Аликберов, Аликбер Калабекович

Аликберов, Аликбер Калабекович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

«Ռայհան ալ-Հաքաիք վա Բուստան ադ-Դաքաիք»․ Մուհամմադ ադ-Դարբանդիի աշխատությունը՝ որպես մահմեդական պատմագրության հուշարձան (V/XI դարի վերջ)

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան մահմեդական պատմագրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ Մուհամմադ ադ-Դարբանդիի «Ռայհան ալ-Հաքաիք վա Բուստան ադ-Դաքաիք» երկի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես V/XI դարի վերջի իսլամական պատմագիտական մտքի, պատմական գիտելիքի ձևավորման և միջնադարյան մուսուլմանական մտավոր մշակույթի նշանակալի հուշարձան։ Ուսումնասիրության կենտրոնում է պատմագրական երկի բովանդակային և գաղափարական առանձնահատկությունների բացահայտումը, դրա տեղը ժամանակաշրջանի պատմական գրականության մեջ, ինչպես նաև այն մտավոր, կրոնական և մշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել են հեղինակի պատմական հայացքներն ու գիտելիքի մատուցման սկզբունքները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու միջնադարյան մահմեդական պատմագրության բնույթին, պատմական իրադարձությունների ընկալման ու մեկնաբանման առանձնահատկություններին, պատմական հիշողության պահպանման եղանակներին և գրավոր ավանդույթի դերին հասարակական ու կրոնական ինքնագիտակցության ձևավորման գործում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի երկի դիտարկումը ոչ միայն որպես անցյալի մասին տեղեկություններ հաղորդող գրավոր աղբյուր, այլև որպես իր ժամանակաշրջանի աշխարհայացքային պատկերացումները, գիտելիքի համակարգման սկզբունքներն ու պատմական մտածողության առանձնահատկություններն արտացոլող մշակութային փաստաթուղթ։ Մուհամմադ ադ-Դարբանդիի ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև միջնադարյան արևելյան պատմագրության զարգացման ընթացքը, տարբեր գիտական և կրոնական ավանդույթների փոխազդեցությունը, պատմական երկերի կառուցվածքային ու բովանդակային հատկանիշները և պատմական տեղեկությունների փոխանցման մեխանիզմները հասկանալու տեսանկյունից։ Այս համատեքստում ուշադրության են արժանի պատմական շարադրանքի և կրոնական գիտելիքի փոխհարաբերությունները, հեղինակային մոտեցման դրսևորումները, անցյալի իրադարձությունների իմաստավորման սկզբունքները և պատմական երկի՝ որպես գիտելիքի պահպանման ու տարածման միջոցի գործառույթները։ Ուսումնասիրությունն արժեքավոր նշանակություն ունի նաև Կովկասի և հարակից արևելյան տարածքների միջնադարյան պատմության հետազոտության համար, քանի որ նման սկզբնաղբյուրների գիտական քննությունը նպաստում է տարածաշրջանի պատմական ու մշակութային միջավայրի առավել ամբողջական ընկալմանը և իսլամական աշխարհի պատմագրական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրմանը։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում արևելագիտության, պատմագիտության, իսլամագիտության և միջնադարյան գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, որոնք հետաքրքրված են մահմեդական քաղաքակրթության մտավոր պատմությամբ, պատմական աղբյուրների քննությամբ և միջնադարյան պատմագիտական ավանդույթների զարգացմամբ։

Updated: 2026-11-19
«Ռայհան ալ-Հաքաիք վա Բուստան ադ-Դաքաիք»․ Մուհամմադ ադ-Դարբանդիի աշխատությունը՝ որպես մահմեդական պատմագրության հուշարձան (V/XI դարի վերջ)

Free

Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more