ կրթական գործընթացներում անհատական մոտեցումների կիրառման անհրաժեշտությունը։ Մանկավարժական գիտությունը նաև զարգացնում է տեսական և փորձագիտական հիմքեր՝ արդյունավետ ուսուցման տեխնոլոգիաների, ծրագրերի և համակարգերի ստեղծման համար, նպաստելով կրթության որակի բարձրացմանը և հասարակության սոցիալական ու մշակութային զարգացմանը։ Այսպիսով, մանկավարժությունը որպես գիտություն ապահովում է գիտական մոտեցում և հիմնավորում կրթական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման, ուսուցման և դաստիարակության համար՝ ձևավորելով ուսուցման մեթոդաբանության և կրթական քաղաքականության հիմքերը։

Տնտեսագիտություն

Պահանջարկի օրենքը տնտեսագիտության հիմնարար օրենքներից է, որը սահմանում է ապրանքի կամ ծառայության գնի և դրա պահանջարկի քանակի միջև հակադարձ կապը։ Ըստ այս օրենքի՝ այլ հավասար պայմաններում, երբ ապրանքի գինը բարձրանում է, դրա նկատմամբ պահանջարկը նվազում է, իսկ երբ գինը նվազում է՝ պահանջարկը մեծանում է։ Այս կախվածությունը բացատրվում է մի քանի պատճառներով․ առաջինը սպառողի եկամտի ազդեցությունն է, քանի որ գնի բարձրացման դեպքում իրական գնողունակությունը նվազում է, երկրորդը փոխարինման էֆեկտն է, երբ թանկացած ապրանքը փոխարինվում է ավելի էժան այլընտրանքով, և երրորդը նվազող սահմանային օգտակարության սկզբունքն է, ըստ որի՝ յուրաքանչյուր հաջորդ միավորի սպառման օգտակարությունը նվազում է։ Պահանջարկի օրենքը գործում է շուկայական տնտեսության պայմաններում և արտահայտվում է պահանջարկի կորի միջոցով, որը սովորաբար ունի նվազող ուղղություն։ Այն կարևոր դեր ունի գների ձևավորման, արտադրության պլանավորման և շուկայական հավասարակշռության ապահովման գործընթացներում։ Սակայն պետք է նշել, որ որոշ բացառիկ դեպքերում օրենքը կարող է չգործել, օրինակ՝ Գիֆենի կամ Վեբլենի ապրանքների դեպքում, երբ բարձր գինը կարող է նույնիսկ մեծացնել պահանջարկը՝ սոցիալական կամ հեղինակային գործոնների պատճառով։

Պատմություն

Այս գիրքը ուսումնասիրում է Մովսես Բաղրամյանի «Հայ քաղաքական հրապարակախոսության սկզբնավորումը» աշխատությունը՝ որպես հայ քաղաքական մտքի և հրապարակախոսական ավանդույթի ձևավորման կարևոր փուլ։ Այն վերլուծում է XVIII դարի երկրորդ կեսի հասարակական-քաղաքական գաղափարները, ազգային ազատագրական շարժման գաղափարական հիմքերը և լուսավորական մտածողության ազդեցությունը հայ իրականության վրա։ Հեղինակը (Բաղրամյանը) դիտարկվում է որպես հայ քաղաքական հրապարակախոսության սկզբնադիր գործիչներից մեկը, որի գործերում ձևակերպվում են ազգային ինքնության, ազատության, պետականության և հասարակական արդարության գաղափարներ։ Գրքում ընդգծվում է նաև նրա կապը Մադրասի խմբակի գաղափարական միջավայրի հետ և այն դերը, որ այդ շրջանը ունեցել է հայ քաղաքական մտքի զարգացման մեջ։ Նյութը համադրում է աղբյուրագիտական, պատմագիտական և գաղափարական վերլուծությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է ձևավորվել հայ քաղաքական հրապարակախոսության ավանդույթը և ինչ ազդեցություն է այն ունեցել հետագա հասարակական մտքի վրա։

Ֆիզիկա

Էլեկտրականություն և մագնիսականություն-ը ֆիզիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է էլեկտրական և մագնիսական երևույթների տեսական հիմքերը, օրենքները և կիրառությունները, աշխատությունում բացատրվում են էլեկտրական լիցքի, էլեկտրական դաշտի և պոտենցիալի հիմնական հասկացությունները, Կուլոնի օրենքը, Օհմի օրենքը և Շրջանների օրենքները, ինչպես նաև հոսանքի, դիմադրության և էներգիայի փոխակերպման սկզբունքները, միաժամանակ դիտարկվում են մագնիսական դաշտի առաջացումը, Ամպերի օրենքը, Լորենցի ուժը և էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի երևույթները, ընդգծվում է էլեկտրականության և մագնիսականության փոխկապակցվածությունը և դրանց միասնական էլեկտրամագնիսական դաշտի գաղափարը, աշխատությունը նաև ներկայացնում է կիրառական օրինակներ՝ էլեկտրատեխնիկայում, էլեկտրոնիկայում և ժամանակակից տեխնոլոգիաներում, նպատակ ունենալով ձևավորել հիմնավոր տեսական գիտելիքներ և գործնական պատկերացում էլեկտրամագնիսական երևույթների մասին։

Տնտեսագիտություն

Անցումային տնտեսության պայմաններում հասարակության սոցիալական կառուցվածքը բնութագրվում է խորքային փոփոխություններով, որոնք առաջանում են կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական հարաբերություններ անցման հետևանքով, ինչի արդյունքում փոխվում են սոցիալական խմբերի կազմը, եկամուտների բաշխումը, զբաղվածության ձևերը և սոցիալական շարժունակության մակարդակը։ Այս փուլում ձևավորվում են նոր սոցիալական շերտեր՝ ձեռնարկատերեր, մասնավոր հատվածի աշխատողներ, փոքր և միջին բիզնեսի սեփականատերեր, ինչպես նաև ֆինանսական և ծառայությունների ոլորտի մասնագետներ, մինչդեռ նախկին համակարգում գերիշխող պետական հատվածի աշխատողների դիրքը աստիճանաբար փոխվում է և հաճախ ուղեկցվում է սոցիալական անորոշությամբ։ Միաժամանակ նկատվում է սոցիալական անհավասարության աճ, քանի որ եկամուտների բաշխումը դառնում է ավելի տարբերակված, իսկ բնակչության որոշ խմբեր կարող են հայտնվել աղքատության կամ սոցիալական խոցելիության մեջ՝ պայմանավորված աշխատանքի կորստով, գնաճով և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմների ոչ բավարար զարգացմամբ։ Անցումային տնտեսությունում կարևոր դեր է ստանում նաև միջին դասի ձևավորումը, որը հանդիսանում է սոցիալական կայունության հիմնական գործոններից մեկը, սակայն դրա ձևավորումը հաճախ դանդաղ և անհավասար գործընթաց է։ Զուգահեռաբար փոփոխվում են նաև կրթական և մասնագիտական պահանջները, ինչը նպաստում է սոցիալական շարժունակությանը՝ թույլ տալով որոշ անհատների բարձրանալ սոցիալական սանդուղքով, սակայն միաժամանակ առաջացնում է անհավասար հնարավորություններ տարբեր խմբերի միջև։ Ընդհանուր առմամբ, անցումային տնտեսությունում սոցիալական կառուցվածքը դառնում է ավելի դինամիկ, բազմաշերտ և երբեմն անկայուն, որտեղ սոցիալական հարաբերությունները ենթարկվում են շուկայի օրենքների ազդեցությանը և նոր տնտեսական իրականությանը հարմարվելու գործընթացին։