Հայոց գորգագործության պատմությունը

Գրականություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործության գեղագիտական և փիլիսոփայական հիմունքների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա գրական ժառանգության գաղափարական խորքը, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և ազգային ու համամարդկային արժեքների փոխհարաբերությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել Իսահակյանի ստեղծագործության մեջ արտահայտված աշխարհայացքային համակարգը, մարդու, բնության, սիրո, հայրենիքի և ճակատագրի մասին նրա փիլիսոփայական ընկալումները, ինչպես նաև դրանց գեղագիտական մարմնավորումը տարբեր ժանրերում՝ պոեզիայում, արձակում և պոեմներում։ Ուսումնասիրվում են նրա ստեղծագործական մտածողության հիմնական շերտերը՝ ռոմանտիզմի և ռեալիզմի համադրությունը, խորհրդանշական պատկերների կիրառությունը, ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությունը և էպիկական մտածողության տարրերը, որոնք միասին ձևավորում են Իսահակյանի յուրահատուկ գեղարվեստական աշխարհը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա փիլիսոփայական հայացքներին՝ կյանքի իմաստի որոնման, մարդկային տառապանքի, ազատության և բարոյական արժեքների հարցադրումներին, որոնք արտահայտվում են ինչպես քնարական, այնպես էլ էպիկական ձևերում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է Իսահակյանի ստեղծագործության կապը հայ ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացի հետ՝ ընդգծելով նրա դերը որպես ազգային և համամարդկային արժեքների սինթեզող գրող։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է գրականագիտության մեջ՝ բացահայտելով Ավ. Իսահակյանի ստեղծագործության գեղագիտական և փիլիսոփայական բազմաշերտ կառուցվածքը։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Ղարաբաղի բարբառի արդի վիճակի, լեզվական առանձնահատկությունների և պահպանման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բարբառի հնչյունական, բառային, քերականական և շարահյուսական համակարգերն են, ինչպես նաև դրանցում ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխություններն ու ժամանակակից լեզվական միջավայրի ազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հայ բարբառագիտության տեսանկյունից, քանի որ Ղարաբաղի բարբառը հայերենի տարածքային տարբերակների համակարգում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում և իր լեզվական կառուցվածքում արտացոլում է տվյալ տարածաշրջանի պատմական, մշակութային ու հասարակական զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել բարբառի ներկայիս գործածության շրջանակները, խոսողների լեզվական վարքագիծը, սերունդների միջև լեզվական փոխանցման գործընթացը և այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել բարբառի պահպանմանը կամ, հակառակը, սահմանափակել դրա կենսունակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարբառի և գրական հայերենի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այլ լեզվական ազդեցություններին, որոնք կարող են անդրադառնալ բառապաշարի, արտասանության, քերականական ձևերի և խոսքի կառուցվածքի վրա։ Բարբառի արդի վիճակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս արձանագրելու այն լեզվական հատկանիշները, որոնք դեռևս պահպանվում են, և միաժամանակ բացահայտելու այն երևույթները, որոնք ենթարկվում են փոփոխության կամ աստիճանական կորստի։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է պահպանման հեռանկարների քննարկումը, քանի որ բարբառի կենսունակությունը կախված է ոչ միայն դրա լեզվական առանձնահատկություններից, այլև սոցիալական միջավայրից, խոսողների թվից, սերունդների միջև փոխանցումից, կրթական ու մշակութային նախաձեռնություններից և բարբառային նյութի փաստագրումից։ Այս առումով աշխատանքը կարող է կարևորել բանավոր խոսքի գրանցումը, բառարանների և բարբառագիտական շտեմարանների ստեղծումը, ժողովրդական բանահյուսության ու բանավոր պատմությունների հավաքագրումը և բարբառային նյութի գիտական ուսումնասիրության շարունակականությունը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ բարբառը միայն հաղորդակցական միջոց չէ, այլ տվյալ համայնքի պատմական հիշողության, մշակութային ինքնության և բանավոր ավանդույթի կարևոր կրող։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հայերենագիտությամբ, բարբառագիտությամբ, լեզվաբանությամբ, բանահյուսությամբ և մշակութային ժառանգության պահպանմամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է լեզվաբանական նկարագրությունը և սոցիալ-մշակութային դիտարկումը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել Ղարաբաղի բարբառի ներկայիս լեզվական պատկերը, բացահայտել դրա փոփոխության հիմնական միտումները և քննարկել պահպանման ու հետագա ուսումնասիրության հնարավոր ուղիները։

Քաղաքագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է պետական ինքնիշխանության խնդրի ուսումնասիրությանը ժամանակակից ինտեգրացիոն գործընթացների պայմաններում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ինքնիշխանության և միջազգային ու տարածաշրջանային ինտեգրման միջև առկա բարդ փոխհարաբերությունն է։ Ժամանակակից աշխարհում պետությունները, միանալով տնտեսական, քաղաքական, անվտանգային և այլ բազմակողմ կառույցների, ստանձնում են որոշակի միջազգային պարտավորություններ, ինչն անխուսափելիորեն ազդում է ազգային քաղաքականության իրականացման ձևերի և պետության որոշումների ընդունման միջավայրի վրա։ Այս համատեքստում աշխատանքը փորձում է բացահայտել, թե ինչպես կարելի է համատեղել միջազգային համագործակցության առավելությունները պետական ինքնուրույն որոշումների կայացման, ազգային շահերի պաշտպանության և սահմանադրական իրավասությունների պահպանման հետ։ Հետազոտության տեսական մասում կարող են քննության առնվել ինքնիշխանության դասական և ժամանակակից ընկալումները, դրա ներքին և արտաքին բաղադրիչները, տարածքային ամբողջականության, իրավական գերակայության, քաղաքական ինքնուրույնության և միջազգային իրավասուբյեկտության հասկացությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ժամանակակից պայմաններում ինքնիշխանությունը հաճախ այլևս չի դիտարկվում որպես լիակատար մեկուսացվածություն արտաքին ազդեցություններից․ պետությունները կամավոր կերպով ստանձնում են միջազգային պարտավորություններ և որոշ ոլորտներում համաձայնեցնում իրենց քաղաքականությունը այլ պետությունների կամ միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Հայաստանի դեպքում այս խնդիրը հատկապես բազմաշերտ է, քանի որ երկիրը միաժամանակ ներգրավված է տարբեր միջազգային և տարածաշրջանային համագործակցության ձևաչափերում, որոնք ունեն տարբեր նպատակներ, իրավական պարտավորություններ և քաղաքական տրամաբանություն։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել Հայաստանի հարաբերությունները եվրոպական, եվրասիական և տարածաշրջանային ինտեգրացիոն կառույցների հետ՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը երկրի քաղաքական, տնտեսական և անվտանգային ինքնուրույնության վրա։ Այս շրջանակում կարևոր է նաև արտաքին քաղաքականության բազմավեկտորության, միջազգային պարտավորությունների և ազգային շահերի հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսական ինտեգրման ազդեցության գնահատումը։ Միասնական կամ փոխկապակցված շուկաներին մասնակցությունը կարող է ընդլայնել առևտրային հնարավորությունները, ներդրումների ներգրավումը և տնտեսական համագործակցությունը, սակայն միաժամանակ կարող է սահմանափակել որոշակի տնտեսական քաղաքականությունների ինքնուրույն ընտրության հնարավորությունները։ Նույնպիսի երկակիություն կարող է դիտարկվել նաև անվտանգային ոլորտում, որտեղ միջազգային կամ տարածաշրջանային համագործակցությունը կարող է բարձրացնել հավաքական անվտանգության հնարավորությունները, սակայն պետությունը կարող է ստանձնել որոշակի պարտավորություններ և համաձայնեցնել իր գործողությունները գործընկերների հետ։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև իրավական ինքնիշխանության հարցը՝ մասնավորապես միջազգային պայմանագրերի, միջազգային կազմակերպությունների որոշումների և ազգային օրենսդրության փոխհարաբերության տեսանկյունից։ Կարևոր է պարզել, թե ինչ պայմաններում է միջազգային իրավական պարտավորությունների ստանձնումը համատեղելի ազգային սահմանադրական համակարգի և պետական ինքնիշխանության սկզբունքի հետ։ Հայաստանի Սահմանադրությունը միջազգային հարաբերությունների ոլորտում ամրագրում է միջազգային իրավունքի սկզբունքների հիման վրա բարիդրացիական, փոխշահավետ հարաբերությունների հաստատման ուղղությունը և միջազգային իրավունքի նորմերի ու միջազգային պայմանագրերի դերը։ (arlis.am) Հետազոտության շրջանակում կարող է կարևորվել նաև Հայաստանի ինտեգրացիոն գործընթացների պատմական զարգացումը և տարբեր ժամանակահատվածներում արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխությունը։ Այդպիսի համեմատական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են փոփոխվել պետության ինքնիշխանության ընկալումները և արտաքին համագործակցության սահմանները՝ կախված տարածաշրջանային և միջազգային միջավայրից։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կապված է այն հարցի հետ, թե ինչպիսի քաղաքական և իրավական մեխանիզմներով կարելի է ապահովել Հայաստանի մասնակցությունը միջազգային ինտեգրացիոն գործընթացներին՝ միաժամանակ պահպանելով ազգային շահերի պաշտպանության և ինքնուրույն պետական քաղաքականության իրականացման անհրաժեշտ հնարավորությունները։ Այս տեսանկյունից կարևոր են ինտեգրացիոն գործընթացների ռիսկերի և հնարավորությունների հավասարակշռված գնահատումը, միջազգային պարտավորությունների թափանցիկությունը, ազգային ինստիտուտների արդյունավետությունը և արտաքին քաղաքական որոշումների ժողովրդավարական լեգիտիմությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը պետական ինքնիշխանությունը դիտարկում է ոչ թե որպես միջազգային համագործակցությանը հակադիր երևույթ, այլ որպես դինամիկ քաղաքական-իրավական կատեգորիա, որի բովանդակությունը փոփոխվում է գլոբալացման և ինտեգրացիոն գործընթացների խորացման պայմաններում։ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են միջազգային ինտեգրման տարբեր ձևերը ներգործում պետության քաղաքական, տնտեսական, իրավական և անվտանգային ինքնուրույնության վրա, և ինչ ուղիներով կարող է պետությունը համատեղել միջազգային համագործակցության առավելությունները ազգային ինքնիշխանության արդյունավետ պահպանման հետ։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է օտար լեզուներով նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, ուսանողների, գիտաշխատողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են միջազգային գրականությամբ և տարբեր լեզուներով հրատարակված ժամանակակից աշխատություններով։ Ցանկում ընդգրկված են անգլերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և այլ լեզուներով գիտական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, տեխնիկական և մշակութային բնույթի նոր հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են համաշխարհային գիտության, մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման արդի միտումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել օտարալեզու նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ տարբեր երկրների հեղինակների և հետազոտողների աշխատանքներին և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նաև նպաստում է միջազգային գիտելիքների տարածմանը և միջմշակութային հաղորդակցության զարգացմանը՝ ապահովելով բազմալեզու գրականության հասանելիություն լայն ընթերցողական շրջանակների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է կենսապոլիմերներում սպիրալ-կծիկ (helix–coil) անցումների տեսության ուսումնասիրությանը՝ ցածրամոլեկուլային միացությունների առկայության պայմաններում՝ ընդգծելով մոլեկուլային կառուցվածքի կոնֆորմացիոն փոփոխությունների թերմոդինամիկական և կինետիկական հիմքերը։ Վերլուծվում են պոլիպեպտիդների և նուկլեինաթթուների երկրորդային կառուցվածքի կայունության գործոնները, ջրածնային կապերի դերը, ինչպես նաև լուծիչի և փոքր մոլեկուլների (իոններ, օրգանական մոդիֆիկատորներ) ազդեցությունը կառուցվածքային հավասարակշռության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սպիրալացման և ապասպիրալացման անցումների վիճակագրական մեխանիկային, փուլային անցումների մոդելավորմանը և համապատասխան էներգետիկ պարամետրերի գնահատմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է կենսաբանական համակարգերում այդ անցումների նշանակությունը՝ սպիտակուցների ֆոլդինգի, ԴՆԹ-ի կառուցվածքային կայունության և մոլեկուլային ճանաչման գործընթացներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է տեսական մոդելներ և մաթեմատիկական մոտեցումներ, որոնք նպաստում են կենսապոլիմերների կոնֆորմացիոն վարքագծի ավելի խորքային ըմբռնմանը։

Այլ առարկաներ

Խաղողագործություն նյութը գյուղատնտեսական-գիտամեթոդական և ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է խաղողագործության ամբողջական համակարգը՝ սկսած կենսաբանական հիմքերից մինչև արտադրական տեխնոլոգիաներ և տնտեսագիտական գնահատում։ Այն նախատեսված է խաղողագործների, գյուղատնտեսության մասնագետների, ագրոնոմների և ուսանողների համար, ովքեր զբաղվում են խաղողի մշակությամբ և գինեգործական հումքի արտադրությամբ։ Նյութում մանրամասն ներկայացվում են խաղողի վազի կենսաբանական առանձնահատկությունները, աճի և զարգացման փուլերը, ինչպես նաև դրա պահանջները կլիմայի, հողի և խնամքի պայմանների նկատմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սորտերի ընտրությանը՝ ըստ օգտագործման ուղղության (սեղանի, տեխնիկական, չամիչային) և տարածաշրջանային հարմարեցվածության։ Աշխատությունում ներկայացվում են այգիների հիմնման և խնամքի ագրոտեխնիկական միջոցառումները՝ հողի նախապատրաստում, տնկման սխեմաներ, ոռոգում, պարարտացում, էտում և ձևավորում։ Նյութը ընդգրկում է նաև խաղողի բերքատվության բարձրացման և որակի բարելավման տեխնոլոգիաները։ Բացի այդ, քննարկվում են հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի միջոցառումները՝ շեշտադրելով ինտեգրված և կանխարգելիչ մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բերքահավաքի կազմակերպմանը, խաղողի պահպանմանը և գինեգործական արդյունաբերության համար հումքի որակի ապահովմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական փորձը՝ ապահովելով խաղողագործության արդյունավետ և ժամանակակից կազմակերպման ամբողջական պատկերացում։