Իբն ալ-Ասիր

Իբն ալ-Ասիր

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ արաբական աղբյուրներ, հատոր Բ․ Իբն ալ-Ասիր

Սույն աշխատությունը հայ ժողովրդի պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեցող սկզբնաղբյուրների ժողովածուի երկրորդ հատորն է՝ նվիրված արաբական պատմագրական ժառանգությանը և մասնավորապես միջնադարյան արաբ պատմիչ Իբն ալ-Ասիրի երկերում պահպանված տեղեկություններին Հայաստանի, հայ ժողովրդի և տարածաշրջանի պատմական զարգացումների վերաբերյալ։ Այն ներկայացնում է արաբական պատմագիտական ավանդույթի այն արժեքավոր վկայությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս Հայաստանի անցյալը դիտարկել ոչ միայն հայկական և բյուզանդական, այլև արաբական պատմական մտածողության ու պատմագրության տեսանկյունից։ Իբն ալ-Ասիրը միջնադարյան իսլամական աշխարհի նշանավոր պատմագիրներից է, որի աշխատություններում արտացոլված են Մերձավոր Արևելքի, Հարավային Կովկասի և հարակից տարածքների քաղաքական, ռազմական ու հասարակական իրադարձությունները։ Նրա պատմական հաղորդումները կարևոր տեղեկություններ են պարունակում Հայաստանի աշխարհագրական դիրքի, հայկական իշխանությունների և քաղաքական կազմավորումների, հայերի ու հարևան ժողովուրդների փոխհարաբերությունների, տարածաշրջանում տեղի ունեցած պատերազմների, ռազմական արշավանքների, իշխանական փոփոխությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների և պատմական իրադարձությունների հաջորդականության մասին։ Ժողովածուում ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի միջնադարյան պատմության այն դրվագները, որոնք տարբեր պատճառներով կարող են ոչ ամբողջական կերպով արտացոլված լինել հայկական գրավոր աղբյուրներում, ինչպես նաև համադրելու արաբական պատմագրական տեղեկությունները հայ պատմիչների և այլ ժողովուրդների պատմական վկայությունների հետ։ Առանձնահատուկ արժեք ունեն այն հաղորդումները, որոնք վերաբերում են արաբական խալիֆայության և Հայաստանի պատմական փոխհարաբերություններին, արաբական արշավանքներին, քաղաքական գերիշխանության հաստատմանն ու փոփոխություններին, տեղական իշխանությունների դիրքին, ինչպես նաև տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև ձևավորված քաղաքական և ռազմական կապերին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ արաբական պատմագրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջնադարյան Հայաստանի պատմության արտաքին ընկալումը, տարբեր քաղաքական ուժերի շահերը և տարածաշրջանային իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը։ Իբն ալ-Ասիրի հաղորդումները կարևոր նյութ են Հայաստանի քաղաքական պատմության ժամանակագրությունը ճշգրտելու, պատմական իրադարձությունների ընթացքը վերակազմելու, առանձին փաստերի արժանահավատությունը համադրական եղանակով գնահատելու և միջնադարյան Արևելքի պատմության ընդհանուր պատկերը ամբողջացնելու համար։ Ժողովածուն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայագիտության սկզբնաղբյուրագիտական գրականության մեջ, քանի որ օտարալեզու պատմական վկայությունների գիտական շրջանառության մեջ ներմուծումը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու Հայաստանի պատմության ուսումնասիրման աղբյուրագիտական հիմքը և այն դիտարկելու ավելի լայն միջազգային ու տարածաշրջանային համատեքստում։ Այն արժեքավոր աշխատություն է Հայաստանի միջնադարյան պատմությամբ, արաբական պատմագրությամբ, հայ-արաբական հարաբերություններով, Արևելքի ժողովուրդների քաղաքական ու մշակութային փոխազդեցություններով հետաքրքրվող պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների, ասպիրանտների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական սկզբնաղբյուրների հետ աշխատելու մեթոդաբանության տեսանկյունից՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու Հայաստանի մասին օտար պատմագիրների պահպանած տեղեկություններին և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ ժողովրդի պատմական անցյալի, տարածաշրջանային դերի ու միջնադարյան աշխարհի քաղաքական զարգացումներում ունեցած մասնակցության մասին։

Updated: 2026-11-17
Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ արաբական աղբյուրներ, հատոր Բ․ Իբն ալ-Ասիր

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more