Առաքելյան, Վ. Դ.

Առաքելյան, Վ. Դ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Ժամանակակից հայոց լեզու․ հնչյունաբանություն և բառագիտություն

Գիրքը նվիրված է ժամանակակից հայոց լեզվի երկու կարևորագույն և փոխկապակցված բաժինների՝ հնչյունաբանության և բառագիտության համակարգված ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հայերենի հնչյունական կառուցվածքի, բառային կազմի, լեզվական միավորների առանձնահատկությունների և դրանց գործառության գիտական մեկնաբանությունը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմելու հայոց լեզվի կառուցվածքային օրինաչափությունների, զարգացման առանձնահատկությունների և ներքին կազմակերպման մասին։ Հնչյունաբանության բաժնում ուշադրություն է դարձվում խոսքի հնչյունական կողմի ուսումնասիրությանը, հայերենի հնչյունային համակարգին, հնչյունների բնութագրերին, դասակարգմանը, արտասանական առանձնահատկություններին և լեզվական հաղորդակցության ընթացքում դրանց դրսևորմանը։ Քննարկման առանցքում հնչյունների՝ որպես լեզվի նյութական հիմքի նշանակությունն է, դրանց փոխհարաբերությունները, հնչյունական տարբերակումների դերը բառերի ձևավորման և իմաստային տարբերակման գործընթացում, ինչպես նաև գրավոր և բանավոր խոսքի միջև առկա կապերը։ Այս ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի ճիշտ արտասանության, հնչյունական կառուցվածքի ընկալման և լեզվական նորմերի գիտակցված յուրացման համար։ Բառագիտության բաժինն անդրադառնում է հայոց լեզվի բառային հարստությանը, բառերի իմաստային կառուցվածքին, բառապաշարի կազմակերպման սկզբունքներին և լեզվի բառային կազմի զարգացման օրինաչափություններին։ Ներկայացվում են բառի՝ որպես լեզվի հիմնական իմաստակիր միավորի առանձնահատկությունները, բառիմաստի ձևավորման և փոփոխության հարցերը, բառերի միջև գոյություն ունեցող իմաստային հարաբերությունները, հոմանիշության, հականիշության և համանունության լեզվական դրսևորումները, ինչպես նաև բառապաշարի տարբեր շերտերի առանձնահատկություններն ու գործառական նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բառերի ծագման, բառապաշարի պատմական զարգացման, նոր բառերի առաջացման և լեզվի բառային կազմի հարստացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Բառագիտության շրջանակում հայերենի բառային համակարգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին բառերի ամբողջություն, այլև որպես փոխկապակցված և անընդհատ զարգացող կառուցվածք, որի միջոցով արտահայտվում են ժողովրդի պատմական փորձը, մտածողությունը, հասարակական կյանքը և մշակութային ինքնատիպությունը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է հնչյունական և բառային մակարդակների փոխկապակցված ներկայացումը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվի հնչյունական միջոցները մասնակցում բառերի ձևավորմանը, տարբերակմանը և իմաստային կազմակերպմանը։ Նյութի գիտական շարադրանքը նպաստում է լեզվաբանական հասկացությունների հետևողական յուրացմանը, տեսական գիտելիքների համակարգմանը և հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունների խորքային ըմբռնմանը։ Գիրքն արժեքավոր նշանակություն ունի ժամանակակից հայերենի գիտական ուսումնասիրության, հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման և լեզվի կառուցվածքի վերաբերյալ գիտելիքների տարածման տեսանկյունից։ Այն օգտակար է բանասիրական և լեզվաբանական մասնագիտություններ ուսումնասիրող ուսանողների, հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչների, դասախոսների, հետազոտողների և հայերենի կառուցվածքով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է ծառայել որպես տեսական և ուսումնական հենարան հայերենի հնչյունական համակարգի ու բառային հարստության ուսումնասիրության, լեզվական երևույթների վերլուծության, մասնագիտական բառապաշարի ձևավորման և լեզվաբանական հետագա հետազոտությունների իրականացման համար։ Այն կարևոր ներդրում է հայոց լեզվի գիտական ճանաչողության մեջ՝ ներկայացնելով լեզուն որպես պատմականորեն ձևավորված, ներքին օրինաչափություններով կազմակերպված և շարունակաբար զարգացող համակարգ։

Updated: 2026-11-17
Ժամանակակից հայոց լեզու․ հնչյունաբանություն և բառագիտություն

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more