Էորտեկյան, Մարլեն Գրիգորի

Էորտեկյան, Մարլեն Գրիգորի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Երուսաղեմի հարցը․ Իսրայելը և Հայոց պատրիարքությունը (1948–1967)

Աշխատությունը նվիրված է Երուսաղեմի հարցի պատմաքաղաքական և եկեղեցական նշանակությանը՝ 1948–1967 թվականներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Իսրայելի պետության և Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության հարաբերություններին։ Այն ուսումնասիրում է Մերձավոր Արևելքի քաղաքական զարգացումների, Իսրայել պետության ձևավորման և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների ազդեցությունը Երուսաղեմի հայկական համայնքի ու Հայ Առաքելական եկեղեցու դիրքի վրա։ Հատուկ տեղ է հատկացվում Հայոց պատրիարքության պատմական ներկայությանը Երուսաղեմում, նրա հոգևոր, համայնքային և ներկայացուցչական առաքելությանը, ինչպես նաև հայկական եկեղեցական հաստատությունների իրավունքների, կարգավիճակի և շահերի պահպանման խնդիրներին։ Աշխատության առանցքում գտնվում են հայոց պատրիարքության և իսրայելական պետական իշխանությունների փոխհարաբերությունները, դրանց ձևավորման ու զարգացման քաղաքական և դիվանագիտական պայմանները, ինչպես նաև այն մարտահրավերները, որոնք առաջացան Երուսաղեմի կարգավիճակի շուրջ ընթացող միջազգային քննարկումների և տարածաշրջանային հակամարտությունների պայմաններում։ 1948–1967 թվականներն առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Երուսաղեմի նորագույն պատմության մեջ, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում քաղաքը բաժանված էր տարբեր քաղաքական վերահսկողության գոտիների, իսկ նրա սրբավայրերի, կրոնական հաստատությունների և համայնքների իրավունքների հարցը դարձել էր միջազգային հարաբերությունների կարևոր բաղադրիչ։ Այս համատեքստում ներկայացվում է հայկական համայնքի առանձնահատուկ դիրքը՝ որպես Երուսաղեմի բազմադարյա քրիստոնեական ավանդույթների պահպանման կարևոր կրողներից մեկի, ինչպես նաև Հայոց պատրիարքության դերը՝ հայկական հոգևոր ժառանգության, ազգային ինքնության և պատմական իրավունքների պաշտպանության գործում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է կրոնական հաստատությունների և պետական իշխանությունների փոխհարաբերությունների դիտարկումը՝ իրավական, քաղաքական և դիվանագիտական տեսանկյուններից։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև Երուսաղեմի հայկական ներկայության շարունակականության, եկեղեցական ինքնակառավարման, սրբավայրերի պահպանության և հայկական շահերի ներկայացման հիմնահարցերին։ Աշխատությունն ունի կարևոր պատմագիտական և հայագիտական նշանակություն, քանի որ Երուսաղեմի խնդիրը դիտարկում է ոչ միայն որպես միջազգային քաղաքականության և տարածքային հակասությունների հարց, այլև որպես հայ ժողովրդի պատմական, հոգևոր և մշակութային ժառանգության պահպանման հետ անմիջականորեն կապված հիմնախնդիր։ Այն արժեքավոր է Հայոց պատրիարքության նորագույն պատմությամբ, Երուսաղեմի հայ համայնքի գործունեությամբ, հայ-իսրայելական հարաբերությունների պատմական նախադրյալներով և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ նպաստելով տարածաշրջանի բարդ պատմական իրողությունների և հայկական եկեղեցական ներկայության առանձնահատկությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-19
Երուսաղեմի հարցը․ Իսրայելը և Հայոց պատրիարքությունը (1948–1967)

Free

Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more