Աբաջյան, Աննա Հենրիկի

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բայական ժամանակային համակարգի կարևոր բաղադրիչներից մեկի ձևաբանական, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անցյալում կատարված և ավարտված գործողության արտահայտման լեզվական միջոցներն են, դրանց կազմության օրինաչափությունները, խոնարհման համակարգում զբաղեցրած տեղը և խոսքային տարբեր միջավայրերում կիրառության առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում համապատասխան բայական ձևերի կազմությունը, դեմքի ու թվի քերականական կարգերի արտահայտումը, հաստատական և ժխտական ձևերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր խոնարհման տիպերի բայերի ձևաբանական վարքագիծը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանոնավոր և անկանոն բայերի ձևերին, պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերություններին և ժամանակակից հայերենի համակարգում դրանց գործառությանը։ Ժամանակային նշանակությունը դիտարկվում է ոչ միայն ձևաբանական, այլև իմաստաբանական տեսանկյունից՝ պարզաբանելով ավարտված գործողության, իրադարձությունների հաջորդականության, պատմողականության և անցյալ ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տվյալ ժամանակաձևի հարաբերակցությունը հայերենի մյուս անցյալ ժամանակաձևերի հետ՝ բացահայտելով դրանց իմաստային սահմանները և համատեքստով պայմանավորված ընտրության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խոսքային և գրավոր նյութի ուսումնասիրությունը, քանի որ ժամանակաձևի իրական գործառությունը հնարավորություն է տալիս տեսնելու քերականական կանոնի և կենդանի լեզվական կիրառության փոխհարաբերությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի համապատասխան ձևերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի ժամանակային համակարգերի պատմական կապերը։ Շարահյուսական մակարդակում ուշադրություն է դարձվում բայական ձևի հարաբերությանը նախադասության ժամանակային ցուցիչների, մակբայների և այլ բաղադրիչների հետ, որոնք հստակեցնում են գործողության ժամանակն ու ավարտվածության բնույթը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հայերենի ձևաբանության, իմաստաբանության, պատմական քերականության և գործառական լեզվաբանության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմել անցյալում ավարտված գործողության արտահայտման քերականական համակարգի, դրա կառուցվածքի և լեզվական գործառությունների մասին։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի հոլովական կառուցվածքի գիտական մեկնաբանությունների ձևավորման, զարգացման և փոփոխության պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ հայ քերականագիտական մտքի տարբեր փուլերի համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում գոյականի և անվանական այլ խոսքի մասերի հոլովման վերաբերյալ տարբեր ժամանակաշրջաններում առաջադրված տեսական մոտեցումները, հոլովների դասակարգման սկզբունքները, դրանց քանակի և գործառույթների վերաբերյալ տեսակետները, ինչպես նաև հոլովական ձևերի կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունների մեկնաբանությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ քերականների աշխատություններում ձևավորված ըմբռնումների համեմատական վերլուծությանը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են լեզվաբանական տարբեր դպրոցները, քերականական ավանդույթները և գիտական մեթոդաբանությունները ազդել հոլովական համակարգի նկարագրության վրա։ Դիտարկվում է գրաբարի, միջին հայերենի և աշխարհաբարի տվյալների ուսումնասիրության նշանակությունը հոլովական ձևերի պատմական փոփոխությունների, որոշ ձևերի վերացման, վերաիմաստավորման կամ նոր գործառույթների ձեռքբերման բացահայտման համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի հոլովական առանձնահատկություններին, դրանց ընդհանրություններին ու տարբերություններին և քերականագիտական աշխատություններում դրանց ներկայացման եղանակներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հայ քերականագիտական մտքի զարգացմանը՝ վաղ շրջանի ավանդական նկարագրություններից մինչև ժամանակակից լեզվաբանական տեսությունների վրա հիմնված վերլուծություններ։ Միաժամանակ լուսաբանվում են հոլովի ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական բնույթի վերաբերյալ գիտական քննարկումները, տերմինաբանության ձևավորման գործընթացը և դասակարգման տարբեր սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի պատմական զարգացման, հայ լեզվաբանական մտքի ժառանգության և ժամանակակից հայերենի անվանական համակարգի առանձնահատկությունների առավել ամբողջական ու համակարգված ըմբռնման համար։