Даниелян, Эдуард Липаритович

Даниелян, Эдуард Липаритович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայաստանի և Բյուզանդիայի քաղաքական հարաբերությունները Սասանյան Իրանի անկման և Արաբական խալիֆայության նվաճումների սկզբնական շրջանում

Աշխատությունն անդրադառնում է Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության քաղաքական հարաբերություններին վաղ միջնադարի կարևորագույն և բարդ պատմական ժամանակաշրջանում, երբ Մերձավոր Արևելքի քաղաքական ուժերի հարաբերակցությունը ենթարկվում էր արմատական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության առանցքում Սասանյան Իրանի աստիճանական թուլացման և անկման ժամանակաշրջանն է, ինչպես նաև Արաբական խալիֆայության ռազմական նվաճումների սկզբնական փուլը, որոնք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի քաղաքական դրության, արտաքին հարաբերությունների և տարածաշրջանային նշանակության վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է հայ-բյուզանդական հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման քաղաքական նախադրյալները՝ դիտարկելով դրանք երկու խոշոր տերությունների՝ Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Իրանի միջև երկարատև մրցակցության համատեքստում։ Այդ հակամարտության պայմաններում Հայաստանը հայտնվել էր աշխարհաքաղաքական կարևոր դիրքում՝ լինելով ինչպես կայսրությունների քաղաքական շահերի բախման տարածք, այնպես էլ սեփական պետական, վարչական և ազգային ինքնուրույնությունը պահպանելու ձգտող պատմական երկիր։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Սասանյան տերության անկման հետևանքով առաջացած քաղաքական իրավիճակը, երբ տարածաշրջանում փոխվեցին ուժերի հարաբերակցությունը, Հայաստանի նկատմամբ արտաքին քաղաքական մոտեցումները և նախկինում ձևավորված դաշնակցային ու հակամարտային հարաբերությունների բնույթը։ Բյուզանդիայի համար Հայաստանը շարունակում էր պահպանել ռազմավարական նշանակություն՝ պայմանավորված իր աշխարհագրական դիրքով, պաշտպանական հնարավորություններով և Արևելքում կայսրության քաղաքական ու ռազմական շահերով։ Միաժամանակ Արաբական խալիֆայության ընդարձակումը նոր իրողություններ ստեղծեց՝ փոխելով տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզը և Հայաստանի արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների պայմանները։ Այս իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին հայ քաղաքական ուժերը գործում փոփոխվող միջազգային միջավայրում, ինչ նշանակություն ունեին Բյուզանդիայի հետ հարաբերությունները և ինչպես էին արտաքին տերությունների շահերը ներգործում Հայաստանի քաղաքական կյանքի վրա։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն դիտարկում է Հայաստանի պատմությունը ոչ թե մեկուսացված զարգացումների շրջանակում, այլ Բյուզանդիայի, Սասանյան Իրանի և ձևավորվող Արաբական խալիֆայության միջև ծավալվող լայն տարածաշրջանային գործընթացների համատեքստում։ Նյութը կարևոր է վաղ միջնադարյան Հայաստանի արտաքին քաղաքական պատմությունը, հայ-բյուզանդական հարաբերությունները, իրանա-բյուզանդական հակամարտության հետևանքները և արաբական նվաճումների սկզբնական շրջանի քաղաքական զարգացումները հասկանալու համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի, տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերությունների և պատմական այն իրադարձությունների մասին, որոնք էականորեն պայմանավորեցին Հայաստանի հետագա քաղաքական ու պատմական զարգացումը։

Обновлено. 2026-11-20
Հայաստանի և Բյուզանդիայի քաղաքական հարաբերությունները Սասանյան Իրանի անկման և Արաբական խալիֆայության նվաճումների սկզբնական շրջանում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее