Даниелян, Эдуард Липаритович

Даниелян, Эдуард Липаритович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանի և Բյուզանդիայի քաղաքական հարաբերությունները Սասանյան Իրանի անկման և Արաբական խալիֆայության նվաճումների սկզբնական շրջանում

Աշխատությունն անդրադառնում է Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության քաղաքական հարաբերություններին վաղ միջնադարի կարևորագույն և բարդ պատմական ժամանակաշրջանում, երբ Մերձավոր Արևելքի քաղաքական ուժերի հարաբերակցությունը ենթարկվում էր արմատական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության առանցքում Սասանյան Իրանի աստիճանական թուլացման և անկման ժամանակաշրջանն է, ինչպես նաև Արաբական խալիֆայության ռազմական նվաճումների սկզբնական փուլը, որոնք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի քաղաքական դրության, արտաքին հարաբերությունների և տարածաշրջանային նշանակության վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է հայ-բյուզանդական հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման քաղաքական նախադրյալները՝ դիտարկելով դրանք երկու խոշոր տերությունների՝ Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Իրանի միջև երկարատև մրցակցության համատեքստում։ Այդ հակամարտության պայմաններում Հայաստանը հայտնվել էր աշխարհաքաղաքական կարևոր դիրքում՝ լինելով ինչպես կայսրությունների քաղաքական շահերի բախման տարածք, այնպես էլ սեփական պետական, վարչական և ազգային ինքնուրույնությունը պահպանելու ձգտող պատմական երկիր։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Սասանյան տերության անկման հետևանքով առաջացած քաղաքական իրավիճակը, երբ տարածաշրջանում փոխվեցին ուժերի հարաբերակցությունը, Հայաստանի նկատմամբ արտաքին քաղաքական մոտեցումները և նախկինում ձևավորված դաշնակցային ու հակամարտային հարաբերությունների բնույթը։ Բյուզանդիայի համար Հայաստանը շարունակում էր պահպանել ռազմավարական նշանակություն՝ պայմանավորված իր աշխարհագրական դիրքով, պաշտպանական հնարավորություններով և Արևելքում կայսրության քաղաքական ու ռազմական շահերով։ Միաժամանակ Արաբական խալիֆայության ընդարձակումը նոր իրողություններ ստեղծեց՝ փոխելով տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզը և Հայաստանի արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների պայմանները։ Այս իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին հայ քաղաքական ուժերը գործում փոփոխվող միջազգային միջավայրում, ինչ նշանակություն ունեին Բյուզանդիայի հետ հարաբերությունները և ինչպես էին արտաքին տերությունների շահերը ներգործում Հայաստանի քաղաքական կյանքի վրա։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն դիտարկում է Հայաստանի պատմությունը ոչ թե մեկուսացված զարգացումների շրջանակում, այլ Բյուզանդիայի, Սասանյան Իրանի և ձևավորվող Արաբական խալիֆայության միջև ծավալվող լայն տարածաշրջանային գործընթացների համատեքստում։ Նյութը կարևոր է վաղ միջնադարյան Հայաստանի արտաքին քաղաքական պատմությունը, հայ-բյուզանդական հարաբերությունները, իրանա-բյուզանդական հակամարտության հետևանքները և արաբական նվաճումների սկզբնական շրջանի քաղաքական զարգացումները հասկանալու համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի, տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերությունների և պատմական այն իրադարձությունների մասին, որոնք էականորեն պայմանավորեցին Հայաստանի հետագա քաղաքական ու պատմական զարգացումը։

Updated: 2026-11-20
Հայաստանի և Բյուզանդիայի քաղաքական հարաբերությունները Սասանյան Իրանի անկման և Արաբական խալիֆայության նվաճումների սկզբնական շրջանում

Free

Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more