Меджидова, Саида Рзаевна

Меджидова, Саида Рзаевна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Political Science

Թուրքիայի քաղաքականության հիմնական ուղղությունները Մերձավոր և Միջին Արևելքում (1960-ական թվականներից մինչև 1980-ականների սկիզբը)

Աշխատությունը նվիրված է 1960-ական թվականներից մինչև 1980-ականների սկիզբն ընկած ժամանակահատվածում Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունների, ռազմավարական առաջնահերթությունների և Մերձավոր ու Միջին Արևելքի տարածաշրջանում նրա քաղաքական դիրքավորման համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է Թուրքիայի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները՝ դիտարկելով դրանք ժամանակաշրջանի միջազգային քաղաքական իրադրության, տարածաշրջանային հակասությունների, աշխարհաքաղաքական շահերի և գերտերությունների միջև ընթացող մրցակցության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Թուրքիայի հարաբերություններին արաբական երկրների, Իրանի և տարածաշրջանի մյուս պետությունների հետ, ինչպես նաև այդ հարաբերությունների վրա պատմական ժառանգության, քաղաքական համակարգի, տնտեսական շահերի և անվտանգության խնդիրների ազդեցությանը։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մեջ արևմտյան ուղղության և տարածաշրջանային համագործակցության միջև ձևավորված փոխհարաբերությունը։ Լինելով ՆԱՏՕ-ի անդամ և սերտորեն կապված լինելով արևմտյան ռազմաքաղաքական համակարգի հետ՝ Թուրքիան միաժամանակ ձգտում էր պահպանել և ընդլայնել իր ազդեցությունը Մերձավոր ու Միջին Արևելքում՝ հաշվի առնելով սեփական աշխարհագրական դիրքի, տնտեսական հնարավորությունների և պատմամշակութային կապերի նշանակությունը։ Այս տեսանկյունից կարևոր տեղ է հատկացվում Սառը պատերազմի միջազգային պայմաններում Թուրքիայի արտաքին քաղաքական ընտրություններին, ԱՄՆ-ի և արևմտյան դաշնակիցների հետ նրա համագործակցությանը, ինչպես նաև Խորհրդային Միության և տարածաշրջանային այլ ուժային կենտրոնների նկատմամբ որդեգրած մոտեցումներին։ Քննարկվող ժամանակաշրջանը ներառում էր Մերձավոր Արևելքի քաղաքական քարտեզի էական փոփոխություններ, արաբա-իսրայելական հակամարտության խորացում, պաղեստինյան հիմնախնդրի միջազգային նշանակության աճ, նավթային ճգնաժամեր, ինչպես նաև Իրանի քաղաքական վերափոխումները, որոնք անմիջականորեն անդրադառնում էին տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցությանը և Թուրքիայի արտաքին քաղաքական հաշվարկներին։ Այս իրադարձությունների պայմաններում Անկարան ստիպված էր մշտապես վերանայել իր դիվանագիտական մոտեցումները՝ համադրելով անվտանգության ապահովման, տնտեսական շահերի պաշտպանության, տարածաշրջանային կայունության պահպանման և միջազգային դիրքերի ամրապնդման խնդիրները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև Թուրքիայի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը արաբական աշխարհի երկրների հետ, որոնց նկատմամբ քաղաքականությունը աստիճանաբար ձեռք էր բերում ավելի ինքնուրույն և բազմակողմ բնույթ։ Տարածաշրջանային պետությունների հետ դիվանագիտական ու տնտեսական կապերի ընդլայնումը դիտարկվում է որպես Թուրքիայի արտաքին քաղաքական հնարավորությունների մեծացման և միջազգային հարաբերություններում սեփական դերակատարության ամրապնդման միջոց։ Աշխատանքում ուշադրության արժանի ուղղություններից է նաև 1970-ականների վերջին և 1980-ականների սկզբին միջազգային ու ներքաղաքական իրադարձությունների ազդեցությունը Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականության վրա, այդ թվում՝ Իրանի իսլամական հեղափոխության, Աֆղանստանի իրադարձությունների և Մերձավոր Արևելքում խորհրդա-ամերիկյան հակասությունների սրման հետևանքները։ Այս համատեքստում կարևորվում է Թուրքիայի դիրքորոշման ուսումնասիրությունը տարածաշրջանային անվտանգության, քաղաքական հավասարակշռության և միջազգային համագործակցության հարցերում։ Գիտական առումով աշխատանքը կարևոր է նրանով, որ Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունը ներկայացնում է ոչ թե որպես առանձին դիվանագիտական նախաձեռնությունների ամբողջություն, այլ որպես պատմական, աշխարհաքաղաքական, տնտեսական և ռազմաքաղաքական գործոնների փոխազդեցությամբ ձևավորվող միասնական գործընթաց։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Թուրքիայի՝ որպես Եվրոպայի և Ասիայի, արևմտյան և արևելյան քաղաքական համակարգերի միջև գտնվող պետության, առանձնահատուկ դիրքը միջազգային հարաբերություններում և հասկանալու, թե ինչպես էին ներքին քաղաքական զարգացումները, տարածաշրջանային հակամարտություններն ու գերտերությունների շահերը պայմանավորում նրա արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։ Ստեղծագործությունն արժեքավոր ուսումնասիրություն է Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ, Մերձավոր և Միջին Արևելքի միջազգային հարաբերություններով, Սառը պատերազմի պատմությամբ, տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրներով և արևելագիտությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն նաև կարևոր ճանաչողական նշանակություն ունի այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ավելի խորությամբ հասկանալ 20-րդ դարի երկրորդ կեսի տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացները և դրանց ազդեցությունը Թուրքիայի միջազգային դիրքի ու հարևան երկրների հետ հարաբերությունների ձևավորման վրա։

Updated: 2026-11-21
Թուրքիայի քաղաքականության հիմնական ուղղությունները Մերձավոր և Միջին Արևելքում (1960-ական թվականներից մինչև 1980-ականների սկիզբը)

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more