Канецян, Аминия Гургеновна

Канецян, Аминия Гургеновна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Հին Հայաստանի ճարտարապետաշինարարական մշակույթը (ՀԽՍՀ տարածքում գտնվող անտիկ քաղաքների, ամրոցների և բնակավայրերի պեղումների նյութերի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է Հին Հայաստանի ճարտարապետաշինարարական մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ հնագիտական պեղումների արդյունքում բացահայտված քաղաքների, ամրոցների և բնակավայրերի նյութերի հիման վրա ներկայացնելով հայկական լեռնաշխարհում անտիկ ժամանակաշրջանում ձևավորված շինարարական ավանդույթները, քաղաքաշինական սկզբունքներն ու ճարտարապետական մտածողության առանձնահատկությունները։ Այն անդրադառնում է հին հայկական բնակավայրերի կառուցվածքին, տարածական կազմակերպմանը, պաշտպանական համակարգերին, շինությունների տեղադրման ու կառուցման եղանակներին, ինչպես նաև բնական միջավայրի և տեղանքի առանձնահատկությունների ազդեցությանը ճարտարապետական լուծումների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի քաղաքների և ամրոցների կառուցվածքային ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց հնագիտական մնացորդները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու բնակավայրերի հասարակական, տնտեսական, վարչական և պաշտպանական գործառույթների, ինչպես նաև տարբեր տիպի կառույցների փոխհարաբերությունների մասին։ Ամրաշինական մշակույթի քննությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում ուսումնասիրության ընդհանուր շրջանակում՝ ընդգծելով պաշտպանական պարիսպների, աշտարակների, մուտքերի, ամրացված տարածքների և բնական պաշտպանական դիրքերի կիրառությունը հին հայկական բնակավայրերի կազմակերպման մեջ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում բնակելի և հասարակական շինություններին, դրանց կառուցողական առանձնահատկություններին, օգտագործված նյութերին, շինարարական տեխնիկային և տարածքի գործնական օգտագործման սկզբունքներին։ Հնագիտական պեղումների նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ճարտարապետական ձևերի զարգացումը, շինարարական փորձի կուտակումը և տեղական ավանդույթների ձևավորումը՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի պատմական ու մշակութային զարգացման ավելի լայն համատեքստում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև հայկական ճարտարապետական մշակույթի կապերի և փոխազդեցությունների բացահայտումը տարածաշրջանի անտիկ քաղաքակրթությունների հետ՝ ցույց տալով, որ շինարարական մշակույթը զարգացել է ինչպես տեղական բնական, պատմական և հասարակական պայմանների ազդեցությամբ, այնպես էլ հարևան մշակույթների հետ ունեցած շփումների ու փոխանակումների արդյունքում։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագույն քաղաքաշինության և ճարտարապետության պատմության վերաբերյալ գիտելիքների համակարգման, հնագիտական հուշարձանների մշակութային նշանակության բացահայտման և հայկական շինարարական ժառանգության վաղ շրջանի առանձնահատկությունների ընկալման տեսանկյունից։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում Հայաստանի անտիկ պատմությամբ, հնագիտությամբ, ճարտարապետությամբ, ամրաշինությամբ և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետներին, ուսանողներին ու ընթերցողներին՝ նպաստելով հայկական քաղաքակրթության նյութական մշակույթի և ճարտարապետական զարգացման պատմական ակունքների ավելի ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-21
Հին Հայաստանի ճարտարապետաշինարարական մշակույթը (ՀԽՍՀ տարածքում գտնվող անտիկ քաղաքների, ամրոցների և բնակավայրերի պեղումների նյութերի հիման վրա)

Free

Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more