Շիրվանզադե

Աշխարհագրություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի և սեյսմիկության միջև գոյություն ունեցող կապերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով երկրաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համալիր վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում այն պատկերացումն է, որ Հայաստանի երկրակեղևը միատարր կառուցվածք չունի, այլ բաժանված է տարբեր չափերի և երկրակառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող բլոկների, որոնց սահմանները հիմնականում կապված են խորքային խզվածքների և տեկտոնական գոտիների հետ։ ՀՀ տարածքի համար մշակված բլոկային մոդելներում առանձնացվել են տարբեր կարգի բլոկներ, իսկ դրանց սահմանների զգալի մասը կապված է խզվածքային գոտիների հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի բացահայտման մեթոդները և դրա ձևավորման երկրադինամիկական նախադրյալները։ Երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը, ապարների ֆիզիկական հատկությունների տարածական փոփոխությունները, խզվածքների դիրքը և տարբեր կառուցվածքային միավորների սահմանները։ Այս նպատակով կարող են օգտագործվել գրավիմետրիկ, մագնիտոմետրիկ, սեյսմաբանական և սեյսմահետախուզական տվյալներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու երկրակեղևի երկչափ և եռաչափ մոդելներ։ ՀՀ ԳԱԱ համապատասխան մասնագիտական հաստատությունների հետազոտական ուղղություններում նույնպես ընդգրկված են երկրակեղևի կառուցվածքի, ուժեղ երկրաշարժերի սեյսմիկականության, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի և երկրաֆիզիկական դաշտերի ուսումնասիրությունները։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի կապ կա բլոկների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց սահմաններում ընթացող տեկտոնական գործընթացների և երկրաշարժերի տարածական բաշխման միջև։ Երկրաշարժերի օջախների և էպիկենտրոնների տեղադրության վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, որ սեյսմիկ իրադարձությունները տարածականորեն համաչափ չեն բաշխվում, այլ որոշակիորեն կենտրոնանում են ակտիվ խզվածքների և բլոկների սահմանների հարակից գոտիներում։ Այդպիսի օրինաչափությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու սեյսմիկ տեսանկյունից առավել ակտիվ կառուցվածքային միավորները և գնահատելու դրանց հնարավոր սեյսմատեկտոնական ներուժը։ Հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ ՀՀ տարածքի բլոկների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները կարող են կապված լինել տարբեր մեծության սեյսմիկ իրադարձությունների կենտրոնացման առանձնահատկությունների հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ակտիվ և պասիվ բլոկների տարբերակումը։ Տեկտոնապես ակտիվ բլոկներն առանձնանում են ժամանակակից կամ նորագույն շարժումների ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, դեֆորմացիոն գործընթացների արտահայտվածությամբ և սեյսմիկ իրադարձությունների ավելի մեծ կենտրոնացմամբ։ Պասիվ կամ համեմատաբար կայուն բլոկներում այդ գործընթացները կարող են ավելի թույլ արտահայտված լինել։ Բլոկների ակտիվության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն գնահատել տարածաշրջանի սեյսմատեկտոնական կառուցվածքը և առանձնացնել այն հատվածները, որտեղ երկրաշարժերի առաջացման հավանականությունը համեմատաբար բարձր է։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է խզվածքների դերի ուսումնասիրությունը։ Խորքային խզվածքները ոչ միայն տարանջատում են երկրակեղևի տարբեր բլոկները, այլև կարող են հանդիսանալ լարվածության կուտակման և դրա հետագա վերաբաշխման հիմնական գոտիներ։ Ուժեղ երկրաշարժերի ժամանակ բլոկների սահմաններով կարող են տեղի ունենալ տարբեր բնույթի տեղաշարժեր, այդ թվում՝ կողաշարժային և վերնետքային բնույթի խզումներ։ Հետևաբար խզվածքների երկրաչափական դիրքը, ուղղվածությունը, ակտիվության աստիճանը և փոխհարաբերությունները կարևոր նշանակություն ունեն սեյսմիկ վտանգի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև երկրակեղևի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը։ Տարբեր բլոկներում կուտակվող լարվածությունները կարող են ունենալ տարբեր ուղղություններ և ինտենսիվություններ՝ պայմանավորված տարածաշրջանային տեկտոնական ուժերով, բլոկների փոխադարձ շարժումներով և խորքային կառուցվածքի առանձնահատկություններով։ Սեյսմաբանական և երկրաբանա-երկրաֆիզիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ տեղային լարվածային դաշտերը և գնահատելու սեյսմատեկտոնական դեֆորմացիաների բնութագրերը։ Հետազոտության մեթոդական հիմքում կարող են ընդգրկվել երկրաբանական քարտեզների, երկրաֆիզիկական դաշտերի, սեյսմիկության կատալոգների, ակտիվ խզվածքների վերաբերյալ տվյալների և երկրաձևաբանական ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը։ Նման համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել որևէ առանձին տվյալների աղբյուրի սահմանափակումներից և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երկրակեղևի կառուցվածքադինամիկ առանձնահատկությունների մասին։ Սեյսմաշրջանացման աշխատանքների մեթոդաբանության մեջ նույնպես կարևոր նշանակություն է տրվում երկրաբանական, երկրաձևաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների հավաքագրմանն ու համադրմանը, ինչպես նաև ակտիվ բեկվածքների և երկրակեղևի կառուցվածքային տարրերի առանձնացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել երկրաշարժերի օջախային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Օջախային մեխանիզմների տվյալները հնարավորություն են տալիս պարզելու երկրակեղևում տեղի ունեցող տեղաշարժերի բնույթը, դրանց ուղղվածությունը և լարվածային դաշտի առանձնահատկությունները։ Այդ տվյալների համադրումը բլոկների կառուցվածքի հետ կարող է օգնել պարզելու, թե տարբեր բլոկների սահմաններում ինչպիսի շարժումներ են գերակշռում և ինչպես են դրանք կապված սեյսմիկ իրադարձությունների առաջացման հետ։ Այսպիսի վերլուծության միջոցով հնարավոր է անցում կատարել երկրաշարժերի պարզ վիճակագրական նկարագրությունից դեպի դրանց տեկտոնական պայմանավորվածության ավելի խորքային բացատրություն։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը հատկապես մեծ է սեյսմիկ վտանգի և ռիսկի գնահատման համար։ Բլոկային կառուցվածքի, ակտիվ խզվածքների և սեյսմիկության միջև կապերի բացահայտումը կարող է օգտագործվել սեյսմիկ վտանգի տարածքային գնահատման, սեյսմիկ գոտևորման, քաղաքաշինական պլանավորման և սեյսմակայուն շինարարության խնդիրներում։ Հայաստանի պայմաններում նման ուսումնասիրությունները կարևոր են, քանի որ սեյսմիկ վտանգի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն երկրաշարժերի պատմական տվյալները, այլև երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը և ակտիվ տեկտոնական գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքը դիտարկում է որպես Հայաստանի տարածքի սեյսմիկության տարածական և դինամիկ առանձնահատկությունները հասկանալու կարևոր հիմք։ Երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բլոկների և դրանց սահմանների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները, գնահատելու խզվածքների սեյսմատեկտոնական ներուժը և ավելի հիմնավորված պատկերացում կազմելու ՀՀ տարածքի սեյսմիկ վտանգի ձևավորման երկրադինամիկական գործոնների մասին։

Լրագրություն

Աշխատությունը նվիրված է մեդիայի և քաղաքական տեխնոլոգիաների փոխազդեցությանը Հայաստանի Հանրապետության լրատվական դաշտում, ուսումնասիրելով, թե ինչպես են տեղեկատվական գործիքները և հաղորդակցական ռազմավարությունները ազդում քաղաքական գործընթացների վրա։ Գրքում վերլուծվում են լրատվամիջոցների դերը ընտրություններում, հանրային կարծիքի ձևավորման մեխանիզմները, քարոզչական տեխնոլոգիաների կիրառումը և սոցիալական ցանցերի ազդեցությունը քաղաքական գործընթացների վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է քաղաքական հաղորդագրությունների կառուցվածքային և սիմբոլիկ առանձնահատկությունները, տեղեկատվական ազդեցության ձևերն ու արդյունավետության գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև լրատվական միջավայրի օրենքների և էթիկայի շրջանակները։ Աշխատությունը ընդգրկում է նաև համեմատական վերլուծություն՝ միջազգային փորձի լուսաբանմամբ, գնահատում մեդիայի միջոցով քաղաքական ազդեցության ռազմավարական գործիքների կիրառելիությունը և արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է քաղաքական գիտությունների, մամուլի, սոցիոլոգիայի, հաղորդակցման ոլորտի մասնագետների և լրագրողների համար՝ նպաստելով մեդիայի, քաղաքական տեխնոլոգիաների և հասարակական կարծիքի փոխհարաբերության խորքային ըմբռնմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Ակսել Բակունցի պատմվածքների վիպական աշխարհի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նրա արձակի գեղարվեստական կառուցվածքը, թեմատիկ բազմաշերտությունը և կերպարային համակարգի առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են բնության և մարդու փոխհարաբերությունները, գյուղական կյանքի պատկերումները, սոցիալական ու բարոյական հակադրությունները, ինչպես նաև անհատի ներաշխարհի հոգեբանական խորքերը, որոնք ձևավորում են Բակունցի ստեղծագործական ինքնատիպ աշխարհը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա լեզվական վարպետությանը, պատկերավորման համակարգին, նրբերանգային ոճին և պատմողական ռիթմին, որոնք միասին ստեղծում են խիտ, լիրիկական և միաժամանակ սոցիալ-հոգեբանական արձակ։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է նաև նրա պատմվածքների տեղը հայ գրականության զարգացման գործընթացում՝ ընդգծելով նորարարական մոտեցումները և ավանդական պատկերացումների վերաիմաստավորումը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հետագա արձակ գրականության վրա։

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գծային ոչ ինքնավար կառավարման համակարգերի դիտարկելիության տեսական և կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիֆերենցիալ ձևափոխությունների մեթոդների կիրառմամբ։ Հեղինակը ներկայացնում է ժամանակակից մաթեմատիկական մոտեցումներ, որոնց օգնությամբ վերլուծվում են դինամիկ համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դիտարկելիության պայմանները և վիճակների վերականգնման հնարավորությունները տարբեր արտաքին ազդեցությունների պայմաններում։ Աշխատության մեջ մանրամասն քննարկվում են դիֆերենցիալ ձևափոխությունների կիրառման մեխանիզմները, դրանց առավելությունները բարդ կառավարման խնդիրների լուծման գործում, ինչպես նաև ներկայացվում են տեսական հիմնավորումներ, մաթեմատիկական մոդելներ և հաշվարկային օրինակներ։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ավտոմատ կառավարման, կիրառական մաթեմատիկայի, համակարգային վերլուծության և ինժեներական գիտությունների ոլորտներում՝ առաջարկելով արդյունավետ գործիքներ բարդ դինամիկ համակարգերի ուսումնասիրության, մոդելավորման և կառավարման համար։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական զանգակատների ճարտարապետական առանձնահատկությունների, ձևավորման սկզբունքների, կառուցվածքային լուծումների և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հայկական եկեղեցական համալիրների կարևոր բաղադրիչներից մեկի՝ զանգակատան տեղն ու նշանակությունը հայկական ճարտարապետության ընդհանուր համակարգում՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց հորինվածքային, գեղարվեստական և շինարարական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են զանգակատների ծավալատարածական կառուցվածքը, հատակագծային լուծումները, հարկայնությունը, սյուների և կամարների համակարգը, ծածկերի ձևերը, արտաքին հարդարանքը և դեկորատիվ տարրերը։ Առանձին կարևորություն է տրվում այն հանգամանքին, որ հայկական զանգակատները տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել են բազմազան ճարտարապետական լուծումներ՝ պայմանավորված ինչպես ժամանակի գեղարվեստական նախասիրություններով, այնպես էլ տեղական շինարարական ավանդույթներով, բնական միջավայրով և եկեղեցական համալիրի ընդհանուր հորինվածքով։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հետևելու այս կառույցների ձևավորման և զարգացման ընթացքին՝ վաղ շրջանի լուծումներից մինչև ավելի ուշ միջնադարյան և նորագույն ժամանակաշրջանների օրինակներ։ Զանգակատների ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում են հայկական ճարտարապետությանը բնորոշ մի շարք սկզբունքներ՝ համաչափության զգացողությունը, կառուցվածքային տրամաբանության և գեղարվեստական արտահայտչականության համադրումը, քարե շինության հնարավորությունների ստեղծագործական օգտագործումը և մանրամասների նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությունը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև զանգակատների կապը եկեղեցու, գավթի և այլ օժանդակ կառույցների հետ, քանի որ դրանք հաճախ ոչ թե առանձին կանգնած շինություններ են, այլ ամբողջական վանական կամ եկեղեցական համալիրի հորինվածքային համակարգի մաս։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության տեսանկյունից, քանի որ բազմաթիվ պատմական զանգակատներ իրենց ճարտարապետական առանձնահատկություններով կարևոր վկայություններ են տարբեր դարաշրջանների շինարարական մշակույթի մասին։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, արվեստաբաններին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հուշարձանագետներին, վերականգնող մասնագետներին, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և ընթերցողներին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել հայկական եկեղեցական ճարտարապետության ձևաբանական զարգացումը, առանձին կառույցների փոխհարաբերությունը և հայկական ճարտարապետական ժառանգության մեջ զանգակատների ունեցած գեղարվեստական ու պատմամշակութային նշանակությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է լիմֆոցիտների թաղանթների լիպիդային բաղադրիչների փոփոխությունների և ֆոսֆոինոզիտիդային ցիկլի ակտիվացման ընթացքում տեղի ունեցող փոխկապակցված գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է բջջային թաղանթների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ դերը, լիպիդային փոխանակության առանձնահատկությունները և դրանց նշանակությունը բջջային ազդանշանային համակարգերի կարգավորման մեջ։ Քննարկվում են ֆոսֆոինոզիտիդային ցիկլի կենսաքիմիական մեխանիզմները, թաղանթային ֆոսֆոլիպիդների վերափոխումները, ազդանշանների փոխանցման ուղիները և դրանց ազդեցությունը լիմֆոցիտների ակտիվացման ու ֆունկցիոնալ պատասխանների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիպիդային բաղադրիչների փոխազդեցություններին, ֆերմենտային համակարգերի կարգավորմանը և այն մոլեկուլային մեխանիզմներին, որոնք ապահովում են իմունային բջիջների կենսագործունեությունը։ Հետազոտությունը համադրում է կենսաքիմիական և բջջաբանական մոտեցումները՝ բացահայտելով թաղանթային լիպիդների դերը բջջային ազդանշանային գործընթացներում և իմունային համակարգի կարգավորման մեխանիզմներում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բջջային կենսաբանության, իմունաքիմիայի և մոլեկուլային բժշկության տեսանկյունից՝ նպաստելով լիմֆոցիտների ֆունկցիոնալ ակտիվության հիմքում ընկած գործընթացների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Այն նախատեսված է կենսաքիմիկոսների, իմունոլոգների, մոլեկուլային կենսաբանների, բժշկական հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և բջջային ազդանշանային համակարգերի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։