Ղազարյան, Արտաշես Սոսի

Ղազարյան, Արտաշես Սոսի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Դավանական պայքարը և քաղաքական կողմնորոշման հարցը քրիստոնյա Արևելքում և Հայ եկեղեցում (Դ–Զ դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեության պատմության կարևորագույն ժամանակաշրջաններից մեկում՝ Դ–Զ դարերում, քրիստոնյա Արևելքում ծավալված դավանական պայքարին, դրա քաղաքական դրդապատճառներին և Հայ եկեղեցու դիրքորոշման ձևավորմանը։ Քննության կենտրոնում են քրիստոնեական աշխարհի ներսում առաջացած աստվածաբանական տարաձայնությունները, եկեղեցական տարբեր ուղղությունների միջև հակասությունները և դրանց ազդեցությունը տարածաշրջանի քաղաքական հարաբերությունների ու ժողովուրդների պատմական ճակատագրի վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է դավանական վեճերի ոչ միայն կրոնական ու գաղափարական նշանակությունը, այլև դրանց սերտ կապը ժամանակի աշխարհաքաղաքական իրադրության, պետությունների շահերի, արտաքին քաղաքական ազդեցությունների և քաղաքական կողմնորոշման խնդիրների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայ եկեղեցու պատմական դիրքին քրիստոնյա Արևելքի բարդ հարաբերությունների համակարգում, նրա դավանական ինքնության պահպանմանն ու ինքնուրույն դիրքորոշման ձևավորմանը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել, թե ինչպես էին աստվածաբանական հարցերը վերածվում քաղաքական ազդեցության և կողմնորոշման գործոնների, ինչ դեր ունեին եկեղեցական հարաբերությունները տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերություններում, և ինչպես էր Հայ եկեղեցին փորձում պահպանել իր ինքնուրույնությունը՝ միաժամանակ արձագանքելով ժամանակաշրջանի կրոնական ու քաղաքական մարտահրավերներին։ Ներկայացվող պատմական ժամանակաշրջանը կարևոր նշանակություն ունի հայ ժողովրդի հոգևոր, ազգային և քաղաքական ինքնության զարգացման տեսանկյունից, քանի որ հենց այս դարերում քրիստոնեությունը վերջնականապես ամրապնդվում էր որպես հասարակական կյանքի, մշակույթի և ազգային ինքնագիտակցության հիմնարար բաղադրիչ։ Դավանական տարաձայնությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու քրիստոնեական եկեղեցու պատմական զարգացումը, Արևելքի քրիստոնյա համայնքների միջև ձևավորված հարաբերությունները, եկեղեցական ժողովների և աստվածաբանական որոշումների ազդեցությունը քաղաքական գործընթացների վրա, ինչպես նաև Հայաստանի դիրքը տարածաշրջանային կրոնաքաղաքական իրադարձությունների համատեքստում։ Աշխատությունն ունի կարևոր գիտական և պատմամշակութային արժեք, քանի որ լուսաբանում է Հայ եկեղեցու պատմության այնպիսի հիմնահարցեր, որոնց ուսումնասիրությունը նպաստում է հայոց պատմության, եկեղեցագիտության, արևելագիտության և միջնադարյան քաղաքական մտքի վերաբերյալ գիտելիքների ամբողջացմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցու պատմությամբ, վաղ քրիստոնեության զարգացմամբ, դավանական շարժումներով և քրիստոնյա Արևելքի քաղաքական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, պատմաբանների, աստվածաբանների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-19
Դավանական պայքարը և քաղաքական կողմնորոշման հարցը քրիստոնյա Արևելքում և Հայ եկեղեցում (Դ–Զ դարեր)

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more