Ольгенин, Т.

Ольгенин, Т.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանը 1913 թվականի առաջին կեսին

Ժողովածուն ներկայացնում է 1913 թվականի առաջին կեսին Հայաստանի, մասնավորապես Արևմտյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և ազգային կյանքի կարևոր իրադարձություններն ու զարգացումները՝ արտացոլելով հայ ժողովրդի պատմության բարդ և վճռորոշ ժամանակաշրջաններից մեկը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող տարիների իրադրությունը։ Այն ընդգրկում է ռուս հրապարակախոս և թղթակից Տ. Օլգենինի՝ Անտուան Բերեզովսկի-Օլգինսկու հոդվածները, որոնք լույս են տեսել ռուսական «Биржевые ведомости» պարբերականում և վերաբերում են 1912 թվականի վերջից մինչև 1913 թվականի առաջին կեսն ընկած ժամանակահատվածում Հայկական հարցի շուրջ ծավալվող քաղաքական գործընթացներին։ Հեղինակի հրապարակումներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Արևմտյան Հայաստանի դրությունը, Օսմանյան կայսրության հայաբնակ նահանգներում տիրող քաղաքական և հասարակական պայմանները, հայ բնակչության ազգային իրավունքների պաշտպանության խնդիրները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ տարբեր քաղաքական շրջանակների պատկերացումներն ու ակնկալիքները։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու այն ժամանակաշրջանի միջազգային քաղաքական իրադրության մասին, երբ Հայկական հարցը կրկին հայտնվել էր մեծ տերությունների դիվանագիտական ուշադրության կենտրոնում։ Հատկապես կարևորվում է Ռուսաստանի քաղաքականության լուսաբանումը, քանի որ Ռուսական կայսրությունը կարևոր դերակատարում ուներ Օսմանյան կայսրության հայաբնակ տարածքներում բարենորոգումների իրականացման և հայ բնակչության անվտանգության ու իրավունքների պաշտպանության հարցերում։ Հոդվածներում արտացոլված են ինչպես արևելահայության, այնպես էլ արևմտահայության ձգտումները, հասարակական տրամադրությունները և բարենորոգումների վերաբերյալ ակնկալիքները, ինչպես նաև քաղաքական գործիչների ու հասարակական շրջանակների տարբեր մոտեցումները Հայկական հարցի լուծման հնարավոր ուղիների նկատմամբ։ Առանձին նշանակություն ունի Օսմանյան Թուրքիայի քաղաքականության ներկայացումը, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայ բնակչության դրությունը ոչ միայն ներքին հասարակական հարաբերությունների, այլև կայսրության պետական քաղաքականության և միջազգային փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Ժողովածուի պատմական բովանդակությունը սերտորեն առնչվում է 1912–1913 թվականների Բալկանյան պատերազմներից հետո ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրավիճակին, երբ Օսմանյան կայսրության դիրքերի փոփոխությունը և եվրոպական տերությունների շահերի բախումը նոր հնարավորություններ ու մարտահրավերներ էին առաջ բերում Հայկական հարցի քննարկման համար։ Հրապարակումներում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հայոց եկեղեցու, ազգային հասարակական կառույցների և քաղաքական ուժերի դերը՝ հայ ժողովրդի ազգային իրավունքների պաշտպանության ու բարենորոգումների պահանջների առաջադրման գործում։ Ստեղծագործության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ ներկայացվող նյութերը գրվել են ուսումնասիրվող իրադարձությունների ժամանակաշրջանում և արտացոլում են ժամանակակից հրապարակախոսի դիտարկումները, քաղաքական գնահատականներն ու հասարակական տրամադրությունները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ընթացքը, այլև դրանց ժամանակակից ընկալումները, տարբեր քաղաքական դերակատարների դիրքորոշումները և միջազգային մամուլում Հայկական հարցի լուսաբանման առանձնահատկությունները։ Հոդվածների հրապարակախոսական բնույթը պատմական նյութին հաղորդում է կենդանի և ժամանակակից վկայության արժեք՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նախապատերազմյան շրջանի քաղաքական մթնոլորտի, ազգային ինքնագիտակցության դրսևորումների և հայ ժողովրդի առջև ծառացած հիմնախնդիրների մասին։ Ժողովածուի գիտական նշանակությունն առավել ընդգծվում է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Հայկական հարցի պատմությունը ռուսական մամուլի նյութերի, ժամանակակից քաղաքական դիտարկումների և միջազգային հարաբերությունների տեսանկյունից։ Վ. Ա. Պողոսյանի կազմած հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նյութ է հայագետների, պատմաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և Օսմանյան կայսրության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայ ժողովրդի նորագույն պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ բացահայտում է այն քաղաքական և հասարակական իրողությունները, որոնք նախորդել են Առաջին համաշխարհային պատերազմին և մեծապես պայմանավորել հետագա պատմական զարգացումները։ Ժողովածուն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս խորությամբ ծանոթանալու 1913 թվականի Հայկական հարցի քաղաքական համատեքստին, հասկանալու հայ ժողովրդի ազգային իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված ջանքերը և գնահատելու Ռուսաստանի ու Օսմանյան կայսրության քաղաքականության ազդեցությունը Հայաստանի պատմական ճակատագրի վրա։ Այն կարևոր պատմական և վավերագրական արժեք ունեցող աշխատություն է, որը լրացնում է նախապատերազմյան շրջանի Հայաստանի պատմության վերաբերյալ գիտելիքները և նպաստում հայ ժողովրդի քաղաքական, ազգային ու հասարակական պատմության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-18
Հայաստանը 1913 թվականի առաջին կեսին

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more