Գասպարյան, Արամ Աշոտի

Գասպարյան, Արամ Աշոտի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Արաբները և երիտթուրքերը (1908–1914 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է XX դարասկզբի Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության կարևորագույն հիմնախնդիրներից մեկին՝ արաբների և երիտթուրքական շարժման հարաբերություններին Օսմանյան կայսրության պատմության շրջադարձային ժամանակաշրջանում՝ 1908–1914 թվականներին։ Ուսումնասիրության կենտրոնում են երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները, իշխանության եկած երիտթուրքերի քաղաքականության առանձնահատկությունները և այդ գործընթացների ազդեցությունն արաբական բնակչության հասարակական-քաղաքական կյանքի վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու արաբական հասարակության և երիտթուրքական իշխանությունների հարաբերությունների ձևավորումն ու զարգացումը՝ բացահայտելով դրանցում առկա քաղաքական շահերը, գաղափարական տարաձայնությունները և ազգային ինքնության պահպանման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի արաբական քաղաքական գիտակցության և ազգային շարժման աստիճանական ակտիվացման ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում արաբական հասարակական շրջանակներում ավելի մեծ ուշադրություն էր դարձվում ինքնավարության, քաղաքական իրավունքների, լեզվամշակութային ինքնության և կայսրության կառավարման համակարգում արաբների դիրքի հարցերին։ Երիտթուրքերի՝ կենտրոնացված պետական կառավարման ամրապնդման և կայսրության տարբեր ժողովուրդների նկատմամբ միասնական քաղաքական մոտեցում ձևավորելու ձգտումը բախվում էր արաբական բնակչության մի շարք շրջանակների քաղաքական ակնկալիքներին ու ազգային ձգտումներին։ Այս համատեքստում կարևոր է ուսումնասիրել արաբական քաղաքական վերնախավի, մտավորականության և հասարակական կազմակերպությունների վերաբերմունքը երիտթուրքական իշխանությունների նկատմամբ, ինչպես նաև համագործակցության, փոխըմբռնման և հակասությունների դրսևորումները։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն անդրադառնում է Օսմանյան կայսրության բազմազգ կառուցվածքի, կենտրոնական իշխանության և տեղական հասարակությունների փոխհարաբերությունների, ազգային շարժումների ձևավորման ու քաղաքական վերափոխումների փոխկապակցվածությանը։ 1908–1914 թվականներն առանձնահատուկ նշանակություն ունեն տարածաշրջանի պատմության համար, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում ձևավորված քաղաքական հակասություններն ու ազգային շարժումների զարգացումը հետագայում կարևոր դեր ունեցան Օսմանյան կայսրության ներքին ճգնաժամի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական վերադասավորումների գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի պատմությամբ, արաբական ազգային շարժման սկզբնավորմամբ, երիտթուրքական քաղաքականությամբ և արաբա-թուրքական հարաբերությունների պատմական զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն նպաստում է տարածաշրջանի պատմական գործընթացների համակողմանի ընկալմանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին կայսրության ներսում ընթացող քաղաքական փոփոխությունները, ազգային ինքնագիտակցության աճը և պետական կառավարման քաղաքականությունը փոխազդում միմյանց հետ։

Updated: 2026-11-18
Արաբները և երիտթուրքերը (1908–1914 թթ.)

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more