Киркчян, Альберт Айрикович

Киркчян, Альберт Айрикович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ռուս-իրանական պատերազմը 1826–1828 թվականներին․ պատմություն և պատմագրություն

Գիրքը նվիրված է XIX դարի առաջին կեսի ռուս-իրանական պատերազմին, որը տեղի է ունեցել 1826–1828 թվականներին և կարևոր նշանակություն ունեցել Հարավային Կովկասի քաղաքական, ռազմական ու տարածքային վերափոխումների գործում։ Աշխատության առանցքում երկու պետությունների միջև ծավալված ռազմական հակամարտության պատմական ընթացքի, դրա առաջացման պատճառների, քաղաքական նախադրյալների, ռազմավարական նպատակների և տարածաշրջանային հետևանքների ուսումնասիրությունն է։ Ներկայացվող ժամանակաշրջանը բնութագրվում էր Ռուսական կայսրության՝ Կովկասում իր դիրքերն ամրապնդելու քաղաքականությամբ և Իրանի՝ տարածաշրջանում նախկին ազդեցությունը պահպանելու ձգտմամբ, ինչի արդյունքում հակասությունները վերածվեցին լայնածավալ ռազմական բախման։ Պատերազմի պատմական նշանակությունը հատկապես մեծ էր Հայաստանի և Հարավային Կովկասի մյուս տարածքների համար, քանի որ ռազմական գործողություններն ու դրանց հաջորդած քաղաքական պայմանավորվածությունները հանգեցրին տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցության էական փոփոխության և նոր վարչաքաղաքական իրողությունների ձևավորման։ Հատուկ ուշադրության է արժանի հակամարտության պատմագրական ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկել պատերազմի վերաբերյալ տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված պատմագիտական մոտեցումները, հետազոտական ուղղությունները, մեկնաբանություններն ու գնահատականները։ Պատմագրական տեսանկյունից կարևոր են ինչպես ռուսական և իրանական պատմագիտական ավանդույթներում ձևավորված տեսակետները, այնպես էլ Հարավային Կովկասի պատմության ուսումնասիրության շրջանակում մշակված մոտեցումները, որոնց համադրությունը նպաստում է իրադարձությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է պատերազմի քաղաքական և դիվանագիտական նախադրյալների, ռազմական գործողությունների նշանակության, կողմերի շահերի, պատմական զարգացումների փոխկապակցվածության և հակամարտության երկարաժամկետ հետևանքների ուսումնասիրությունը։ Այն կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ռուս-իրանական հարաբերությունների պատմությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու պետությունների միջև ռազմական դիմակայության պատմություն, այլև որպես տարածաշրջանային քաղաքականության, միջազգային հարաբերությունների և կայսերական ազդեցության ընդլայնման գործընթացների արտահայտություն։ Ստեղծագործության պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է պատմական իրադարձությունների և դրանց վերաբերյալ գիտական մեկնաբանությունների փոխկապակցված դիտարկմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբերակել իրադարձությունների ժամանակագրական ընթացքը, դրանց քաղաքական նշանակությունը և հետագա պատմագիտական ընկալումները։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի XIX դարի Կովկասի պատմությամբ, հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրով, ռուս-իրանական հարաբերություններով, տարածաշրջանային հակամարտություններով և պատմագիտության զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, արևելագետներին, քաղաքագետներին, ուսանողներին և հետազոտողներին՝ որպես տարածաշրջանի նորագույն պատմական իրողությունների ձևավորման նախադրյալներն ու դրանց գիտական մեկնաբանությունները հասկանալու ուսումնագիտական նյութ։

Updated: 2026-11-21
Ռուս-իրանական պատերազմը 1826–1828 թվականներին․ պատմություն և պատմագրություն

Free

Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more