Կարապետյան, Ռուբեն Կարլենի

Կարապետյան, Ռուբեն Կարլենի

menu_book View materials

Books by this author (2)

Online

History

Սիրիայի տեղն ու դերը արաբա-իսրայելական հակամարտությունում (1946–2000)

Աշխատությունը նվիրված է Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության կարևորագույն հիմնախնդիրներից մեկին՝ արաբա-իսրայելական հակամարտության ընթացքում Սիրիայի ունեցած քաղաքական, ռազմաքաղաքական և դիվանագիտական դերակատարության ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է Սիրիայի դիրքորոշման ձևավորումն ու զարգացումը 1946 թվականին անկախություն ձեռք բերելուց հետո՝ տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների, արաբական աշխարհի միասնության գաղափարի, պաղեստինյան հիմնախնդրի և Իսրայելի հետ հակամարտության համատեքստում։ Աշխատության առանցքում Սիրիայի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունների, արաբական պետությունների միջև հարաբերությունների, տարածաշրջանային ուժերի դասավորության և արաբա-իսրայելական հակամարտության տարբեր փուլերում երկրի ներգրավվածության ուսումնասիրությունն է։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1948 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմի և դրան հաջորդած քաղաքական զարգացումների, 1950–1960-ական թվականներին Սիրիայի ներքաղաքական փոփոխությունների ու արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների, ինչպես նաև 1967 թվականի վեցօրյա պատերազմի հետևանքների դիտարկումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Գոլանի բարձունքների խնդրին, որը դարձավ սիրիա-իսրայելական հակասությունների առանցքային հանգույցներից մեկը և երկարատև ազդեցություն ունեցավ երկու պետությունների հարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նաև 1973 թվականի հոկտեմբերյան պատերազմը, Սիրիայի հարաբերությունները Եգիպտոսի և արաբական մյուս պետությունների հետ, արաբական տարածաշրջանային դաշինքների ձևավորումն ու փոփոխությունները, ինչպես նաև գերտերությունների՝ հատկապես Խորհրդային Միության և Միացյալ Նահանգների ազդեցությունը հակամարտության ընթացքի վրա։ Առանձին կարևորություն է ներկայացնում Հաֆեզ ալ-Ասադի իշխանության տարիներին Սիրիայի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությունը, երբ երկիրը ձգտում էր ամրապնդել իր դիրքերը արաբական աշխարհում, պահպանել տարածաշրջանային ազդեցությունը և մասնակցել իսրայելա-արաբական հակամարտության կարգավորման շուրջ ընթացող բանակցային գործընթացներին։ Ներկայացվում են նաև 1978 թվականի Քեմփ Դեյվիդի համաձայնագրերից հետո արաբական աշխարհի քաղաքական վերադասավորումները, 1980-ականների տարածաշրջանային զարգացումները, Լիբանանի հիմնախնդրի և սիրիական քաղաքականության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև 1991 թվականի Մադրիդի խաղաղության համաժողովից հետո սիրիա-իսրայելական բանակցությունների ընթացքն ու հիմնական տարաձայնությունները։ Աշխատության ժամանակագրական ընդգրկումն ավարտվում է 2000 թվականին՝ Հաֆեզ ալ-Ասադի կառավարման ավարտի և տարածաշրջանային քաղաքական նոր իրողությունների ձևավորման փուլում։ Ստեղծագործության կարևոր գաղափարական առանցքներից է այն հանգամանքի բացահայտումը, որ արաբա-իսրայելական հակամարտությունը Սիրիայի համար միայն երկկողմ տարածքային կամ ռազմական խնդիր չէր, այլ նաև ազգային անվտանգության, պետական ինքնիշխանության, արաբական քաղաքական համերաշխության և Մերձավոր Արևելքում ուժերի հավասարակշռության պահպանման հետ կապված բազմաշերտ հիմնախնդիր։ Պատմաքաղաքական վերլուծության միջոցով ընդգծվում է Սիրիայի արտաքին քաղաքականության շարունակականության և փոփոխությունների կապը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին ներքաղաքական զարգացումները, առաջնորդության փոփոխությունները, միջազգային հարաբերությունների վերափոխումները և տարածաշրջանային հակասությունները պայմանավորում երկրի դիրքորոշումը։ Աշխատությունն արժեքավոր է Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ, արաբական երկրների արտաքին քաղաքականությամբ, Իսրայելի և արաբական պետությունների հարաբերություններով ու միջազգային հակամարտությունների պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Սիրիայի՝ որպես տարածաշրջանային քաղաքական կարևոր դերակատարի, պատմական առաքելության և արաբա-իսրայելական հակամարտության ձևավորման, զարգացման ու կարգավորման գործընթացներում ունեցած բազմակողմանի մասնակցության մասին։

Updated: 2026-11-19
Սիրիայի տեղն ու դերը արաբա-իսրայելական հակամարտությունում (1946–2000)

Free

Online

History

Սիրիա-ԱՄՆ հարաբերությունները (1967–1996 թթ.)

Աշխատությունը ներկայացնում է Սիրիայի Արաբական Հանրապետության և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև ձևավորված հարաբերությունների պատմական զարգացումը 1967–1996 թվականներին՝ անդրադառնալով Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացներում երկու պետությունների փոխհարաբերությունների առանձնահատկություններին, դրանց վրա ազդող տարածաշրջանային և միջազգային գործոններին։ Ուսումնասիրության առանցքում Սիրիայի և ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններն են, երկու երկրների միջև քաղաքական երկխոսության, համագործակցության, հակասությունների և լարվածության դրսևորումները, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունները՝ պայմանավորված Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցած ռազմաքաղաքական իրադարձություններով։ Հատուկ նշանակություն ունի 1967 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմից հետո տարածաշրջանում ձևավորված նոր քաղաքական իրավիճակը, որը էական ազդեցություն ունեցավ Սիրիայի արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների և ամերիկյան քաղաքականության նկատմամբ նրա դիրքորոշման վրա։ Աշխատանքի ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հարաբերությունների զարգացումը Սառը պատերազմի պայմաններում, երբ Սիրիայի արտաքին քաղաքականությունը սերտորեն կապված էր արաբական աշխարհի քաղաքական գործընթացների, խորհրդային ազդեցության և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության հետ, իսկ ԱՄՆ-ն իր հերթին ձգտում էր ամրապնդել դիրքերը Մերձավոր Արևելքում և ազդել տարածաշրջանի անվտանգության ու քաղաքական վերադասավորումների վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արաբա-իսրայելական հակամարտության ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա, հատկապես Գոլանի բարձունքների հիմնախնդիրը, Պաղեստինի հարցը, Լիբանանի իրադարձությունները և տարածաշրջանային անվտանգության ապահովմանն ուղղված դիվանագիտական նախաձեռնությունները։ Քննարկման կարևոր համատեքստ են նաև 1970-ական և 1980-ական թվականների քաղաքական զարգացումները, Սիրիայի հարաբերությունները տարածաշրջանային այլ պետությունների հետ, ինչպես նաև ամերիկյան վարչակազմերի արտաքին քաղաքական մոտեցումների փոփոխությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում 1990-ական թվականների սկզբի միջազգային քաղաքական վերափոխումների ազդեցությունը Սիրիա-ԱՄՆ հարաբերությունների վրա։ Սառը պատերազմի ավարտը, Խորհրդային Միության փլուզումը, Պարսից ծոցի պատերազմը և Մերձավոր Արևելքում խաղաղության գործընթացի ակտիվացումը նոր պայմաններ ստեղծեցին երկու երկրների հարաբերությունների վերանայման և դիվանագիտական շփումների զարգացման համար։ 1991 թվականի Մադրիդի խաղաղության համաժողովը և դրան հաջորդած բանակցային գործընթացները կարևոր նշանակություն ունեցան Սիրիայի և ԱՄՆ-ի քաղաքական երկխոսության համատեքստում՝ բացահայտելով ինչպես համագործակցության հնարավորությունները, այնպես էլ առկա տարաձայնությունները։ Աշխատությունը կարևոր է միջազգային հարաբերությունների պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են տարածաշրջանային հակամարտությունները, գերտերությունների մրցակցությունը, ազգային շահերը և արտաքին քաղաքական ռազմավարությունները ձևավորում պետությունների միջև հարաբերությունների բնույթը։ Այն նպաստում է Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության, Սիրիայի արտաքին քաղաքականության և ամերիկյան մերձավորարևելյան քաղաքականության վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը՝ միաժամանակ ընդգծելով դիվանագիտության, անվտանգության և աշխարհաքաղաքական շահերի փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմությամբ, արաբագիտությամբ, արևելագիտությամբ, քաղաքագիտությամբ և միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ որպես Սիրիա-ԱՄՆ հարաբերությունների պատմական ընթացքն ու տարածաշրջանային քաղաքականության առանձնահատկությունները ուսումնասիրելու նյութ։

Updated: 2026-11-19
Սիրիա-ԱՄՆ հարաբերությունները (1967–1996 թթ.)

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more