Анасян, А. С.

Анасян, А. С.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ազատագրական շարժումները Արևմտյան Հայաստանում XVII դարում

Աշխատությունը նվիրված է XVII դարում Արևմտյան Հայաստանում ծավալված ազատագրական շարժումներին, որոնք հայ ժողովրդի ազգային ինքնության պահպանման, քաղաքական ինքնուրույնության վերականգնման և օտար տիրապետությունից ազատագրվելու ձգտումների կարևոր դրսևորումներից էին։ Այն անդրադառնում է պատմական այն ժամանակաշրջանին, երբ Արևմտյան Հայաստանի բնակչությունը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության տիրապետության ներքո, իսկ քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և կրոնական ծանր պայմանները մեծ ազդեցություն էին թողնում հայ հասարակության կյանքի վրա։ Դարաշրջանը բնորոշվում էր ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման, ազատագրական գաղափարների տարածման և արտաքին քաղաքական աջակցություն գտնելու փորձերի աստիճանական ակտիվացմամբ։ Աշխատության առանցքում հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումների պատմական նախադրյալների, շարժումների առաջացման պատճառների, դրանց կազմակերպման ձևերի, մասնակից ուժերի և քաղաքական նպատակների ուսումնասիրությունն է։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ժամանակաշրջանի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի դիտարկումը, քանի որ ազատագրական պայքարը պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին տիրապետության դեմ դիմադրությամբ, այլև ազգային պետականության վերականգնման, ինքնուրույն զարգացման և պատմական իրավունքների պահպանման ձգտումներով։ XVII դարը կարևոր փուլ էր հայ ազատագրական մտքի ձևավորման ու հետագա զարգացման տեսանկյունից․ այս ժամանակաշրջանում աստիճանաբար ընդլայնվում էին ազատագրության հնարավոր ուղիների շուրջ քննարկումները, ձևավորվում էին քաղաքական կողմնորոշումներ, իսկ հայ հոգևորականության, հասարակական գործիչների և տարբեր համայնքային շրջանակների գործունեությունը նպաստում էր ազգային խնդիրների միջազգային քաղաքական հարթակ դուրսբերմանը։ Աշխատության պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն ուշադրություն է հրավիրում հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի այն փուլին, որը կարևոր նախապատմություն դարձավ հետագա դարերի ազգային-ազատագրական ծրագրերի և քաղաքական նախաձեռնությունների համար։ Թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Օսմանյան տիրապետության պայմաններում հայ հասարակության պատմական կացության, ազգային դիմադրության ձևերի, քաղաքական մտածողության փոփոխությունների և ազատագրական գաղափարների շարունակականության մասին։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պատմությամբ, Արևմտյան Հայաստանի անցյալով, XVII դարի քաղաքական գործընթացներով և ազգային-ազատագրական շարժումների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար՝ նպաստելով հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի պատմական ընթացքի և ազգային ինքնուրույնության վերականգնման ձգտումների խորքային ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Ազատագրական շարժումները Արևմտյան Հայաստանում XVII դարում

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more